Lapis Trubieckoj (ros. Ляпис Трубецкой; biał. Ляпіс Трубяцкі, Lapis Trubiacki) – białoruska grupa rockowa, założona w 1990 roku w Mińsku przez Siarhieja Michałoka.
W początkowym okresie działalności zespół wypracował charakterystyczne brzmienie na pograniczu rocka i popu, nawiązując często zarówno w warstwie muzycznej, jak i w humorystycznych tekstach do białoruskiej, rosyjskiej i radzieckiej kultury popularnej. Wydany w 1998 roku album Ty kinuła przyniósł grupie rozpoznawalność i popularność również w Rosji, na Ukrainie i w innych krajach byłego ZSRR.
Po okresie muzycznych eksperymentów i zmian w życiu osobistym Michałoka Lapis Trubieckoj prezentował, począwszy od premiery płyty Kapitał w 2007 roku, odbiegający od dotychczasowego styl. Cięższa, inspirowana punk rockiem i ska muzyka korespondowała z ostrzejszymi tekstami, nierzadko pełnymi politycznej satyry i krytyki. Konsekwencją społecznego zaangażowania zespołu był nałożony nań przez władze Białorusi wiosną 2011 roku nieoficjalny zakaz koncertowania na terenie tego kraju. Po występie na scenie Euromajdanu w grudniu 2013 roku odwołana została także większość planowanych koncertów grupy w Rosji, od tego czasu zespół występował głównie na Ukrainie.
1 września 2014 roku Lapis Trubieckoj zakończył swoją działalność z powodu wyczerpania artystycznej formuły zespołu. W jego miejsce założone zostały przez dotychczasowych członków formacje Brutto i Trubetskoy, nawiązujące do dorobku i repertuaru rozwiązanej grupy. Ponadto od kwietnia 2016 roku część jej byłych muzyków z Siarhiejem Michałokiem na czele koncertuje pod nazwą Lapis 98, wykonując największe przeboje dawnego zespołu. W marcu 2022 roku lider grupy Lapis Trubieckoj poinformował o jej reaktywacji.
Piosenki zespołu tworzone były przede wszystkim w języku rosyjskim, w późniejszym okresie część utworów pisana była także po białorusku (większość z nich zebrana została w 2013 roku na kompilacji Hraj). Lapis Trubieckoj wykonywał ponadto pojedyncze piosenki anglo-, ukraińsko- i polskojęzyczne.
Historia Początki (1990–1996) Grupa powstała w lutym 1990 roku z inicjatywy studenta Białoruskiego Instytutu Kultury Siarhieja Michałoka, późniejszego lidera, wokalisty i autora tekstów większości piosenek zespołu. Pierwszy skład uzupełnili gitarzysta basowy Dzmitryj Swirydowicz, gitarzysta Rusłan Uładyka oraz perkusista Alaksiej Lubawin. Nazwa zespołu pochodzi od nazwiska i pseudonimu jednego z drugoplanowych bohaterów popularnej w czasach ZSRR książki Ilji Ilfa i Jewgienija Pietrowa „Dwanaście krzeseł”, poety Nicefora Lapisa. Lapis Trubieckoj swój pierwszy koncert zagrał na festiwalu „Try Kolery 1990” w Mińsku. W początkowym okresie aktywność grupy miała charakter wyłącznie sceniczny, a członkowie spotykali się jedynie na potrzeby koncertów.
Działalność zespołu zintensyfikowała się od chwili rozpoczęcia współpracy z późniejszym wieloletnim dyrektorem grupy Jauhienem Kałmykauem w 1994 roku. W tym samym roku w ramach festiwalu „Next Stop New Life” odbyła się pierwsza trasa koncertowa zespołu po Białorusi. Sukcesy odnoszone na koncertach skłoniły grupę do zarejestrowania występu w Teatrze Alternatywnym w Mińsku, który ukazał się jako kaseta pod tytułem Lubowi kapiec! – Live '95. Album ten nie odniósł jednak sukcesu – pierwotnie sprzedano zaledwie 20 ze 100 wydanych egzemplarzy.
W 1996 roku zespół został zauważony przez Jauhiena Kraucoua, który zaproponował muzykom sesję nagraniową w mińskim studiu Mezzo Forte. Do grupy dołączyli wówczas trębacz Jahor Dryndzin, skrzypek i wokalista Wital Drazdou, waltornista Pawieł Kuziukowicz oraz gitarzysta Alaksandr Rołau. Owocem sesji był pierwszy studyjny album Ranietoje sierdce, który odniósł na Białorusi duży sukces – do końca 1996 roku sprzedano 15 tys. jego egzemplarzy. Jesienią zespół nagrał w Mińsku jeszcze jeden album koncertowy, Smiarotnaje wiasiellehttps://web.archive.org/web/20040115045416/http://lyapis.com/press_21.html [dostęp 2017-02-26]. Na ceremonii wręczenia białoruskich nagród muzycznych „Rok-karanacyja-96” Lapis Trubieckoj zwyciężył w trzech kategoriach (najlepszy zespół, najlepszy album – Ranietoje sierdce, najlepsze teksty).
