Monaster Międzygórski, pełna nazwa Międzygórski Monaster Przemienienia Pańskiego () – prawosławny klasztor powstały prawdopodobnie w epoce Rusi Kijowskiej, funkcjonujący z pewnością przed 1520, działający do 1787. W latach 1664–1787 monaster ten pozostawał pod szczególną opieką Kozaków zaporoskich. W 1888 monaster wznowił działalność jako wspólnota żeńska. Zlikwidowany w 1919, w 1935 został wysadzony w powietrze. Na jego miejscu wzniesiono dacze dla radzieckich działaczy państwowych, użytkowane po upadku ZSRR przez polityków ukraińskich.
Położony na terenie dawnej miejscowości Międzygórze albo MeżyhoryEdward Rulikowski, (Межигір'я), ob. w pobliżu wsi Nowe Petrowce (Нові Петрівці).
Historia Powstanie Według legend Monaster Międzygórski został założony przez mnichów greckich jeszcze za panowania Włodzimierza Wielkiego. Pogląd ten nie znalazł poparcia w badaniach archeologicznych. Inna legenda przypisuje fundację monasteru księciu Andrzejowi Bogolubskiego. Pierwsza pisemna wzmianka o klasztorze pochodzi jednak dopiero z 1520.
W 1592 monaster został napadnięty przez Kozaków-uczestników powstania Kosińskiego, którzy pobili przełożonego i mnichów klasztoru, zarzucając im ukrywanie na terenie monasteru złodzieja.
Znaczenie monasteru jako duchowego ośrodka Kozaczyzny Na początku XVII w., gdy przełożonym klasztoru był ihumen Atanazy, znaczenie wspólnoty dla ruskiej ludności prawosławnej znacznie wzrosło i stało się porównywalne z autorytetem Ławry Pieczerskiej w Kijowie. W pierwszych dekadach XVII stulecia kompleks klasztorny został rozbudowany o trzy drewniane cerkwie: św. św. Piotra i Pawła, refektarzową świątynię św. Mikołaja oraz sobór Przemienienia Pańskiego.
Monaster utrzymywał bliskie kontakty z bractwami prawosławnymi we Lwowie i w Kijowie. Kandydaci na mnichów wywodzący się z grona uczniów szkoły brackiej w Kijowie odbywali w Monasterze Międzygórskim nowicjat przed wstąpieniem do brackiego klasztoru w Kijowie. Zakonnicy monasteru wsparli powstanie Chmielnickiego. Na terenie klasztoru przechowywana była broń na użytek Kozaków, zaś część mnichów dołączyła do powstańczych oddziałów. 21 maja 1651 Bohdan Chmielnicki osobiście ogłosił się ktitorem klasztoru, zaś kosz zaporoski przekazał monasterowi część zdobyczy wojennych. Pięć lat później Chmielnicki przekazał wspólnocie wsie Nowe Petrowcy i Moszczany oraz Wyszhorod.
Opiekę nad monasterem sprawowali także kolejni hetmani kozaccy. Od 1664, gdy wojsko polskie zniszczyło monaster Zaśnięcia Matki Bożej w Trechtymirowie, Monaster Międzygórski przejął jego tradycyjną funkcję przytułku dla starych, chorych i rannych Kozaków zaporoskich. Inną wersję na temat przejęcia tej funkcji od klasztoru trechtymirowskiego podaje Edward Rulikowski:
Tradycją w społeczności kozackiej stało się odbywanie pielgrzymek do klasztoru, jak również przekazywanie darów dla jego świątyń. Od 1687W. Mokry, Stosunek państwowych i cerkiewnych władz moskiewskich do ukraińskiej Cerkwi prawosławnej i unickiej w wiekach XVII-XX [w:] red. R. Łużny, F. Ziejka, A. Kępiński, Unia brzeska. Geneza, dzieje i konsekwencje w kulturze narodów słowiańskich, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „UNIVERSITAS”, Kraków 1994, , s.86 monaster posiadał przywilej stauropigii. Lata 1660-1700 były czasem jego największego rozkwitu.
