Kalendarium historii Irlandii – uporządkowany chronologicznie, począwszy od czasów najdawniejszych aż do współczesności, wykaz dat i wydarzeń z historii Irlandii.
Czasy najdawniejsze ok. 16000 p.n.e. – podczas ostatniego zlodowacenia Irlandia została pokryta lodem ok. 12000 p.n.e. – utworzył się wąski kanał pomiędzy Irlandią a południowo-zachodnią Szkocją ok. 8000 p.n.e. – migracja na wyspę myśliwych z kontynentu europejskiego ok. 6000 p.n.e. – pierwsze ślady działalności człowieka na obszarze Irlandii ok. 4000 p.n.e. – początki rolnictwa (hodowla zwierząt i uprawa roślin) w Céide Fields w hrabstwie Mayo ok. 3500 p.n.e. – w Brú na Bóinne wybudowano neolityczne grobowce komorowe i stojące kamienie (Newgrange) ok. 2500 p.n.e. – do Irlandii sprowadzono złoto ok. 2000 p.n.e. – rozpoczęto wydobywanie miedzi w rejonach góry Gabriela w hrabstwie Kerry ok. 300 p.n.e. – początki kultury celtyckiej w języku i sztuce ok. 300 p.n.e. – zamordowano człowieka z Clonycavan ok. 200 p.n.e. – wpływ kontynentalnej kultury lateńskiej na rzeźby (Kamień Turoe w Bullaun w hrabstwie Galway) ok. 100 n.e. – utworzono serię liniowych kanałów naziemnych w południowo-zachodniej części prowincji Ulster i północno-wschodniej części Connacht (Black Pig's Dyke) poł. II w. – Klaudiusz Ptolemeusz opisał w dziele „Nauka geograficzna” Irlandię 431 – papież Celestyn I wysłał biskupa Palladiusza w celu szerzenia chrześcijaństwa na wyspie 432 – według tradycji do Irlandii przybył Święty Patryk, rozpoczynając proces chrystianizacji wyspy 444 – św. Patryk utworzył opactwo i biskupstwo w Armagh 461 – zmarł św. Patryk
Średniowiecze 500–800 — nastąpił rozkwit irlandzkich klasztorów, a Irlandia stała się jednym z europejskich centrów nauki i piśmiennictwa. ok. 525 – patronami Irlandii zostali św. Patryk i św. Brygida 535/536 – nastąpiły nieurodzaj i głód spowodowane ochłodzeniem klimatu 546 – Kolumba założył klasztor w Derry 547 – biskup Kieran wzniósł Clonmacnois 563 – powstały pierwsze szkoły przyklasztorne założone przez Kolumbę w Iona 790 – rozpoczęły się najazdy pierwszych wikingów 795 – wikingowie spustoszyli Inismurray i Inisbofin 812–813 – wikingowie zajęli północno-zachodnią Irlandię 820 – wikingowie osiągnęli wpływy na całej wyspie 830 – Óengus z Tallaght napisał dzieło Martyrology of Tallaght, którego Prolog opisuje ostatnie ślady pogaństwa w Irlandii 841 – powstały kolonie wikingów: Annagassen i Dublin. 852 – wikingowie Ivar Beinlaus i Olaf Biały wybudowali w Zatoce Dublińskiej fortecę blisko miejsca, gdzie dziś znajduje się miasto Dublin 902 – wypędzenie wikingów z Dublina 917 – wikingowie ponownie zajęli Dublin 976 – Irlandia porozumiała się z wikingami 980 – Máel Sechnaill mac Domnaill pokonał w bitwie pod Tarą króla Olafa Cuarana, który po klęsce abdykował 981 – Máel Sechnaill odzyskał Dublin 23 kwietnia 1014 – w bitwie pod Clontarf armia Briana Śmiałego pokonała wojska Máela Mórdy mac Murchady – początek klęski wikingów na terenach Irlandii 1025 – papież Leon IX zatwierdził podział Irlandii na cztery arcybiskupstwa i 36 biskupstw 1155 – król Anglii Henryk II Plantagenet