Antoni Krzyżanowski

thumb|240px|Kantor Krzyżanowskiego na Garbarach thumb|240px|Pałac w Pakosławiu thumb|240px|Fabryka Michalski & Krzyżanowski przy ul. Piaskowej Antoni Krzyżanowski (ur. 23 października 1808 w Poznaniu, zm. 21 stycznia 1895 tamże) – cieśla, budowniczy, przedsiębiorca, społecznik, działacz niepodległościowy.

Wykształcenie Ukończył gimnazjum w Poznaniu, następnie kontynuował naukę na Berlińskiej Akademii Budownictwa. Za postępy w nauce otrzymał nagrodę. Z niewyjaśnionych przyczyn studiów nie ukończyłNiektórzy biografowie jako przyczynę podają problemy finansowe. Według innych źródeł Antoni otrzymał propozycję wsparcia od Tytusa Działyńskiego, tak by mógł kontynuować studia w Londynie, ale z niej nie skorzystał.. W Kórniku rozpoczął naukę miernictwa. Kierował produkcją (w Warszawie) oraz naprawą (w Modlinie) broni podczas powstania listopadowego w 1835. Po powstaniu listopadowym rozpoczął naukę ciesielstwa w Poznaniu, którą ukończył egzaminem na mistrza w 1835.

Podczas dwuletniej podróży po Europie spotykał się z budowniczymi i projektantami (m.in. z Franciszkiem Lancim), pracował w cesarskim biurze budowy mostów w Wiedniu, odwiedził Lombardię, Szwajcarię, Niemcy i Holandię.

Budowle Po powrocie do Poznania współpracował z Ernstem Steudenerem i Augustem Sollerem. Zrealizował w zakresie prac ciesielskich takie inwestycje jak: dom dla dyrektora Zakładu Psychiatrycznego w Owińskach, siedziba Ziemstwa Kredytowego, kościół św. Piotra.

Wraz z Ernstem Steudenerem nadzorował prace przy budowie Hotelu Bazar w Poznaniu.

Otrzymywał zlecenia na projekty i realizacje budynków, np.: dwór w Pakosławiu (zlecenie od Emilii Sczanieckiej), dwór w Posadowie (zlecenie od Antoniego Łąckiego), Hotel Francuski (1857–1858), kamienica przy pl. Wiosny Ludów, odbudowa kościoła i budowa klasztoru we Wronkach.

Był powoływany na posiedzenia Komisji Wykonawczej (Towarzystwo Akcyjne do Budowy Teatru Polskiego) w 1871 oraz Komisji Budowlanej (gmach biblioteki i muzeum Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk). Ligia Wilkowa, historyk sztuki, przypisuje mu wykonanie płyt epitafijnych arcybiskupa Teofila Wolickiego i ks. Jana Korytowskiego w poznańskiej katedrze oraz kolumny z orłem dla fontanny przy Zielonych Ogródkach, jak również płyty pamiątkowej na pamiątkę Odsieczy Wiedeńskiej na gmachu PTPN.

Zakład Był przedsiębiorcą produkującym elementy ozdobne fasad i wnętrz budynków. Posiadał zakład na Małych Garbarach (odlewnia oraz wyrób materiałów instalacyjnych m.in. rur wodociągowych i gazowych) oraz przy ul. Piaskowej (piece wapienne). Przypisuje się Krzyżanowskiemu wykonanie płyt epitafijnych arcybiskupa Teofila Wolickiego i ks. Jana Korytowskiego w katedrze poznańskiej oraz kolumny z orłem dla fontanny przy Zielonych Ogródkach. Przy ul. Garbary wzniósł Kantor Krzyżanowskiego. W jego zakładzie wykonano obelisk z piaskowca poświęcony Janowi Kochanowskiemu, który w 1889Niektóre źródła podają rok 1885. stanął na Ostrowie Tumskim.

