mały|Eparchia grodzieńska i wołkowyska na tle podziału administracyjnego Egzarchatu Białoruskiego Eparchia grodzieńska i wołkowyska – jedna z eparchii Egzarchatu Białoruskiego, z siedzibą w Grodnie. Jej obecnym ordynariuszem jest arcybiskup grodzieński i wołkowyski Antoni (Doronin)Гродненская и Волковысская епархия, zaś funkcję katedry pełni sobór Opieki Matki Bożej w Grodnie.
Obejmuje terytorium ośmiu rejonów obwodu grodzieńskiego: grodzieńskiego, brzostowickiego, mostowskiego, świsłockiego, szczuczyńskiego, wołkowyskiego, zelwieńskiego oraz część rejonu werenowskiego.
Historia W Imperium Rosyjskim Eparchia powstała w 1900 poprzez wydzielenie z eparchii wileńskiej i litewskiej, pod nazwą eparchia grodzieńska i brzeska. W momencie powstania nowa administratura liczyła 26 dekanatów z 654 cerkwiami i kaplicami obsługiwanymi przez 365 kapłanów. W jej granicach działało pięć klasztorów: monaster Zaśnięcia Matki Bożej w Żyrowiczach, monaster Świętych Borysa i Gleba w Grodnie, monaster Narodzenia Matki Bożej w Grodnie, monaster Narodzenia Matki Bożej w Krasnymstoku, monaster Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy w SupraśluГРОДНЕНСКАЯ И ВОЛКОВЫССКАЯ ЕПАРХИЯ.
W czasie I wojny światowej większość prawosławnej ludności guberni grodzieńskiej, razem z duchowieństwem, udała się na bieżeństwo. Z powodu wyjazdu arcybiskupa grodzieńskiego Michała do Moskwy w lutym 1915, w 1918 do Grodna przybył dotychczasowy wikariusz eparchii, biskup białostocki Włodzimierz i tymczasowo zaczął zarządzać całą administraturą.
W II Rzeczypospolitej Na mocy postanowień traktatu ryskiego obszar podlegający eparchii znalazł się w granicach niepodległej Polski. W 1921 w jej granicach przebywało 484 tys. prawosławnych, którzy dysponowali ok. 250 świątyniami. Działalność po I wojnie światowej wznowiły dwa monastery (Narodzenia Matki Bożej w Grodnie i Zaśnięcia Matki Bożej w Żyrowiczach). W 1923 terytorium eparchii grodzieńskiej ustalono w granicach powiatów augustowskiego, białostockiego, bielskiego, grodzieńskiego, sokólskiego, suwalskiego i wołkowyskiego (województwo białostockie) oraz powiatu słonimskiego (województwo nowogródzkie), zaś w 1928 dołączono do niej także powiaty baranowicki i nieświeski. W 1925 administratura weszła w skład Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego pod nazwą diecezji grodzieńsko-nowogródzkiej.
W ZSRR Po agresji radzieckiej na Polskę we wrześniu 1939 i zajęciu Grodna przez Armię Czerwoną diecezja grodzieńska została na krótko zlikwidowana; jej obszar wszedł w skład eparchii pińskiej i nowogródzkiej Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. W 1940 locum tenens Patriarchatu Moskiewskiego metropolita moskiewski i kołomieński Sergiusz ogłosił jej ponowne powstanie. W jej ramach działało 307 parafii.
Po zajęciu ziem białoruskich przez hitlerowskie Niemcy, w 1942 niekanonicznie proklamowana została autokefalia Białoruskiego Kościoła Prawosławnego, w którego skład miała wchodzić także eparchia grodzieńska. W 1944 jej obszar ponownie zajęła Armia Czerwona; w kolejnych latach wiernych i duchowieństwo poddano represjom. W 1946 w eparchii działały jedynie 73 placówki duszpasterskie. W 1951 wskutek nacisków władz eparchia grodzieńska została zlikwidowana, a jej terytorium włączone do eparchii mińskiej i białoruskiej.
Na Białorusi Eparchia wznowiła swoją działalność na mocy decyzji Świętego Synodu Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego z 18 lutego 1992, pod nazwą eparchia grodzieńska i wołkowyska. W 1994 czynne były 84 parafie.
Według danych z 2022 r. pracę duszpasterską w eparchii prowadziło 135 kapłanów i 9 diakonów, którzy obsługiwali 108 parafii zgrupowanych w 9 dekanatach. Administratura posiadała 123 świątynie.
Eparchia dzieli się na dekanaty: Brzostowica Grodno Mosty Skidel Szczuczyn Świsłocz Werenowo Wołkowysk Zelwa
Biskupi grodzieńscy Jurysdykcja Patriarchatu Moskiewskiego Joachim (Lewicki), 1900–1903 Nikanor (Kamienski), 1903–1905 Michał (Jermakow), 1905–1915 Włodzimierz (Tichonicki), 1918–1922, locum tenens Aleksy (Gromadzki), 1923, locum tenens
Jurysdykcja PAKP Aleksy (Gromadzki), 1923–1934 Antoni (Marcenko), 1934–1937 Sawa (Sowietow), 1937–1939
Jurysdykcja Patriarchatu Moskiewskiego Pantelejmon (Rożnowski), 1940–1942 Benedykt (Bobkowski), 1942–1944 Warsonofiusz (Griniewicz), 1945–1948 Paisjusz (Obrazcow), 1948–1949 Sergiusz (Łarin), 1950–1951 Walenty (Miszczuk), 1992–1994 Filaret (Wachromiejew), 1994–1996, locum tenens Artemiusz (Kiszczanka)W wersji rosyjskiej Artemiusz (Kiszczenko)., 1996–2021 Antoni (Doronin), od 2021
Uwagi
Przypisy
*