uzyskał zgodę papieża Hadriana IV na najazd na Irlandię 1167 – wygnano Dermota MacMurrougha, który szukał wsparcia u króla Henryka II 1169 – rozpoczął się najazd Normanów na Irlandię pod wodzą Strongbowa 1171 – Henryk II przybył do Waterford, gdzie ogłosił się królem Irlandii 6 października 1175 – umocniono wpływy Normanów poprzez traktat windsorski z 1175 1252 – w Kronikach Czterech Mistrzów opisano upały i susze 1297 – odbyło się pierwsze posiedzenie parlamentu Królestwa Irlandii w Dublinie 26 maja 1315 – wybuchły walki Edwarda Bruce’a z irlandzkimi lordami przeciwko anglo-normandzkiej kontroli 1 grudnia 1494 – Edward Poyning wydał oświadczenie znane jako prawo Poyninga (Poynings' Law) 11 czerwca 1534 – Thomas FitzGerald, 10. hrabia Kildare oficjalnie wyrzekł się zwierzchnictwa króla Henryka VIII 1537 – w Anglii rozpoczęła się reformacja, a Henryk VIII doprowadził do rozwiązania irlandzkich klasztorów 3 lutego 1537 – Thomas FitzGerald został powieszony w Tyburn 1541 – królem Irlandii został Henryk VIII 1542 – parlament irlandzki uchwalił Crown of Ireland Act ustanawiający, że Królestwo Irlandii będzie pod panowaniem Henryka VIII i jego kolejnych następców 1556 – do Irlandii przybyli pierwsi osadnicy z Anglii i Szkocji Panowanie brytyjskie 16 czerwca 1579 – James FitzMaurice FitzGerald wzniecił bunt w An Daingean 1594 – wybuchła irlandzka wojna dziewięcioletnia, w której Hugh O’Neill i Red Hugh O’Donnell przeciwstawili się władzy Elżbiety I w Ulsterze 1605 – początek plantacji Ulsteru 23 października 1641 – wybuchła irlandzka rebelia 1642 – wybuchła irlandzka wojna konfederacka 1649 – do Irlandii przybył ze swoją armią Oliver Cromwell, który stłumił powstania w Irlandii i przeprowadził konfiskaty majątków katolickich 1661–65 – parlament w Londynie uchwalił zbiór ustaw zwany kodeksem Clarendona 12 lipca 1690 – bitwa nad rzeką Boyne, w której wojska protestanckiego króla Anglii Wilhelma Orańskiego pokonały katolicką armię króla Jakuba II 1691 – zawarto traktat z Limerick, a następnie nastąpił tzw. „odlot dzikich gęsi” 1740 – mała epoka lodowa spowodowała klęskę głodu 1778–93 – uchwalono Akty ulżenia katolikom 1798 – wybuchła rewolucja irlandzka pod wodzą Wolfe Tone’a, zakończone klęską 1 stycznia 1801 – uchwalono Akt Unii z 1800; Królestwo Irlandii zostało połączone z Wielką Brytanią, tworząc Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii 1803 – wybuchła druga rebelia irlandzka; irlandzki nacjonalista Robert Emmet bez sukcesu próbował przejąć zamek w Dublinie 1829 – Daniel O’Connell doprowadził do uchwalenia emancypacji katolików i ich dopuszczenia do parlamentu brytyjskiego 3 maja 1831 – wybuchła irlandzka wojna o dziesięcinę (Tithe War) 1836 – uchwalano ustawę zmniejszającą dziesięcinę; koniec wojny 1842 – założono Młodą Irlandię 1845-1849 – rozpoczął się wielki głód w Irlandii wywołany zarazą ziemniaczaną grudzień 1848 – wybuchła epidemia cholery 1858 – utworzono Irlandzkie Bractwo Republikańskie, organizację dążącą do niepodległości 1886 – partia autonomiczna Parnella uzyskała poparcie dla Home rule, jednak projekt został odrzucony przez