240px|right Mundur wojska I Rzeczypospolitej – charakterystyczny jednolity dla danej formacji wojskowej ubiór żołnierza schyłku Wojska I Rzeczypospolitej.
Geneza polskiego munduru wojskowego Początkowo ubiór żołnierzy stanowiła zbroja ochronna nakładana na odpowiednie odzienie. Początków polskiego munduru wojskowego jednolitego pod względem barwy i kroju można dopatrzyć się w oddziałach milicji nadwornych i magnackich oraz królewskich oddziałach przybocznych. W stosunku do jednolitych ubiorów piechoty wybranieckiej używano określenia „barwa”. W 1578 roku dla piechoty wprowadzono jednolity ubiór w ramach roty.
Piechota wybraniecka nosiła mundur, który składał się z błękitnej delii z czerwoną podszewką dla żołnierzy i czerwonej z zieloną podszewką dla dziesiętników, żupan oraz nogawic i magierki. Mundury szyte były z sukien wielkopolskich i śląskich.
Mundur błękitny lub w barwach wojewódzkich utrzymał się do końca XVII wieku. Jednolicie ubrani byli również rajtarzy. Występowali też hajducy czarni i żółci. Piechota łanowa prawdopodobnie przybierała kolor zielony. Hajducy wojsk magnackich przybierali barwy heraldyczne. Według uniwersału Łukasza Załęskiego z 1630 roku mundury wybrańców były następujące: Barwa zwyczajna obłoczysta, pętlice czerwone u pachołków tak do delii, jak do żupanów czerwona, a u dziesiętników zielona pod deliami czerwonymi.
Mundur w XVIII wieku 200px|right Mundur, jako jednolity ubiór dla całego wojska lub poszczególnych broni czy oddziałów, pojawił się na terenie Polski w początku XVIII wieku Pierwsze mundury dla autoramentu cudzoziemskiego wzorowano na mundurze ogólnoeuropejskim. Dominowały wpływy i wzory saskie. To one przyczyniły się do ustalenia na początku wieku mundurów generalskiego, piechoty, artylerii i dragonów. Dragon w ubiorze codziennym miał czarny trójrożny kapelusz z białą kokardą, pąsowy rajtrok z wyłogami barwy regimentu, tejże barwy kamizelkę i spodnie, wysokie buty i halsztuk. Gwardia mirowska w ubiorze paradnym występowała w białych rajtrokach z pąsowym kaftanem bez rękawówsuperwestaozdobionym srebrną gwiazdą.
Kadeci Szkoły Rycerskiej używali zarówno munduru małego jak i wielkiego. Ich mundur małycodzienny składał się z: czerwonych sukiennych rajtrokkolet z granatowymi wyłogami i mosiężnymi guzikami; czarnego, filcowego trójrożnego kapelusza; białych spodnie i czarnych wysokich butów. Rekruci i źle uczący się kadeci nosili wyłogi białe. Mundur wielkiświąteczny lub paradny, składał się z granatowego koletu z białą podszewką i pąsowymi lub białymi wyłogami, przy nim szpada. Wyróżnieniem był złoty naramiennik z jednym granatowym paskiem lub dwoma takimi paskami. Kadeci nosili też specjalny mundur paradny używany przy wartach tronowych. Składał się on z kaszkietu z pąsowego aksamitu z białym pióropuszem, białego koletu i spodni z cienkiego sukna oraz pąsowego aksamitnego lederwerka, obszytego po brzegach złotym galonem.
Stan rzeczywisty umundurowania i uzbrojenia wojska za czasów saskich daleki był od stanu regulaminowego. Mundury wydawano co dwa lata i trzy miesiące, a lederwerki co osiem. Niektóre regimenty były obdarte lub w łatach. Piechota nie miała płaszczy.
Manufaktury tkackie produkujące dla wojska Żołnierze otrzymywali mundury po odtrąceniu części żołdu na ich zakup. Sukno odpowiedniego koloru zamawiał dowódca pułku. Cenę produktu ustalała Komisja Wojskowa3 złote polskie za łokieć, a zakupy czyniono w manufakturach krajowych. W pierwszej połowie XVIII wieku istniał w Wielkopolsce duży region tkacki. Były to duże manufaktury - tkalnie zakładane przez magnatów, manufaktury mieszczańskie i warsztaty rzemieślnicze. Największymi ośrodkami produkcji sukna były: Rawicz, Bojanów, Zaborów, Leszno, Rogoźno, Międzychód, Obrzycko i Śmigiel.
Za pośrednictwem Komisji Skarbowej miejskie fabryki w Lesznie otrzymały od Komisji Wojskowej zamówienia na dostawy sukna dla wojska. Dla potrzeb dywizji małopolskiej Komisja Skarbowa złożyła zamówienie do fabryk krakowskich.
Jednym z większych przedsiębiorstw magnackich była manufaktura sukiennicza Radziwiłłów w Nieświeżu. Wykonywała ona wszystkie prace, od tkania surowej wełny aż do farbowania sukna W kombinacie w Grodnie istniały również manufaktury: sukiennicza o 24 warsztatach i płócienna oraz farbiarnia sukna. W okolicach funkcjonowały też fabryka sukiennicza w Brześciu i płócienna w Szawlach
Zobacz też
Polski orzeł wojskowy Stopnie wojskowe w Polsce
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Polski mundur wojskowy Kategoria:Wojsko I Rzeczypospolitej