Sylwester, imię świeckie Stefan Czetwertyński (zm. 14 lutego 1728) – biskup prawosławny I Rzeczypospolitej.
Pochodził z książęcego rodu Czetwertyńskich. W 1702 został przełożonym monasteru Przemienienia Pańskiego w Starej Czetwertni. W 1707 dzięki interwencji cara Piotra I objął zarząd eparchii mohylewskiej, mścisławskiej i orszańskiej (białoruską). Przywilej królewski na katedrę otrzymał dopiero sześć lat później, także pod naciskiem dyplomacji rosyjskiej. Rok po objęciu urzędu, w 1708, znalazł się w ostrym konflikcie z metropolitą kijowskim Joazafem, pragnął bowiem podporządkować sobie stauropigialne monastery na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego i zaprowadzić w nich należną dyscyplinę. W szczególności obiektem jego zainteresowania były monaster Trójcy Świętej w Słucku i Monaster Kuteiński. Wieloletni spór o zwierzchność nad klasztorami zakończył się jednak zachowaniem status quo.
W czasie sprawowania urzędu biskupa białoruskiego Sylwester (Czetwertyński) występował w obronie stanu posiadania administratury, domagał się od króla polskiego poszanowania praw ludności prawosławnej, niedopuszczania do wymuszania konwersji na katolicyzm i odbierania prawosławnym obiektów sakralnych. Wobec nieprzychylnej polityki Augusta II Sasa prowadził również stałą korespondencję z carem Piotrem I, szczególnie ożywioną po 1721. W 1725 stwierdził w liście, że bez rosyjskiego wsparcia nie będzie w stanie dłużej kierować eparchią. Interwencje rosyjskie były jednak nieskuteczne; Sylwester zmarł w 1728, kilkanaście dni po wysłaniu do Rosji kolejnego listu z prośbą o wsparcie. Po jego śmierci August II Sas uniemożliwił intronizację nowego biskupa białoruskiego – katedra wakowała do 1737.
Życiorys Młodość i wczesna działalność Pochodził z książęcego rodu Czetwertyńskich. Jego dziadek, Grzegorz Czetwertyński, pełnił urząd podkomorzego łuckiego. Ojciec, Wacław Czetwertyński, również był podkomorzym łuckim i łowczym wołyńskim od 1662, następnie chorążym żytomierskim i starostą życzyńskim i daniczowskim od 1666. Matka przyszłego hierarchy, Ludwika zd. Wojna-Orańska, była córką podsędka czernihowskiego. Imię świeckie późniejszego biskupa brzmiało Stefan; F. Titow podaje imię świeckie Sergiusz.
W domu zdobył gruntowne wykształcenie. Wielokrotnie towarzyszył również swojemu ojcu na zjazdach prawosławnej szlachty przeciwnej unii. Chociaż znaczna część rodziny Czetwertyńskich dokonała konwersji na katolicyzm, Stefan Czetwertyński zachował wyznanie prawosławne. Idąc za przykładem swojego stryjecznego brata Grzegorza, po złożeniu ślubów mniszych – Gedeona, wstąpił do monasteru Przemienienia Pańskiego w Starej Czetwertni, tam złożył wieczyste śluby mnisze z imieniem Sylwester i w 1702 został przełożonym wspólnoty. Współcześni określali go mianem „męża wielkiej nauki i gorliwości pasterskiej”. Liczne spotkania z prawosławną szlachtą umożliwiły mu także nawiązanie osobistych kontaktów z jej najbardziej wpływowymi przedstawicielami.
