Hanemann – powieść napisana w 1995 roku przez Stefana Chwina – gdańskiego pisarza, eseistę, krytyka literackiego i historyka literatury.
Tematyka powieści Wielowątkowe dzieło przedstawia dzieje mieszkańców Wolnego Miasta Gdańska na tle lat trzydziestych XX wieku, dramatycznych wydarzeń z końca II wojny światowej oraz pierwszych lat po jej zakończeniu. Głównym bohaterem powieści jest Hanemann, gdańszczanin niemieckiego pochodzenia, profesor anatomii w miejscowej Akademii Medycznej, którego splątane losy stanowią przyczynek dla opisu przemian społeczno-narodowościowych zachodzących w Gdańsku w przełomowym okresie jego dziejów przypadającym na upadek hitleryzmu i przejęcie władzy nad miastem przez polską administrację. Dla autora jest to okazja do ukazania dwóch oblicz Gdańska: dawnego – niemieckiego i nowego – nowopolskiego, ze wszystkimi ich zaletami i ułomnościami. Nie ma tu jednak mowy o dosłownych porównaniach. Stary świat ukazuje się czytelnikowi w drobiazgowych opisach dostatnich gdańskich domów pozostawionych przez uciekających w popłochu niemieckich właścicieli; natomiast nowy świat – to obraz powojennego życia z typowymi zachowaniami i mentalnością nowych osiedleńców, głównie repatriantów ze wschodu, dla których Gdańsk w tym momencie jest jedynie obcym miastem o korzeniach sięgających daleko poza granice ich poznania kulturowego. Swoją opowieść autor snuje z perspektywy narratora zaciekawionego losami tajemniczego Niemca, jednak nie poprzestaje na tym. Dociekając motywów jego postępowania, stawia szereg trudnych pytań o sens życia, o istotę miłości, o ułomność ludzkiej natury, o cenę śmierci i znaczenie tolerancji. Powieść wpisuje się w nurt tzn. literatury pogranicza poruszającej zawiłą tematykę relacji międzyludzkich zachodzących w społecznościach lub na terenach o strukturze wielonarodowej i wielokulturowej.
Wydania polskie Pierwsze wydanie Wydawnictwo Marabut, Gdańsk, 1995
W tekście wykorzystano: Fragmenty listów Heinricha Kleista i Adolfiny Henrietty Vogel oraz Zeznania Stimminga w przekładzie Wandy Markowskiej (źródło: H. von Kleist, Listy, Warszawa 1983), C. Oknińska, Ostatnie 13 dni życia Stanisława Ignacego Witkiewicza, „Kierunki” 1976, nr 13, J. Z. Brudnicki, Ostatnia droga Witkacego, „Przegląd Humanistyczny” 1977, nr 10 J. Siedlecka, Witkacowa, w: Mahatma Witkac, Warszawa 1992.
Opracowanie graficzne: Tomasz Bogusławski.
Na okładce została umieszczona reprodukcja fragmentu obrazu Caspara Davida Friedricha pt. „Wschód księżyca nad morzem”
Książka została wydana dzięki dotacji Wydziału Kultury i Nauki Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku.
