thumb|Młody owocnik thumb|Wnętrze młodego owocnika Kurzawka czerniejąca (Bovista nigrescens Pers.) – gatunek grzybów z rodziny purchawkowatych (Lycoperdaceae). Przez laików często (błędnie) uważany za purchawki. Różni się od nich brakiem płonnej części (trzonu pod owocnikiem).
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Agaricaceae, Lycoperdaceae, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Nazwę polską podał Franciszek Błoński w 1996 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako purchawka kolista, kurzawka czarna i kurzawka czarniawa. Synonimy łacińskie:
Morfologia Owocnik Kulisty, o średnicy 1,5–5 cm. Za młodu ma śnieżnobiałą, błyszczącą i gładką osłonę zewnętrzną (egzoperydium), później stopniowo ciemniejącą. Po dojrzeniu egzoperydium odpada i odsłania się brązowo-kasztanowo-czarna osłona wewnętrzna (endoperydium). Otwiera się ona na szczycie nieregularnym otworem, odsłaniając wnętrze owocnika w całości wypełnione zarodnikami. Polska nazwa (kurzawka) pochodzi od tego, że zarodniki te, bardzo drobne i występujące w ogromnej ilości, pod wpływem wiatru, dotknięcia, czy nawet kropli deszczu, wzbijają się w powietrze („kurzą się”). Młode owocniki połączone są z podłożem splotem strzępek, starsze owocniki nie są już połączone z podłożem, są wyschnięte i wiatr przemieszcza je po trawie rozsiewając zarodniki.
Cechy mikroskopowe Wysyp zarodników brązowo-czarny. Zarodniki kuliste, pokryte brodawkami i mające słabo zaostrzone trzoneczki. Rozmiar 5–6 μm. Sterygmy hialinowe, tępo zakończone, o długości 5–8 μm, czasami nawet do 13 μm. Włośnia czarnobrązowa i elastyczna. Jest grubościenna, ściany zajmują 1/3 jej średnicy. Wielokrotnie (do 9 razy) rozgałęzia się dichotomicznie, a jej końce są zwężone i ostro zakończone. Główny trzon włośni ma grubość około 15 cm. Strzępki bez przegród (nie septowane), w ich ścianach brak jamek.
Występowanie i siedlisko Występuje w Ameryce Północnej i Południowej, Europie i Azji. W Europie jest szeroko rozprzestrzeniona. W Alpach dochodzi do wysokości 2700 m n.p.m. W Polsce gatunek pospolity.
Występuje od lata do jesieni na pastwiskach, łąkach i polanach górskich, szczególnie na miejscach nawożonych obornikiem. Zazwyczaj występuje gromadnie. Znany jest również na niżu, jednak w górach występuje dużo częściej. Stare owocniki czasami utrzymują się do następnego roku.
Znaczenie Saprotrof. Młode, jeszcze białe owocnik są jadalne.
Gatunki podobne Bardzo podobna jest kurzawka ołowiana (Bovista plumbea). Pewne odróżnienie tych gatunków zazwyczaj możliwe jest tylko badaniem mikroskopowym. Pomocne może być miejsce występowania. Wskazówką może być też endoperydium: u kurzawki ołowianej jest srebrzyste, z czasem niebieskoszare. Kurzawka filcowata (Bovista tomentosa) ma owocniki mniejsze i bez połysku, rośnie też w innych miejscach (na piasku i skałach).
Przypisy
Kategoria:Grzyby jadalne Kategoria:Mykobiota Polski Kategoria:Purchawkowate