thumb|Budynek biurowy przy ul. Starołęckiej thumb|Władysław Boruczkowski i pierwsza powojenna opona Stomilu (30 kwietnia 1945) thumb|Prasa formująca opony w zakładzie Stomil-Poznań SA – zakład oponiarski zlokalizowany w Poznaniu, o najdłuższej tradycji w Polsce, założony w 1928.

Poznańska spółka akcyjna należy do Polskiej Grupy Zbrojeniowej SA.

Historia Przedsiębiorstwo powstało w 1928 z inicjatywy inż. Pawła Nestrypka, który przejął firmę „Pneumatyk” wraz z parkiem maszyn. Produkcję rozpoczęto przy ulicy Starołęckiej, na terenie, na którym wcześniej działała Fabryka Marmolady Reutera (jeszcze wcześniej cegielnia Perkiewicza). Od początku lat 30 XX wieku produkowano opony rowerowe i samochodowe, a od 1934 również opony motocyklowe. W latach 30 XX wieku Stomil nawiązał współpracę z amerykańską firmą General Tire, a jej prezes William O’Neil przybył na rozmowy handlowe do Polski; zakład zatrudnił 3 amerykańskich inżynierów i produkował opony na licencji „General”.

O jakości wyrobów fabryki wypowiedział się podróżnik Kazimierz Nowak, który podczas przemierzania Afryki rowerem korzystał z opon Stomilu:

Krótko przed wybuchem II wojny światowej, opony Stomilu stosowało 2/3 kierowców i 1/3 rowerzystów; otwarto też filię firmy w Dębicy. W 1939 saperzy z jednostki przy ul. Rolnej wybudowali most drewniany na Warcie łączący Stomil z fabryką mydła „Tukan”. Został on spalony około 4–5 września 1939; w tym samym czasie wysadzono most kolejowy na Starołęce. Wcześniej załogę wraz z maszynami i produktami ewakuowano w kierunku Warszawy i Dębicy. Podczas niemieckiej okupacji firma działała pod kierownictwem Continental Gummiwerke AG Hannower. Do pracy zatrudniono robotników przymusowych. W sierpniu 1941 Gestapo aresztowało 60 z nich, 48 zginęło w obozach koncentracyjnych. Po wojnie, 20 lutego 1965, odsłonięto tablicę ku czci zamęczonych w czasie okupacji pracowników, a historię zakładu miała przypominać Izba Pamiątek.

Pierwszą powojenną oponę wyprodukowano 30 kwietnia 1945 i prezentowano, przybraną biało-czerwonymi szarfami, podczas pierwszomajowego święta. Była to opona do samochodu ciężarowego o wymiarach 700x20 z napisem Polska opona Stomil. Rozpoczęta została odbudowa prawie całkowicie zniszczonej fabryki. W 1949 zakład upaństwowiono mimo wielu wniosków właściciela, Miasta Poznań, by tego nie robić z uwagi na duże znaczenie Stomilu dla budżetu miasta. Przedsiębiorstwo sukcesywnie rozbudowywano i unowocześniano: w 1956 rozpoczęła się budowa budynku biurowego, w 1961 przyłączono Fabrykę Regeneratów w Bolechowie, w 1959 utworzono Centralne Laboratorium Oponiarskie, w 1968 zastosowano komputer jako narzędzie przetwarzania danych (jako pierwszy zakład w branży), w 1984 w Karolinie rozpoczęto pracę w ośrodku badania opon lotniczych.

3 kwietnia 1950 oddano w stanie surowym przyzakładowe gimnazjum i szkołę przemysłową dla uczniów (późniejsze Technikum Chemiczne przy ul. Starołęckiej), którzy pracowali w Stomilu; użytkowanie obiektu rozpoczęto 1 września 1954.

Jednym z powojennych osiągnięć zakładu było wyprodukowanie opony bezdętkowej w 1956. W 1971 rozpoczęto produkcję opon-gigantów do maszyn budowlanych. W tym samym roku zakład miał udział w produkcji płucoserca. W czerwcu 1973 Polski Fiat 125p wyposażony w opony radialne 175 SR-13 D90 („Stomil-Rekord”) zaprojektowane przez przyzakładowy ośrodek badawczy pobił 3 rekordy świata.

9 marca 1972 w fabryce wybuchł pożar, który zajął magazyn mieszanek i część walcowni. Został ugaszony po 4 dniach. Przyczyną pożaru było podpalenie przez jednego z pracowników. 30 grudnia 1972 oddano do użytku odbudowaną walcownię; na uroczystość przybył wicepremier Franciszek Kaim i I sekretarz KW PZPR w Poznaniu Jerzy Zasada.