Izbę Lordów 31 lipca 1893 – powstała Liga Gaelicka 1912 – powstała nielegalna milicja Ochotników Ulsterskich, a w odpowiedzi utworzono Ochotników Irlandzkich 24 kwietnia 1916 – wybuchło powstanie wielkanocne; Patrick Pearse proklamował Irlandię niepodległą republiką; Michael Collins przekształcił Irlandzkich Ochotników w Irlandzką Armię Republikańską 14 grudnia 1918 – odbyły się pierwsze wybory parlamentarne; powstał pierwszy rząd irlandzki z Éamonem de Valerą na czele 21 stycznia 1919 – odbyło się pierwsze posiedzenie Dáil Republiki Irlandzkiej, podczas którego uchwalono Deklarację Niepodległości; wybuchła irlandzka wojna o niepodległość
Czasy najnowsze 6 grudnia 1921 – podpisano traktat angielsko-irlandzki, ustanawiający Wolne Państwo Irlandzkie i dzielący wyspę 12 lutego 1922 – w Belfaście wybuchły zamieszki 1922 – wybuchła irlandzka wojna domowa 6 grudnia 1922 – Ulster formalnie opuścił Wolne Państwo Irlandzkie 24 maja 1923 – koniec wojny domowej 10 września 1923 – przyjęcie Irlandii do Ligi Narodów 11 grudnia 1931 – parlament brytyjski uchwalił „Statut westminsterski” 18 grudnia 1936 – IRA została zdelegalizowana 1 lipca 1937 – Irlandczycy przyjęli w referendum konstytucję 29 grudnia 1937 – w życie weszła konstytucja Irlandii, na mocy której Wolne Państwo Irlandzkie przekształciło się w Irlandię (irl. Éire) bez formalnego wprowadzenia republiki 1939–1945 – Irlandia zachowała neutralność podczas II wojny światowej styczeń 1942 – wojska amerykańskie przybyły do Irlandii 1945 – Irlandia jako jedyny kraj na świecie przesłał do Berlina wyrazy kondolencji po samobójczej śmierci Adolfa Hitlera 21 grudnia 1948 – przyjęto „Ustawę o Republice” 18 kwietnia 1949 – Irlandia wystąpiła z Wspólnoty Narodów 2 czerwca 1949 – Wielka Brytania uchwaliła „Ustawę o Irlandii”, w której znalazła się informacja, że „Republika Irlandii nie jest już częścią Zjednoczonego Królestwa i nie przestanie nią być bez zgody swojego parlamentu” 1949 – Irlandia odmówiła wstąpienia do NATO 1969 – w Irlandii Północnej doszło do zamieszek związanych z ruchem praw obywatelskich co zapoczątkowało konflikt w Irlandii Północnej styczeń 1971 – IRA rozpoczęła walki 1 stycznia 1973 – Irlandia wstąpiła do Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej 1985 – Irlandia i Wielka Brytania podpisały porozumienie angielsko-irlandzkie 1993-1994 - deklaracja z Downing Street rozpoczęła proces pokojowy i doprowadziła do zawieszenia broni przez IRA 1994 – Irlandia wkroczyła w okres wielkiego wzrostu gospodarczego 1997 IRA ogłosiła zawieszenie broni zalegalizowano rozwody 10 kwietnia 1998 – podpisano porozumienie wielkopiątkowe, a jego sygnatariusze otrzymali Pokojową Nagrodę Nobla 1999 – utworzono zgromadzenie polityczne dla Irlandii Północnej 2002 Irlandia przyjęła walutę euro w Irlandii Północnej wprowadzono rządy bezpośrednie z Londynu 2003 – w Irlandii Północnej przeprowadzono wybory z udziałem wszystkich głównych partii politycznych 2004 – wprowadzono całkowity zakaz palenia w miejscach pracy, w tym w pubach
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Historia Irlandii Irlandia