Stefan Korboński, ps. „Nowak”, „Zieliński”, „Stefan Zieliński” (ur. 2 marca 1901 w Praszce, zm. 23 kwietnia 1989 w Waszyngtonie) – polityk polskiego ruchu ludowego, adwokat i publicysta, oficer Wojska Polskiego, p.o. Delegata Rządu na Kraj w okresie od 27 marca do 28 czerwca 1945. Poseł na Sejm Ustawodawczy z ramienia PSL. Kawaler Orderu Orła Białego oraz Orderu Virtuti Militari. Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.

Życiorys Młodość Był synem Stefana Korbońskiego, sekretarza sądowego i Władysławy z domu von Körner. Od śmierci ojca w 1910 mieszkał z rodziną w Częstochowie, gdzie uczył się w miejscowym gimnazjum (obecnie liceum im. Henryka Sienkiewicza). Jako uczeń brał od stycznia do maja 1919 udział w obronie Lwowa, dla udziału w której porzucił szkołę. Do wojska zgłosił się ponownie w lipcu 1920, podczas wojny polsko-bolszewickiej. Walczył w 29 Pułku Strzelców Kaniowskich. Po zakończeniu wojny powrócił do częstochowskiego gimnazjum. W 1921 brał udział w III powstaniu śląskim. Po 15 dniach pobytu na froncie został odesłany jednak do Częstochowy, w celu zdania matury. Za udział w powstaniu został odznaczony Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi.

Dwudziestolecie międzywojenne W latach 20. mieszkał w Słupcy; pracował jako nauczyciel w Pyzdrach.

Następnie ukończył studia prawnicze i odbył aplikację na Uniwersytecie Poznańskim. Pracował w Prokuratorii Generalnej w Poznaniu, a w 1929 otworzył praktykę prawniczą w kancelarii adwokackiej w Warszawie.

W 1925 związał się z ruchem ludowym. Wstąpił do PSL „Wyzwolenie”, a od 1931 działał w Stronnictwie Ludowym. W 1930 brał udział w Kongresie Centrolewu (Kongres Obrony Prawa i Wolności Ludu) w Krakowie. Od 1936 był przewodniczącym SL w województwie białostockim.

Na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1925 w korpusie oficerów rezerwy piechoty. W 1934, jako oficer pospolitego ruszenia pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Warszawa Miasto III. Posiadał przydział do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr I. Był wówczas „przewidziany do użycia w czasie wojny”.

II wojna światowa Po wybuchu II wojny światowej podczas kampanii wrześniowej służył w 57 pułku piechoty. Jego oddział znalazł się na tej części terytorium Rzeczypospolitej, która po agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939 była okupowana przez Armię Czerwoną. Korboński dostał się do niewoli radzieckiej, jednak udało mu się uciec i wkrótce powrócił do okupowanej przez Niemców Warszawy, gdzie podjął działalność konspiracyjną w ramach ZWZ i AK. Jednocześnie działał w podziemnym Stronnictwie Ludowym „Roch”. Stefan Korboński wraz z żoną Zofią kierował radiostacją, która z terenu okupowanego kraju codziennie przekazywała do Londynu bieżące informacje, retransmitowane następnie do Polski przez rozgłośnię „Świt”. Do 1944 rozgłośnia ta, umiejscowiona w Anglii, skutecznie sprawiała wrażenie rozgłośni fonicznej, nadającej z terenu kraju (dzięki szybkiemu serwisowi Korbońskich)Jan Nowak-Jeziorański, „Kurier z Warszawy”, Warszawa 1989, Stefan Korboński: W imieniu Rzeczypospolitej, Warszawa 1990..

thumb|Nisze Stefana i Zofii Korbońskich w Panteonie Wielkich Polaków w Świątyni Opatrzności Bożej w Warszawie Członek Głównej Rady PolitycznejStanisław Dzięciołowski, Parlament Polski Podziemnej 1939–1945, Warszawa 2004, s. 12..

Od 1940 był członkiem Politycznego Komitetu Porozumiewawczego, a w kwietniu 1941 objął funkcję szefa Kierownictwa Walki Cywilnej. Na tym stanowisku zajmował się organizowaniem cywilnego ruchu oporu, a także kierował działalnością sądów podziemnych. Od lipca 1943 był szefem Oporu Społecznego w Kierownictwie Walki Podziemnej. thumb|Kenkarta Stefana Korbońskiego, wystawiona na nazwisko Jan Bujnicki Po wybuchu powstania warszawskiego w sierpniu 1944 objął stanowisko dyrektora Departamentu Spraw Wewnętrznych w Delegaturze Rządu RP na Kraj. Za udział w powstaniu został odznaczony przez dowódcę AK Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari. Po aresztowaniu przez NKWD Jana Stanisława Jankowskiego w marcu 1945, przejął obowiązki Delegata Rządu RP na Kraj i sprawował je do aresztowania przez NKWD w czerwcu 1945. Pełnił też de facto obowiązki przewodniczącego Rady Jedności Narodowej.

Polska Ludowa i emigracja Z więzienia został zwolniony po utworzeniu Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej. Po uwolnieniu powrócił do praktyki adwokackiej i działalności w ruchu ludowym, został członkiem ścisłego kierownictwa Polskiego Stronnictwa Ludowego, największego politycznego ugrupowania opozycyjnego wobec władz komunistycznych. W wyborach parlamentarnych w styczniu 1947 został z ramienia PSL wybrany na posła na Sejm Ustawodawczy z okręgu warszawskiego..

