Rotyzacja () – zjawisko w języku angielskim, polegające na utrzymywaniu głoski r przed innymi spółgłoskami. W dialektach z rotyzacją wymawia się dźwięk /ɹ/ (angielskie R) w niemal wszystkich pozycjach słowa, np. w wyrazach takich jak hard i butter. W dialektach bez rotyzacji wymawia się go, tylko jeżeli znajduje się przed samogłoską, np. carry, throne.

Brak rotyzacji występuje w Anglii, Walii, Australii, Nowej Zelandii, w niektórych regionach USA, a także w wielu innych miejscach.

Rozwój nierotycznych form wymowy thumb|left|Na tej mapie czerwone obszary wskazują miejsca, gdzie wymowa w okolicach wiejskich była rotyzowana w latach 50. XX wieku. Mapa na podstawie H. Orton et al., Survey of English Dialects (1962–71). Niektóre obszary z częściową rotyzacją nie są zaznaczone na tej mapie thumb|Czerwone obszary wskazują miejsca, gdzie angielskie dialekty z późnych lat XX wieku były rotyczne. Mapa na podstawie P. Trudgill, The Dialects of England. Najwcześniejsze ślady zatracania w języku angielskim można znaleźć zaraz przed w pisowni sprzed połowy XV wieku. Oxford English Dictionary podaje bace, dla wcześniejszego barse (dzisiejsza pisownia to bass) oraz passel, dla dawnego parcel. Utrata dźwięku w wymowie najwyraźniej szybko się rozprzestrzeniła w południowej Anglii w XVIII wieku. John Walker użył pisowni ar, aby fonetycznie wskazać długie ‘a’ w wyrazie aunt w jego słowniku z roku 1775. Wskazał on również, iż wyraz card jest wymawiany caad

Osoby nierotyzujące wymawiają w wyrazach takich jak red oraz większość z nich wymawia ten dźwięk również w wyrazach takich jak torrid oraz merry, ale nie w wyrazach, takich jak car, water, more, gdy wypowiadane są bez żadnego następnego wyrazu. Jednakże w większości dialektów non-rhotic jeśli wyraz kończy się na r, a następny wyraz rozpoczyna się na samogłoskę, dźwięk R jest wymawiany. Wielu użytkowników nierotyzujących również dodaje dźwięk r między samogłoskami. Tak więc wtedy wyraz drawing staje się w wymowie drawring. Starano się to zwalczać, lecz nawet osoby, które używają tak zwanej wymowy Received Pronunciation również wtrącają w tych miejscach dźwięk r. W takich wypadkach The idea of it staje się wymawiana The idea-r-of-it, a Australia and New Zealand staje się wymawiana Australia-r-and New Zealand.

Osoby nierotyzujące dawne wymawiają obecnie jako długą samogłoskę. Tak więc w wymowie Received Pronunciation (RP) i w wielu innych dialektach nierotycznych card, fern, born są wymawiane [], [], [] lub podobnie; wymowa może być różna w zależności od akcentu. Długość tych samogłosek może również zostać zachowana w zdaniach, tak więc car owner jest wymawiane []. Jednakże ostatnia szwa czasami jest krótka, więc water w izolacji jest wymawiane []. W RP i w podobnych wymowach samogłoski oraz (lub ), kiedy są zaraz przed R, stają się dwugłoskami, a zatem near jest wymawiane jako [], a poor jako [].

Rozmieszczenie thumb|Czerwone obszary są tymi, gdzie Labov, Ash, i Boberg (2006:48) znaleźli nieco nierotycznych wariantów wymowy pośród białej ludności w większych miastach USA. Formy wymowy AAVE typu nierotycznego można znaleźć pośród Afroamerykanów w całym państwie. Zjawisko rotyzacji występuje w angielszczyźnie szkockiej, angielszczyźnie kanadyjskiej, a także w większości wariantów wymowy w USA. Akcenty nierotyczne obejmują większość akcentów w Anglii, Nowej Zelandii, Australii, Południowej Afryce. thumb|left|Końcowa wymowa /r/ na wiejskich obszarach w Anglii w latach 50. XX wieku zielony – [] (nierotyczne) żółty – [] pomarańczowy – [] różowy – [] & long) niebieski – [] fioletowy – [] & rounded)

Linki zewnętrzne Chapter 7 of the Atlas of North American English by William Labov et al., dealing with rhotic and non-rhotic accents in the U.S. (PDF file) Rhotic vs non-rhotic, intrusive „r” from the alt.usage.english newsgroup’s FAQ Rhotic or non-rhotic English?, Pétur Knútsson, University of Iceland ‘Hover & Hear’ accents of English from around the world, both rhotic and non-rhotic

Kategoria:Odmiany terytorialne języka angielskiego Kategoria:Regionalne zjawiska fonetyczne