Przed śmiercią podarował monasterowi wydaną w 1644 roku we Lwowie, starą ewangelię, która dziś znajduje się w Archiwum Kraju Krasnodarskiego.
W 1700 patriarcha moskiewski i całej Rusi Adrian zgodził się na odebranie klasztorowi statusu stauropigialnego i podporządkowanie go metropolicie kijowskiemu. W czasie wojny północnej Monaster Międzygórski, wbrew stanowisku hetmana kozackiego Iwana Mazepy, poparł Rosję i cara Piotra I. W 1709 car ponownie nadał monasterowi status stauropigii, decydując także, by jego przełożeni nosili godność archimandrytów.
W Imperium Rosyjskim Po likwidacji Siczy zaporoskiej przez carycę Katarzynę II Monaster Międzygórski stracił ekonomiczne podstawy funkcjonowania. W 1787, na kilka dni przed planowaną wizytą carycy w monasterze, budynki klasztorne uległy zniszczeniu wskutek pożaru, być może wywołanego przez samych mnichów, nie mogących pogodzić się z decyzją carycy o planowanym przeniesieniu monasteru na Krym. W momencie zniszczenia kompleks monasterski składał się z pięciu świątyń: murowanego soboru Przemienienia Pańskiego i nadbramnej cerkwi św. św. Piotra i Pawła oraz drewnianych cerkwi Św. Ducha, Zwiastowania i św. Mikołaja. Klasztor dysponował także bogatą biblioteką z rękopisami w językach ruskim, polskim i łacińskim oraz kompleksem budynków mieszkalnych i gospodarczych. Od 1801 jedna ze świątyń monasteru pełniła funkcje cerkwi parafialnej.
Od końca XVIII w. do 1874 w dawnych zabudowaniach monasterskich mieściła się pierwsza na terytorium dzisiejszej Ukrainy fabryka wyrobów fajansowych. W końcu XIX w. zdecydowano o restytucji monasteru, a do jego odbudowy skierowany został mnich Jonasz, szanowany w całym Kijowie przełożony monasteru Trójcy Świętej na Górze Zwierzynieckiej. Ostatecznie jednak w 1888 Monaster Międzygórski został reaktywowany jako żeński; od końca lat 90. XIX w. była to filia monasteru Opieki Matki Bożej w Kijowie. Monaster ten został zlikwidowany w 1919.
Zniszczenie monasteru W 1933 w zabudowaniach monasterskich otwarty został dom wypoczynkowy dla pisarzy, zaś dwa lata później klasztor został wysadzony w powietrze. Na jego miejscu wzniesiono dacze dla działaczy państwowychOpis monasteru. Na terenie dawnego monasteru znajdowała się m.in. rezydencja Wiktora JanukowyczaЯнукович приватизировал резиденцию "Межигорье" (pot. Meżyhiria).
Próby odnowienia W 2011 Święty Synod Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego ogłosił powstanie nowej męskiej wspólnoty mniszej nawiązującej do tradycji i nazwy Monasteru Międzygórskiego we wsi Nowi Petriwci w bliskiej odległości od jego dawnej siedziby. Po upadku rządów Wiktora Janukowycza wskutek protestów na przełomie r. 2013 i 2014 mnisi zwrócili się do Ukraińskiej Akademii Nauk z prośbą o zgodę na prace archeologiczne, a następnie organizację muzeum na terytorium klasztoru zajmowanym następnie przez posiadłość byłego prezydentaПісля конфіскації у Януковича Межигірської резиденції ченці УПЦ пропонують розпочати там розкопки древної обителі.
W kulturze 200px|right|thumb|Monaster Międzygórski na rysunku Tarasa Szewczenki Taras Szewczenko przedstawił Monaster Międzygórski na kilku wykonanych w latach 40. XIX w. rysunkach. Ten sam twórca jest autorem poematu Mnich, którego akcja rozgrywa się w monasterze i nawiązuje do ludowej opowieści o kozackim pułkowniku Semenie PalejuM. Jakóbiec, Wstęp [w:] T. Szewczenko, Wybór poezji, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1974.
Przypisy
Kategoria:Monaster Międzygórski