Kolejne wydania Wydawnictwo: Słowo/obraz terytoria, Gdańsk, 1997, seria „Pasaże”, () Wydawnictwo: Warszawa: Świat Książki, 1998 () Wydawnictwo: „Tytuł”, Gdańsk, 2001 () Wydawnictwo: „Tytuł”, Gdańsk, 2008 () Wydawnictwo: „Tytuł”, Gdańsk, 2010 () Wydawnictwo: „Tytuł”, Gdańsk, 2011 ()
Przekłady na języki obce Niemiecki: “Tod in Danzig. Roman”, przekład: Renate Schmidgall. Berlin: Rowohlt Taschenbuch Verlag GmbH, 1997, 1999, 2006 Szwedzki: „Hanemann”, przekład: Lisa Mendoza-Åsberg. Stockholm: Albert Bonniers Vorlag, 2001 Rosyjski : „Hanemann”, Moskwa: Meżdunarodnaja Literatura, 1997; „Haneman: roman”, przekład: Ksienia Staroselskaja. Moskwa: Izdatel'stvo AST, 2003 Angielski : “Death in Danzig”, przekład: Philip Boehm. Harvest Books. Orlando: Harcourt, 2004; London: Random House Secker&Warburg, 2005; London: Vintage Books, 2006; Harvest Book Company LLC, Fort Washington, 2005; Lightning Source Inc, 2007 Węgierski : „Hanemann”, przekład: Weber Kata, Pozsony: Kalligram, 2004 Czeski : “Hanemann”, przeład: Peter Vidlak, Brno: HOST, 2005 Hiszpański: „El doctor Hanemann”, przekład: Jerzy Sławomirski, Anna Rubió, Barcelona: Acantilado, 2005 Słowacki: “Hanemann”, przekład: Karol Chmel. Bratislava: Kalligram, 2005 Rumuński: “Doctor Hanemann”, przekład: Constantin Geambasu. București: Paralela 45, 2004, 2005 Ukraiński: „Hanemann”, przekład: Ihor Pizniuk, Kiev: Agrar Media Gruop, 2010
Klucz miejsc Książka została opatrzona „Kluczem miejsc” (pod redakcją Krystyny Chwin), który ułatwia czytelnikowi rozeznanie się w niemieckojęzycznym nazewnictwie miejsc i topografii Wolnego Miasta Gdańska związanych z treścią powieści.
Nagroda 1995 – Paszport „Polityki”
Adaptacje teatralne Bałtycki Teatr Dramatyczny im. Juliusza Słowackiego w Koszalinie: 17 stycznia 1998 roku (premiera). Reżyseria, adaptacja, scenografia: Sebastian Majewski. Muzyka: Jakub Ostaszewski Obsada: Hanemann – Wojciech Rogowski; Hanemann, Heinrich von Kleist – Gabriel Wąsiński; Anioł, Luiza Berger, Adolfina Henrietta Vogel – Agnieszka Ćwik; Pan C., August Pfütze, Retz, Plesner, Remetz, Andrzej Ch., Malarz, Adam – Konrad Kujawski; Pani C., Pani R., Anna, Pani Ch., Dziewczyna – Joanna Kaczmarek; Hanka, Pani Stein, Elsa Walmann, Służąca – Kinga Kaszewska; Pan J., Profesor Ansen, Kohl, Alfred Walmann, Szabrownik, Karkosz, Listonos
Teatr Wybrzeże w Gdańsku (scena główna): 27 stycznia 2002 roku (premiera) Adaptacja i reżyseria: Izabela Cywińska Scenografia: Małgorzata Szczęśniak Muzyka: Andrzej Głowiński Choreografia: Wojciech Misiuro Kostiumy: Elżbieta Radke Obsada: Mirosław Baka – Hanemann, Katarzyna Figura – Hanka, Joanna Bogacka – Pani Wallman, Dorota Kolak – Matka, Krzysztof Gordon – Pan J., Wanda Neumann – Pani Stein, Joanna Kreft-Baka – Rosa Schulz, Elżbieta Goetel – Kobieta, Ewa Andruszkiewicz – Biała Dama, Ryszard Ronczewski – Pan B., Florian Staniewski – Pan Wallman, Igor Michalski – Pan Schulz, Mirosław Krawczyk – Ojciec, Krzysztof Matuszewski – Facet w uszatce, Jarosław Tyrański – Ubek, Teresa Kaczyńska, Ludmiła Legut, Katarzyna Michalska, Wojciech Kaczanowski, Ryszard Moskaluk, Maciej Szemiel, Marek Wronka.