W związku z narastającym zagrożeniem represjami ze strony władz i organów bezpieczeństwa zdecydował się opuścić kraj w 1947. Decyzję przyspieszyła ucieczka prezesa PSL, Stanisława Mikołajczyka. Na przełomie października i listopada wraz z żoną Zofią uciekł do Szwecji, a następnie do USA, gdzie osiadł na stałe. Tam zaangażował się w działalność publicystyczną. Był aktywnym uczestnikiem życia polskiej emigracji politycznej. Pełnił funkcje przewodniczącego Polskiej Rady Jedności w Stanach Zjednoczonych, przewodniczącego polskiej delegacji do Zgromadzenia Europejskich Narodów Ujarzmionych ACEN, kilkakrotnie był przewodniczącym ACEN, był członkiem Polskiego Instytutu Naukowego w Ameryce oraz Międzynarodowego PEN Clubu na Uchodźstwie.

W czasach PRL Stefan Korboński był jednym z działaczy emigracji, wobec których cenzura egzekwowała całkowity zakaz wymieniania nazwiska w środkach masowego przekazu.

Autor wielu publikacji w języku polskim i angielskim, poświęconych szczególnie dziedzictwu Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej, m.in.: W imieniu Rzeczypospolitej, Paryż: Instytut Literacki, 1954 W imieniu Polski Walczącej, Londyn: B. Świderski, 1963 Polskie Państwo Podziemne, Paryż: Instytut Literacki, 1975 Między młotem a kowadłem, Londyn: Gryf, 1969 W imieniu Kremla, Paryż: Instytut Literacki, 1956 The Jews and the Poles in World War II, New York: Hippocrene Books, 1989

Napisał także powieść: Za murami Kremla, New York: Bicentennial Publishing Corporation, 1983

W 1973 otrzymał nagrodę Fundacji Alfreda Jurzykowskiego za swoją działalność literacką.

Śmierć i upamiętnienie Zmarł w 1989 i został pochowany na cmentarzu polskim w Doylestown. We wrześniu 2012 zapowiedziano sprowadzenie jego prochów do Polski, do Świątyni Opatrzności Bożej w Warszawie, zaś pogrzeb jego i jego żony odbył się tam 1 października tego samego roku.

Imieniem Stefana Korbońskiego nazwano też ulice:

Ulica w Warszawie łącząca dzielnice Wilanów i Ursynów (od grudnia 2016). Ulica w krakowskiej Dzielnicy XIII Podgórze (od maja 2019).

Ordery i odznaczenia Order Orła Białego – pośmiertnie (29 listopada 1995, w uznaniu wielkich historycznych zasług dla niepodległości i chwały Rzeczypospolitej Polskiej)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 29 listopada 1995 r. o nadaniu orderów (). Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari (2 października 1944, za mężną postawę wobec wroga i nieustraszone kierowanie Walką Cywilną) Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami (3 października 1944, za postawę wobec wroga i wyróżniające się zasługi organizacyjne w okresie konspiracji i Powstania Warszawskiego) Medal Niepodległości (1930) Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi II klasyUchwała Senatu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 kwietnia 2009 r. w sprawie uczczenia pamięci wielkiego Polaka Stefana Korbońskiego (1901–1989) (). (1933) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Krzyż Armii Krajowej (1969) Medal Wojska czterokrotnie (10 września 1969) Gwiazda za Wojnę 1939–1945 (Wielka Brytania) Medal of Valor (Medal Zasługi Legionów Amerykańskich) (14 lipca 1979) Sprawiedliwy wśród Narodów Świata (12 marca 1981)

Film dokumentalny W imieniu Polski, reż. Alina Czerniakowska, 1998

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci IV Liceum Ogólnokształcącego im. Henryka Sienkiewicza w Częstochowie Kategoria:Absolwenci Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Adwokaci II Rzeczypospolitej Kategoria:Członkowie Głównej Rady Politycznej Kategoria:Członkowie Kierownictwa Walki Cywilnej Kategoria:Członkowie Stronnictwa Ludowego „Roch” Kategoria:Członkowie Związku Walki Zbrojnej Kategoria:Delegaci Rządu na Kraj Kategoria:Dyrektorzy Departamentów Delegatury Rządu na Kraj Kategoria:Jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (kampania wrześniowa) Kategoria:Jeńcy polscy – uciekinierzy z niewoli radzieckiej 1939–1941 Kategoria:Ludzie urodzeni w Praszce Kategoria:Ludzie związani z paryską „Kulturą” Kategoria:Ludzie związani ze Słupcą Kategoria:Nauczyciele II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Medalem Wojska (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami Kategoria:Orlęta lwowskie (1918–1919) Kategoria:Pochowani w Panteonie Wielkich Polaków w Świątyni Opatrzności Bożej w Warszawie Kategoria:Podporucznicy piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Polacy odznaczeni Gwiazdą za Wojnę 1939–45 Kategoria:Politycy emigracyjni Kategoria:Politycy Polskiego Stronnictwa Ludowego (1945–1949) Kategoria:Politycy PSL „Wyzwolenie” Kategoria:Politycy Stronnictwa Ludowego Kategoria:Politycy związani z Częstochową Kategoria:Polscy historycy emigracyjni Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Polscy Sprawiedliwi wśród Narodów Świata Kategoria:Polskie ofiary represji stalinowskich Kategoria:Posłowie na Sejm Ustawodawczy (1947–1952) Kategoria:Przewodniczący Rady Jedności Narodowej Kategoria:Uczestnicy bitwy o Lwów 1918–1919 (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-ukraińskiej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy III powstania śląskiego Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1901 Kategoria:Urzędnicy Prokuratorii Generalnej (II Rzeczpospolita) Kategoria:Zmarli w 1989 Kategoria:Żołnierze i działacze podziemia antykomunistycznego (1944–1956)