Sukces komercyjny (1997–2001) W 1997 roku zespół przeniósł się do Moskwy, gdzie powstał album Ty kinułahttps://web.archive.org/web/20040115035920/http://lyapis.com/press_19.html [dostęp 2017-02-26], na którym znalazły się zarówno stare, jak i premierowe utwory. Płyta w styczniu 1998 roku została wydana w Rosji przez wytwórnię Sojuz. Podczas jej nagrywania z zespołu odeszli Alaksandr Rołau i Wital Drazdou, a także Aleh Łado, którego w roli basisty zastąpił Waler Baszkou, a następnie Dzmitryj Swirydowicz. Do składu grupy dołączył wówczas drugi wokalista Pawieł Bułatnikau, były członek mińskiego duetu Licej. Pod koniec 1997 roku nakręcony został teledysk do piosenki „Au”, pierwszy wideoklip w historii zespołu. Został on wykonany poprzez obróbkę komputerową zdjęć członków grupy wykonanych aparatem Zenit oraz dzięki użyciu plastelinowej animacji.
Album Ty kinuła przyniósł grupie wielki sukces w Rosji i innych krajach Wspólnoty Niepodległych Państwhttps://web.archive.org/web/20040115055509/http://lyapis.com/press_29.html [dostęp 2017-02-26]. Wiosną 1998 roku Lapis Trubieckoj rozpoczął pierwszą od półtora roku trasę po Białorusi. W sierpniu 1998 roku dzięki inicjatywie wytwórni Sojuz i Jauhiena Kraucoua została wydana składanka nagrań archiwalnych Lubowi kapiec: archiwnyje zapisi 1992–1995. W rosyjskich stacjach radiowych hitem stał się cover piosenki Olega Kwaszy „Zielenogłazoje taksi”, wydany oryginalnie na Białorusi na albumie Ranietoje sierdcehttps://web.archive.org/web/20040115052647/http://lyapis.com/press_27.html [dostęp 2017-02-26].
thumb|Uładyka, Bułatnikau i Michałok wiosną 2001 roku Pod koniec 1998 roku zespół nagrał w Moskwie album Krasota, który został wydany 12 maja 1999 roku. Jesienią tego roku Lapis Trubieckoj powrócił do aktywnej działalności koncertowej. W 1999 roku ukazał się album Lapisdens ze zremiksowanymi piosenkami grupy, jednak sami muzycy zespołu Lapis Trubieckoj nie byli zaangażowani w jego tworzenie. W styczniu 2000 roku w studiu białoruskiej telewizji państwowej w Mińsku grupa nagrała album Tiażkij, który wydała następnie w maju rosyjska wytwórnia Real Records. Wywołał on mieszane reakcje wśród fanów zespołu i w mediach. W tym samym roku studio Sojuz dokonało reedycji albumu Krasota pod nową nazwą Wsiem diewczonkam nrawitsia..., na której znalazły się dodatkowo trzy premierowe utwory. W międzyczasie ukazała się również kaseta VHS pod tą samą nazwą, zawierająca nagrania z koncertów zespołu oraz wypowiedzi członków zespołu.
W marcu 2001 roku muzycy grupy Lapis Trubieckoj zainicjowali powstanie stowarzyszenia twórczego „Dieti sołnca” oraz wytwórni muzycznej o tej samej nazwie. Latem tego samego roku został nagrany klip do piosenki „Soczi”, który podobnie jak zaprezentowany wiosną teledysk do utworu „Gołubi” cieszył się dużą popularnością. Oba utwory promowały wydany we wrześniu 2001 roku album Junost''', który okazał się komercyjnym sukcesem. Zespół zaczął wówczas regularnie koncertować. Tuż po wydaniu nowej płyty Siarhiej Michałok przyznał, że po komercyjnej porażce, jaką okazał się Tiażkij, zastanawiał się nad rozwiązaniem grupy i rozpoczęciem kariery solowej. Wkrótce zespół opuścił perkusista Alaksiej Lubawin, który grał w Lapisie Trubieckim od początku jego istnienia, a w jego miejsce do grupy dołączył Alaksandr Starażuk.