W 1978, z okazji 50-lecia istnienia firmy, na uroczystą akademię przybyli m.in. minister Mieczysław Dróżdż, sekretarz KW PZPR Józef Świtaj, dyrektor Zjednoczenia „Stomil” Henryk Olejniczak.

W 1992 Stomil został przekształcony w spółkę akcyjną ze 100% udziałem Skarbu Państwa. Zakład bieżnikowania opon w Bolechowie usamodzielnia się jako PPUH Guma Bolechowo sp. z o.o. (od 23.08.2013 r. jako ATK-RETREADS POLSKA sp. z o.o., zlikwidowana 03.11.2018 r., obecnie Zakład nr 2 firmy KABAT TYRE)Wyszukiwarka KRS - Ministerstwo Sprawiedliwości, numer KRS 0000082869, https://wyszukiwarka-krs.ms.gov.pl/dane-szczegolowe-podmiotu;numerKRS=aX7novnLcbF2CJZBtrh7eg%3D%3D;typ=Phttps://web.archive.org/web/20130104160956/http://www.guma-bolechowo.com.pl/https://web.archive.org/web/20161017055339/http://atk-retreads.pl/pl/o-firmie/.

Zasłużonym pracownikom przyznawano odznaczenia „Zasłużony dla Stomila w Poznaniu”. Gazetą Samorządu Robotniczego Poznańskich Zakładów Opon Samochodowych „Stomil” od 1954 był „Stomilowiec”.

Dojazd do przedsiębiorstwa zapewnia od 1955 roku linia tramwajowa (do 31 sierpnia 2020 roku pętla i przystanek nosiły nazwę „Stomil”), przedłużona w 1967 w kierunku Starołęki.

Nazwy 1923: „Pneumatyk” (firma przejęta w 1928 przez „Paragum”) czerwiec 1928: „Paragum” Wyroby Gumowe SA 10 lub 16 października 1928: Centralna Poznańska Fabryka Wyrobów Gumowych SA 1931: Fabryka Opon Samochodowych i Rowerowych „STOMIL” (nazwa wyłoniona w konkursie) 1939: Posener Gummiwerke G.m.b.H. 1945: Poznańskie Zakłady Przemysłu Gumowego Stomil SA 1970: Poznańskie Zakłady Opon Samochodowych Stomil 1992: Stomil-Poznań SA

Wyroby Zakład produkuje: opony diagonalne przeznaczone do maszyn górniczych i maszyn do prac ziemnych, opony diagonalne do wózków przemysłowych i podnośnikowych, opony diagonalne do samochodów ciężarowych i przyczep, opony diagonalne do maszyn rolniczych, ogumienie diagonalne do samolotów, helikopterów i szybowców, opony pełne do transportu wewnętrznego i maszyn drogowych, różnego rodzaju artykuły techniczne, gumowo-metalowe, gumowo-tkaninowe, gumowe, w tym: koła gumowo-metalowe do pojazdów specjalnych, wózków podnośnikowych i maszyn drogowych, różnego rodzaju amortyzatory z możliwością zastosowania do różnych przyrządów i silników, membrana resoru powietrznego do autobusu o rozmiarze 178x260x340, maty gumowe, uszczelniacze, mieszanki i przedmieszki gumowe.

Zobacz też Stomil Poznań – klub sportowy działający przy zakładzie od 1935 roku Janusz Gilewicz – współpracownik i konsultant zakładów Stomil Antoni Rzemyszkiewicz – artysta plastyk, pracownik Stomila przed II wojną światową Poznańska Fabryka Maszyn Żniwnych „Agromet” – w bezpośredniej bliskości Stomilu Obrzyca – ciek uchodzący do Warty przy zakładzie

Uwagi

Przypisy Dane adresowe na stronie firmy; dostęp: 2014-04-15.

Piotr Bojarski: Wielki pożar w "Stomilu" – tym żył Poznań 40 lat temu w: Gazeta Wyborcza z 9.03.2012, fot.; on-line: . . Ilustracja Polska, 2 września 1938, Nr 39, s. 2, fot.

, fot.

, tabl.

„Tęcza” nr 7/1935 s. 71–72.

Bibliografia , fot. , fot. , fot.

Kategoria:Polskie przedsiębiorstwa przemysłu gumowego Kategoria:Producenci opon Kategoria:Przedsiębiorstwa w Poznaniu Kategoria:Starołęka