Biskup mścisławski, mohylewski i orszański 1707–1713 mały|Car Piotr I, wbrew prawu Rzeczypospolitej, umożliwił biskupowi Sylwestrowi objęcie katedry białoruskiej Sylwester (Czetwertyński) otrzymał nominację na biskupa mścisławskiego, mohylewskiego i orszańskiego w 1705, rok po śmierci jej poprzedniego ordynariusza Serapiona (Polchowskiego). Według innego źródła nominacja Sylwestra nastąpiła jeszcze w 1704. O wyborze przesądziły, obok uzdolnień nominata, jego koligacje z metropolitą kijowskim Gedeonem i znakomite pochodzenie. Sylwester był również uznanym kaznodzieją. Chirotonia biskupia archimandryty Sylwestra odbyła się w Kijowie w 1707 z udziałem metropolity kijowskiego Warłaama jako głównego konsekratora. Biskup Sylwester przybył do swojej rezydencji w Mohylewie w sierpniu tego samego roku, gdy miasto było okupowane przez wojska rosyjskie. Objęcie przez niego katedry odbyło się przy wyraźnym wsparciu cara Piotra I i stanowiło przejaw ingerencji rosyjskiej w problemy wyznaniowe Rzeczypospolitej. Niezgodne z prawem sprowadzenie biskupa prawosławnego do Mohylewa przez cara wpisywało się w antyunickie działania Piotra I po jego wkroczeniu w granice Rzeczypospolitej, których przejawami były także utrudnianie praktyk religijnych unitów, wypędzenie metropolity unickiego Lwa Ślubicza-Załęskiego i mord bazylianów w Połocku. Intronizacja Sylwestra nie została usankcjonowana stosownym przywilejem królewskim, co oznaczało, że władze Rzeczypospolitej nie uznawały go za legalnie działającego biskupa. Biskup Sylwester przebywał w Mohylewie tylko do marca 1708. 9 marca wyjechał do majątku rodzinnego w Starej Czetwertni, uznał bowiem dalszy pobyt w Mohylewie za niebezpieczny z powodu trwającej wojny północnej. Działania wojenne praktycznie uniemożliwiały mu także bieżące zarządzanie eparchią.
W październiku 1708 biskup Sylwester złożył do ksiąg grodzkich Mohylewa skargę przeciwko wojskom rosyjskim, którym zarzucał rozgrabienie miasta. Jako członek poselstwa mieszczan mohylewskich udał się w tym samym roku do tymczasowej kwatery Piotra I w Woroneżu. Delegacja prosiła cara o zgodę na odbudowę miasta i zabezpieczenie go przed dalszym niszczeniem. Udział Sylwestra w poselstwie był jedną z przyczyn faktu, iż Piotr I nie darzył biskupa zaufaniem i zarzucał mu nielojalność wobec Rosji. Z kolei biskup białoruski niechętnie odnosił się do polityki carskiej wobec metropolii kijowskiej i negatywnie oceniał wiele działań carskiej administracji.
Spory kompetencyjne z metropolitą kijowskim mały|Monaster Trójcy Świętej w Słucku. Biskup Sylwester przez wiele lat sprawowania urzędu toczył z metropolitą kijowskim spór o zwierzchność nad nim W momencie przyjęcia chirotonii biskupiej Sylwester (Czetwertyński) został mianowany biskupem mohylewskim, mścisławskim i orszańskim. Zobowiązał się także, że nie będzie siłowo rozciągał swojej jurysdykcji na obszary poza granicami eparchii. Miało to szczególne znaczenie w świetle faktu, iż jego poprzednik na katedrze, biskup Serapion, nosił tytuł egzarchy patriarchy Konstantynopola w Rzeczypospolitej oraz namiestnika metropolii kijowskiej. Uzyskiwał tym samym kontrolę nad tymi klasztorami prawosławnymi w Rzeczypospolitej, które z woli ich fundatorów podlegały metropolicie kijowskiemu mimo faktu, że jego rezydencja znalazła się poza granicami kraju. Metropolita kijowski Warłaam, domagając się wspomnianego zobowiązania, w szczególności miał na myśli status kanoniczny terytorium dawnego biskupstwa turowskiego. Struktury prawosławne na tym obszarze, pozostałe po utworzeniu w 1596 unickiej diecezji turowskiej, podlegały bowiem namiestnikowi metropolity kijowskiemu, którym był zwykle przełożony monasteru Trójcy Świętej w Słucku lub protopop słucki i kopylski. Mimo to biskup Sylwester samozwańczo dodał do tytułu biskupa całej Białej Rusi, mścisławskiego, orszańskiego i mohylewskiego także miano namiestnika metropolity w Wielkim Księstwie Litewskim, co oddawało jego prywatne ambicje, nie zaś rzeczywisty zakres kompetencji.