Eksperymenty ze stylami muzycznymi (2002–2005) Lapis Trubieckoj rozpoczął pracę nad kolejnym albumem jesienią 2002 roku. Od stycznia 2003 roku muzycy pracowali w kijowskim studiu Jewhena Stupki, a następnie w mińskim studiu Siełach. Dwie z sześciu zapisanych wówczas piosenek zostały w maju opublikowane na eksperymentalnym maxi singlu Czyrwony kalsony, na którym znalazły się także ich remiksy autorstwa zaprzyjaźnionych artystów. Ostatecznym rezultatem ponad rocznej pracy zespołu był album Zołotyje jajcy, wydany w kwietniu 2004 roku. Lapis Trubieckoj odszedł na nim od swego dotychczasowego stylu, humorystycznego pop-rocka, na rzecz reggae i ska. Przed wydaniem płyty opublikowano klipy do piosenek „Raińka” i „Zołotyje jajcy”, zaś w sierpniu do utworu „Pocztaliony”. W tym samym okresie lider zespołu Siarhiej Michałok zmienił swój wizerunek – ogolił głowę, a jakiś czas później także wąsy, zaczął się również aktywnie zajmować sportem.
W latach 2004–2005 Lapis Trubieckoj stworzył ścieżki dźwiękowe do serialu „Mużcziny nie płaczut” oraz filmu „Poslednij zaboj” – produkcji wyreżyserowanych przez Rosjanina Siergieja Bobrowa. Piosenki w stylu rosyjskiego szansonu stworzone na potrzeby tych filmów znalazły się na wydanym w marcu 2006 roku albumie Mużcziny nie płaczut. Latem 2005 roku zespół rozpoczął pracę w studiu nad kolejnym krążkiem. Pierwsze nowe piosenki – „Andriusza” oraz „Chare” jeszcze przed ich nagraniem zostały zaprezentowane słuchaczom na festiwalu Naszestwie oraz podczas koncertów w Kazachstanie i w Rosji.
Trylogia Agitpop (2006–2010) W pierwszej połowie 2006 roku do zespołu na krótko powrócił Dzmitryj Swirydowicz, który zastąpił w roli gitarzysty basowego Uładzimira Jołkina. W takim składzie grupa ponownie rozpoczęła trasę koncertową oraz rozpoczęła prace nad kolejnym albumem studyjnym, nagrywając cztery nowe utwory. W grudniu 2006 roku w miejsce Swirydowicza do zespołu zaangażowano Dzianisa Sturczankę. W nowej konfiguracji Lapis Trubieckoj zarejestrował kolejne kompozycje, w tym „Kapitał”, który został wybrany na tytułową piosenkę przyszłego albumu.
W kwietniu 2007 roku w Internecie pojawił się animowany klip do piosenki „Kapitał”, w którym Michałok został ukazany jako wielorękie bóstwo ze świnką-skarbonką w miejscu serca, podróżujące na niezwykłym zwierzęciu po całym świecie. W krótkim czasie piosenka osiągnęła dużą popularność, a teledysk został nagrodzony na licznych festiwalach. Album Kapitał, wydany pod koniec kwietnia, był pierwszym wydawnictwem grupy, na którym znalazły się utwory z tekstami komentującymi sytuację społeczno-polityczną. Tournée promujące nową płytę rozpoczęło się 1 maja 2007 roku prezentacją albumu w klubie Apielsin w Moskwie i trwało do maja kolejnego roku. Koncert w moskiewskim klubie Toczka z 29 września 2007 roku został zarejestrowany i wydany jako pierwsze w historii zespołu koncertowe DVD w lutym 2008 roku. thumb|Lapis Trubieckoj podczas koncertu w Docker Pub w Kijowie, 23 sierpnia 2008 roku
Lapis Trubieckoj rozpoczął pracę nad kolejnym albumem w styczniu i kontynuował ją do września 2008 roku. Na występach w pierwszej połowie roku muzycy zaprezentowali publiczności część nowych utworów. Początkowo wydanie nowego krążka pod tytułem Manifest zaplanowane było na październik, jednakże w nieoczekiwanym i bezprecedensowym dla sceny muzycznej byłego ZSRR ruchu 25 września 2008 roku zespół udostępnił swój album za darmo w Internecie na portalach Tut.by, Afisha.ru i Afisha.ua. Wraz z albumem w sieci zaprezentowany został także teledysk do piosenki „Żłob”. 30 września 2008 został on wydany na płytach CD przez wytwórnię Nikitin. Trasa koncertowa promująca nową płytę rozpoczęła się 14 września występem dla białoruskiej publiczności w witebskim Letnim Amfiteatrze, w kolejnych trzech miesiącach grupa zagrała szereg koncertów w Rosji.