Jan Kanty Wierusz-Kowalski (ur. 19 sierpnia 1912 we Fryburgu, zm. 26 sierpnia 2000 w Warszawie) – polski duchowny katolicki, benedyktyn, zaangażowany w odnowę biblijną i liturgiczną, po opuszczeniu zakonu pracownik Urzędu ds. Wyznań, religioznawca, autor wielu popularnych prac o chrześcijaństwie pisanych z perspektywy materialistycznej.
Życiorys Urodził się w Szwajcarii, gdzie jego ojciec Józef Wierusz-Kowalski pracował jako wykładowca uniwersytecki. W 1931 wstąpił do zakonu benedyktynów w Zevenkerken w Belgii, gdzie następnie przygotowywał się do pracy w Polsce. W 1937 przyjął święcenia kapłańskie, a w 1939 zamieszkał w Tyńcu, gdzie doszło do odnowienia wspólnoty benedyktyńskiej po ponad stu latach. Po II wojnie światowej wykładał liturgikę na Uniwersytecie Jagiellońskim, był zaangażowany w odnowę życia liturgicznego. Przetłumaczył i opatrzył komentarzem encyklikę Piusa XII „Mediator Dei” (1948). W tym samym roku razem z Aleksym Klawkiem założył czasopismo „Ruch Biblijny i Liturgiczny”, którego był współredaktorem naczelnymSylwester Jędrzejewski „Powstanie i rozwój Ruchu Biblijnego i Liturgicznego” w: „Sześćdziesiąt lat Ruchu Biblijnego i Liturgicznego w służbie odnowy biblijnej i liturgicznej w Polsce0, wyd. 2007. W 1949 obronił pracę doktorską na Uniwersytecie Jagiellońskim. W 1952 opuścił zakon, ale początkowo pracował jako ksiądz diecezjalny we Wrocławiu, gdzie m.in. wykładał liturgikę w seminarium duchownym, a w latach 1953–1955 był administratorem Parafii Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej we WrocławiuKronika Parafii pod wezwaniem Matki Bożej Częstochowskiej. Następnie opuścił stan kapłański i w 1959 został przeniesiony ad statum laicale. Według badań Sławomira Cenckiewicza, od roku 1953 był agentem Departamentu V Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, o nieustalonym dotąd pseudonimie i zakresie współpracy.
W latach 60. został pracownikiem Urzędu do spraw WyznańDominik Zamiatała „Zakony męskie w polityce władz komunistycznych w Polsce w latach 1945–1989”, wyd. LTW, Łomianki 2011, str. 52. Pod pseudonimem „Jan Wnuk” opublikował cztery książki o przebiegu soboru watykańskiego II, krytykowane w kręgach kościelnych jako fałszywie przedstawiające sytuację Kościoła i stanowisko polskiego Episkopatu. Przypisywano mu też błędnie autorstwo memoriału „Do Ojców Soboru. Memoriał o niektórych aspektach kultu maryjnego w Polsce”, za pomocą którego władze PRL chciały w czasie soboru zdyskredytować poglądy kard. Stefana WyszyńskiegoSławomir Cenckiewicz, „Sprawa antymaryjnego memoriału, czyli o tym jak bezpieka „uczestniczyła” w Soborze Watykańskim II” w: tegoż „Oczami bezpieki”, wyd. Arcana, Kraków 2004.
W latach 70. i 80. pracował w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk. W 1975 habilitował się na podstawie książki Język a kult. Funkcja i struktura języka sakralnego„Nauka polskaö, Tom 23, wyd. Warszawa 1975. Opublikował wiele naukowych prac religioznawczych, z których najbardziej popularne to Świat mnichów i zakonów (1972) i Poczet papieży (1985). Był także tłumaczem Traktatu o historii religii Mircei Eliadego (1966).
Od 1978 pracował równocześnie w Departamencie IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, a służbę zakończył w 1985 w stopniu majora.
Publikacje Mszał niedzielny i świąteczny (1954) Liturgika (1955) Sobór Powszechny Jana XXIII (1962) Quo vadis, Ecclesia? (1963) pod pseudonimem Jan Wnuk Vaticanum II: Episkopat Polski na Soborze Watykańskim (1964) pod pseudonimem Jan Wnuk W fazie decyzji i rozstrzygnięć: III sesja Vaticanum II (1965) pod pseudonimem Jan Wnuk Finale soboru i Episkopat Polski (1966) pod pseudonimem Jan Wnuk Świeccy w Kościele (1965) Reformatorzy chrześcijaństwa (1970) Świat mnichów i zakonów (1972) Język a kult. Funkcja i struktura języka sakralnego (1973) Dramat a kult (1977), Iskry, ss. 192, wyd. I; (1987) Krajowa Agencja Wydawnicza, ss. 176, wyd. II Chrześcijaństwo średniowieczne XI–XV wiek, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1985, ss. 212, Katolicyzm nowożytny XV–XX wiek (1985) Wczesne chrześcijaństwo I–X wiek (1985) Poczet papieży (1985), Krajowa Agencja Wydawnicza, Chrześcijaństwo (1988)
Odznaczenia Tytuł „Honorowy Członek Towarzystwa Krzewienia Kultury Świeckiej” (1989)Dwudziestolecie TKKŚ, „Argumenty”, nr 20, 14 maja 1989, s. 10.
Przypisy
Bibliografia Encyklopedia katolicka, t. 9, wyd. Lublin 2002, str. 1092 (tam błędna data zgonu)
Kategoria:Funkcjonariusze Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego Kategoria:Polscy prezbiterzy benedyktyńscy Kategoria:Polscy byli duchowni katoliccy Kategoria:Polscy religioznawcy Kategoria:Urodzeni w 1912 Kategoria:Urzędnicy Urzędu do Spraw Wyznań Kategoria:Zmarli w 2000 Kategoria:Ludzie urodzeni we Fryburgu