Praktycznie natychmiast po objęciu urzędu biskup Sylwester znalazł się w konflikcie z monasterem Trójcy Świętej w Słucku. Wykorzystując rozłam we wspólnocie – część jej członków zaczęła skłaniać się ku przejściu w jurysdykcję biskupa białoruskiego – ogłosił wyjęcie monasteru i wszystkich jego placówek filialnych spod władzy metropolitów kijowskich i przejście pod zarząd jego samego. Uczynił tak, chociaż przełożony monasteru archimandryta Joazaf i większość mnichów opowiadała się za zachowaniem status quo. W związku z działaniami biskupa w styczniu 1708 bractwo Przemienienia Pańskiego w Słucku skierowało do metropolity kijowskiego Joazafa protestację, w której zarzuciło hierarsze nie tylko nieuznawanie przywilejów monasteru, ale i pobicie mnichów, dokonanie grabieży w pałacu archimandrytów i wywiezienie z klasztoru cennych dokumentów oraz innych przedmiotów. W 1709 metropolita w swoim posłaniu potępił wymienione działania biskupa białoruskiego, zabronił mu tytułować się swoim namiestnikiem, jak również suspendował wszystkich duchownych wyświęconych lub nagrodzonych przez niego. Zapowiedział także oddanie Sylwestra pod sąd biskupów, który miał odbyć się w Kijowie. Mimo to biskup białoruski w 1709 nie tylko nadal utrzymywał kontrolę nad monasterem Trójcy Świętej w Słucku i przejmował jego dochody, ale również w podobny sposób przejął Monaster Kuteiński k. Orszy. W styczniu 1710 jego przełożony, razem ze zwierzchnikami sześciu mniejszych monasterów, wystąpił w tej sprawie ze skargą do Piotra I.
11 lutego 1710 car skierował do Monasteru Kuteińskiego komisarza, oficjalnie podając jako powód jego misji zbadanie zasadności skierowanej do niego skargi. Faktyczną intencją władcy rosyjskiego było zdobycie dowodów na prześladowanie klasztoru przez katolików i władze Rzeczypospolitej, jednak w monasterze otrzymał jedynie znaną mu już skargę na biskupa Sylwestra. Z kolei locum tenens Patriarchatu Moskiewskiego, metropolita riazański Stefan w liście z 3 marca 1710 potwierdzał prawa metropolity kijowskiego do sprawowania zarządu nad monasterami stauropigialnymi i zabronił biskupowi białoruskiemu ingerować w ich działalność.
Do 1715 biskup Sylwester przebywał na stałe w Starej Czetwertni. Do Mohylewa wrócił po ustaniu działań wojennych.
Konflikty o majątki cerkiewne Sprawa monasteru w Starej Czetwertni i majątku w Pieczersku W 1711 Jan Bogusław Horain, który w tym samym roku nabył Starą Czetwertnię od brata biskupa Sylwestra, Gabriela Czetwertyńskiego, przekazał mniszkom unickim żeński monaster Podwyższenia Krzyża Świętego w Starej Czetwertni, dawną fundację Czetwertyńskich. Archimandryta Sylwester zorganizował wówczas zbrojny najazd na żeński klasztor. W odpowiedzi Horain zajął monaster męski działający w tej samej miejscowości. W ciągu kolejnych kilku lat duchowny, razem ze swoim bratem, zaangażowany był w proces sądowy o majątki obydwu klasztorów. Sprawą przestał zajmować się dopiero w 1715, gdy na stałe przeprowadził się do Mohylewa.
W tym samym czasie procesował się również z zakonem karmelitów o majątek Pieczersk, w którym znajdowała się rezydencja biskupa białoruskiego (część majątku karmelici w 1703 zagarnęli bez podstaw prawnych).
1713–1724. Dalszy ciąg konfliktu z metropolitą kijowskim mały|Metropolita Joazaf (Krokowski) nie zgodził się na przekazanie stauropigialnych klasztorów w Wielkim Księstwie Litewskim pod jurysdykcję biskupa białoruskiego, co było przyczyną ich kilkuletniego konfliktu W 1713 August II Sas wydał przywilej nadający Sylwestrowi (Czetwertyńskiemu) prawo zarządzania eparchią białoruską, jak również położonymi na jej terenie instytucjami stauropigialnymi. Decyzja o wydaniu przywileju została podjęta pod wyraźnym naciskiem dyplomacji rosyjskiej, natomiast zawarte w niej rozszerzenie kompetencji biskupa miało na celu ograniczenie do minimum kontaktów duchowieństwa prawosławnego Rzeczypospolitej z metropolitą rezydującym na terenie Rosji. Mironowicz jest zdania, że August II Sas świadomie dążył do dalszego skonfliktowania obydwu hierarchów; równocześnie część duchowieństwa i szlachty prawosławnej w Rzeczypospolitej popierała takie rozwiązanie. Nie zwracając uwagi na treść przywileju, metropolita kijowski Joazaf ponownie zabronił biskupowi białoruskiemu tytułowania się swoim namiestnikiem w Wielkim Księstwie Litewskim. Zamiast tego potwierdził prawa archimandryty słuckiego do nadzorowania wszystkich struktur prawosławnych w Słucku i Kopylu.