17-Hydroksyprogesteron () – organiczny związek chemiczny z grupy steroidów. Pochodna progesteronu zawierająca grupę hydroksylową w pozycji 17. U człowieka jest to hormon kory nadnerczy, jeden z głównych metabolitów progesteronu i prekursor androgenów niewykazujących aktywności androgennej. Pomiary stężenia tego hormonu stosuje się w diagnostyce chorób nadnerczy. Używany jako lek hormonalny wykazujący silne i długotrwałe działanie gestagenne.
Miejsce w steroidogenezie 17-OH-progesteron powstaje z progesteronu wskutek działania 17α-hydroksylazy lub z 17-hydroksypregnenolonu pod wpływem 3β-hydroksysterydodehydrogenazy. Może być przekształcony do 11-deoksykortyzolu (pod wpływem 21-hydroksylazy) lub do Δ4-androstendionu (pod wpływem 17,20-desmolazy).
Farmakokinetyka Hydroksyprogesteron wiąże się w znacznym stopniu z białkami osocza. Biologiczny okres półtrwania wynosi 6 dni.
Diagnostyka Oznaczenia stężenia 17-OH-progesteronu dokonuje się w surowicy krwi. Wartości i zakres norm laboratoryjnych są takie same dla kobiet i mężczyzn, i wynoszą zwykle (w zależności od laboratorium): 0,9-3,9 nmol/l (30-130 ng/dl).
Znaczenie Oznaczenie stężenia 17-OH-progesteronu wykorzystuje się w diagnostyce chorób nadnerczy. W zależności od potrzeb diagnostycznych dokonuje się przygodnego oznaczenia poziomu hormonu w surowicy krwi lub po stymulacji innymi substancjami (tzw. testy czynnościowe).
W diagnostyce nadmiaru androgenów nadnerczowych, pośród innych testów czynnościowych, ocenia się poziom 17-OH-progesteronu w teście pobudzania syntetyczną kortykotropiną.
W diagnostyce hirsutyzmu wartości stężenia 17-OH-progesteronu w granicach normy wskazują na hirsutyzm idiopatyczny. Wysokie stężenia (także po stymulacji przy użyciu ACTH), przy potwierdzeniu hamowania w teście hamowania deksametazonem, mogą wskazywać na niedobór 21-hydroksylazy jako przyczynę hirsutyzmu.
Niedobór 21-hydroksylazy może być przyczyną wrodzonego przerostu nadnerczy. Skutkiem defektu enzymatycznego jest nagromadzenie 17-OH-progesteronu, który nie może ulec przekształceniu w 11-deoksykortyzol i kortyzol. W postaci klasycznej stężenie 17-OH-progesteronu wielokrotnie przewyższa normę (zwykle wynosi powyżej 30 nmol/l [1000 ng/dl]). W postaci nieklasycznej, kryterium rozpoznania jest stwierdzenie zwiększenia stężenia 17-OH-progesteronu po stymulacji ACTH (powyżej 15-30 nmol/l [500-1000 ng/dl]). Monitorowanie poziomu m.in. 17-OH-progesteronu jest elementem leczenia wrodzonego przerostu nadnerczy z niedoboru 21-hydroksylazy.
W obecności zwiększonych stężeń DHEA-S lub androstendionu, oznaczenie 17-OH-progesteronu jest elementem diagnostyki incydentaloma nadnerczy.
Zwiększone stężenie 17-OH-progesteronu może wskazywać na obecność raka nadnercza.
Wskazania niedomoga lutealna zagrażające i nawykowe poronienia pierwotny i wtórny brak miesiączki bolesne miesiączkowanie przerost błony śluzowej macicy krwawienia z macicy poronienia nawykowe
Przeciwwskazania nadwrażliwość na lek nowotwory i stany przednowotworowe sutka i narządów rodnych krwawienia z dróg rodnych poronienie zatrzymane okres laktacji epizody zakrzepowo-zatorowe udar mózgu choroby wątroby
Działania niepożądane wymioty bóle głowy uczucie zmęczenia depresja zwiększenie masy ciała obrzęki zaburzenia cyklu miesiączkowego zmniejszenie popędu płciowego zaburzenia czynności wątroby lub nerek skórne objawy alergiczne
Preparaty Kaprogest – roztwór do wstrzykiwań 0,125 g/ml
Dawkowanie Domięśniowo, według zaleceń lekarza. Zwykle przy poronieniu zagrażającym 125–500 mg raz w tygodniu.
Uwagi Hydroksyprogesteronu nie należy stosować u kobiet karmiących piersią.
Przypisy
Bibliografia Indeks leków Medycyny Praktycznej 2005, Kraków, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, .
Kategoria:Alkohole trzeciorzędowe Kategoria:Hormony zwierzęce Kategoria:Hormony steroidowe Kategoria:Ketony