Recenzje książki (wybór) Wojciech Bonowicz, Z czułością przedrzeźniającTygodnik Powszechny, nr 38/1995 s.12 Jarosław Klejnocki, Pocztówki z Atlantydy"Ex Libris" (dodatek książkowy „Życia Warszawy”), nr 81/1995 s.9-10 Włodzimierz Borodziej, O wypędzanych i wypędzaczach"Ex Libris" (dodatek książkowy „Życia Warszawy”), nr 86/1995 s.4-5 Jerzy Jarzębski, Hanemann i samobójcyKrakowski miesięcznik "Znak", nr 12/1995 Jarosław Klejnocki, Zagłada i zmartwychwstanieTygodnik "Polityka", nr 45/1995 s.46 Julian Kornhauser, Majka Krawczak i HanemannTygodnik Powszechny, nr 40/1995 s.1,12 Tadeusz Nyczek, Gdańsk przed i poGazeta Wyborcza, nr 232/1995 s.13 Jakub Stachowiak, Miasto i światŚląski kwartalnik literacki „Fa-Art”, nr 4/1995 s.52-54 Leszek Szaruga, Odbudowanie przestrzeniDwutygodnik „Sycyna”, nr 25/1995 s.17 Krzysztof Uniłowski, OdpominanieMiesięcznik społeczno-kulturalny „Śląsk”, nr 2/1995 s.70 Marek Wilczyński, Opowieść o dwóch miastachPismo społeczno-kulturalne „Czas Kultury”, nr 4/1995 s.80-82 Marek Zaleski, Elegia na obcość świataKwartalnik „Res Publica Nowa”, nr 10/1995 s.60 Kazimierz Koźniewski, Nasza mała ojczyznaWiadomości Kulturalne, nr 44/1995 s.20 Piotr Machul, Wolne miasto ChwinaŻycie Warszawy, nr 338/1995 s.7 Krzysztof Pysiak, Z drugiej strony historiiMiesięcznik „Nowe Książki”, nr 1/1996 s.15 Ryszard Rychlicki, Martwe tropyOgólnopolski kwartalnik społeczno-kulturalny „Strony”, nr 3-4/1996 s.71-72 Michał Struczyński, Gdańsk jako scenaPrzegląd Tygodniowy, nr 5/1996 s.17 Mieczysław Orski, W tonach trenu”Odra” – miesięcznik wydawany przez Bibliotekę Narodową i Ośrodek Kultury we Wrocławiu, nr 3/1996 s.113-114 Anna Ostowicz, ...Tylko płakać będą na ziemi zostawione przez nas cienieWarsztaty Polonistyczne, nr 3/1996 s.109-110 Jan Bratkowski, Refleksja po lekturzeMiesięcznik "Teatr", nr 3/1996 s.47 Andrzej Chojecki, Krótki moment w długiej historiiOgólnopolski dwumiesięcznik literacki "Topos", nr 1/1996 s.83-84 Andrzej Franaszek, Milczenie z wnętrza rozpaczy (Zapiski na marginesach "Hanemanna")NaGłos – kwartalnik krytyki literackiej, nr 23/1996 s.225-234 Marian Kisiel, Lektura fotografiiMiesięcznik "Tygiel Kultury", nr 6-7/1996 s.126-129 Agata Koss, Gotyk i melancholiaKresy, nr 26/1996 s.166-168 Anna Legeżyńska, Inny Niemiec, inny GdańskPolonistyka, nr 10/1996 s.690-693 Włodzimierz Maciąg, Źródła wiernościDwumiesięcznik literacki "Dekada Literacka", nr 2/1996 s.12 Dariusz Nowacki, Obok i ponadPismo literackie „Twórczość”, nr 3/1996 s.108-110 Marek Pąkciński, Spokojne światło bytuMiesięcznik „Literatura”, nr 1/1997 s.57-59 Jacek Sieradzki – Hanemann frasobliwy Jarosław Klejnocki – Hymn na cześć życia Katarzyna Strzyż, Przedmiot, ciało, człowiek w „Hanemannie” Stefana Chwina
Przypisy
Kategoria:Polskie powieści obyczajowe Kategoria:Powieści z 1995 Kategoria:Powieści, których akcja toczy się w Gdańsku Kategoria:Wolne Miasto Gdańsk w kulturze