Praca społeczna Jako działacz społeczny był zaangażowany w organizowanie Domu Przemysłowego i Banku Włościańskiego, Towarzystwa Pożyczkowego oraz Banku Ziemskiego (1886), trzykrotnie był prezesem Towarzystwa Przemysłowego. Należał do Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (Wydział Przyrodniczy i Techniczny). Inicjował utworzenie Towarzystwa Pożyczkowego, uczestniczył w zakładaniu min. Domu Przemysłowego, Banku Włościańskiego, Banku Ziemskiego. Był animatorem podejmowania przez Polaków studiów na akademiach budowlanych. Organizował szkolnictwo zawodowe, inicjował tworzenie rodzimych zakładów wytwórczych. Był współtwórcą i skarbnikiem pierwszej w Poznaniu ochotniczej straży pożarnej pn. Ochotnicze Towarzystwo Ratunkowe (1845 r.), a w latach 1861–1872 straży zawodowej pn. Towarzystwo Ratunkowe. Od początku istnienia Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk był aktywnym członkiem wydziału przyrodniczego potem technicznego, prowadząc jako praktyk wykłady i współdziałając w organizowanych przez Towarzystwo akcjach społecznych i imprezach naukowych. Położył zasługi dla rozwoju polskiej oświaty w Poznaniu kierując akcją kształcenia młodzieży rzemieślniczej w wieczorowej szkole, prowadzonej przez Towarzystwo Przemysłowe oraz współdziałając w założeniu w 1880 r. Towarzystwa Czytelń Ludowych.

Życie prywatne 11 kwietnia 1837 roku ożenił się z Marianną Weroniką z Ciszewskich (siostrzenicą Karola Marcinkowskiego)Dziennik Poznański nr 164 z dnia 21 lipca 1894 s. 4.. Miał z nią trzy córki: Kazimierę, która zmarła krótko po urodzeniu, Katarzynę, która wyszła za mąż za inż. Napoleona Urbanowskiego, powstańca styczniowego i pracownika Zakładów CegielskiegoJózef Modrzejewski, Antoni Krzyżanowski – architekt, budowniczy, przedsiębiorca (1808-1895), w: Kronika Miasta Poznania, nr 3/1989, s. 118, ISSN 0137-3552., oraz Barbarę, a także trzech synów: Tadeusza, Stanisława i Józefa.

W kulturze Jest jednym z bohaterów polskiego serialu historycznego Najdłuższa wojna nowoczesnej Europy w reżyserii Jerzego Sztwiertni. Odtwórcą jego roli był Stanisław Gawlik.

Zobacz też Kantor Krzyżanowskiego Hotel Bazar w Poznaniu Ziemstwo Kredytowe w Poznaniu Zakład Psychiatryczny w Owińskach

Przypisy

Bibliografia

Modrzejewski Józef „Antoni Krzyżanowski – architekt, budowniczy, przedsiębiorca (1808-1895)” w Kronice Miasta Poznania, nr 3/1989 s. 113–127 Ochowiak Jolanta „Wizowie z Dzierżnicy” Średzki Kwartalnik Kulturalny nr 2/2009 str. 63-69 Dziennik Poznański, nr 59 z dnia marca 1891, s. 5 i 6 Dziennik Poznański, nr 164 z dnia 21 lipca 1894, s. 4 Wilkowa Ligia „Dzieje Wielkopolski”, tom II, Poznań 1973, s. 710–712

Linki zewnętrzne Audycja , Ratajska Telewizja Kablowa

Kategoria:Absolwenci szkół średnich w Poznaniu Kategoria:Członkowie Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk Kategoria:Ludzie urodzeni w Poznaniu Kategoria:Polscy cieśle Kategoria:Polscy przedsiębiorcy XIX wieku Kategoria:Polscy działacze społeczni Kategoria:Pochowani na cmentarzu Zasłużonych Wielkopolan w Poznaniu Kategoria:Urodzeni w 1808 Kategoria:Zmarli w 1895