thumb|300px|Misja aliancka we Lwowie, luty 1919. Od lewej: Stanisław Wańkowicz, Robert Lord, gen. Joseph Barthelemy, gen. Tadeusz Rozwadowski, gen. Adrian Carton de Wiart, mjr Giuseppe Stabile thumb|185px|Adrian Carton de Wiart, obraz pędzla Adrian Carton de Wiart (IPA: //; ur. 5 maja 1880 w Brukseli, zm. 5 czerwca 1963 w Hrabstwie Cork, Irlandia) – generał porucznik Armii Brytyjskiej, arystokrata pochodzący z bogatej rodziny szlacheckiej (o korzeniach irlandzkich i belgijskich), związany z Polską, członek Komisji Międzysojuszniczej dla PolskiEugeniusz Romer, Pamiętnik Paryski 1918-1919. przypisy Andrzej Garlicki, Ryszard Świętek, t. I Wrocław 2010, s. 175., kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Uczestniczył w działaniach wojennych prowadzonych przez Brytyjczyków w Afryce Południowej (II wojna burska), gdzie dostał postrzał w płuco i czaszkę.
Po wybuchu I wojny światowej początkowo został skierowany do Somali Brytyjskiego i uczestniczył w walkach z derwiszami, podczas których stracił lewe oko i część ucha. Powrócił do Europy i wziął udział w bitwie nad Sommą (postrzał w głowę i kostkę), pod Passchendaele (postrzał w biodro), Cambrai (postrzał w nogę) i pod Ypres, gdzie stracił rękę.
W latach 1918–1924 członek brytyjskiej misji wojskowej w Polsce, w styczniu i lutym 1919 wchodził w skład misji aliantów do Galicji Wschodniej w czasie wojny polsko-ukraińskiej, uczestniczył w rozmowach z rządem Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. W 1919 został szefem wojskowej misji brytyjskiej w Warszawie.
W czasie wojny polsko-bolszewickiej był łącznikiem między brytyjskim ministerstwem wojny a dowództwem polskim; uczestniczył w przemycie uzbrojenia z Węgier do Polski przez nieprzychylną Polsce Czechosłowację. Bezskutecznie starał się przekonać wojskowych brytyjskich do udzielenia pomocy stronie polskiej. Miał wysoką opinię nt. wartości bojowej Armii Czerwonej.
Po zakończeniu wojny pozostał w Polsce, do 1924 na stanowisku szefa misji wojskowej, potem mieszkał w Polsce prywatnie w podarowanym mu przez Karola Radziwiłła majątku na Polesiu, w Prostyniu nad Lwą. Był rezydentem brytyjskiego wywiadu w Polsce.
Latem 1939 został ponownie powołany do służby czynnej na stanowisko szefa misji wojskowej w Polsce. Po wybuchu wojny zgłaszał chęć udziału w walkach, ale ostatecznie wraz z brytyjską misją wyjechał do Rumunii. Uniknął internowania, opuszczając Rumunię z wykorzystaniem fałszywego paszportu. Uczestniczył w kolejnych kampaniach wojennych, m.in. w Norwegii. W czasie kampanii pustynnej trafił do niewoli włoskiej, skąd próbował zbiec. Uwolniony z niewoli w trakcie negocjacji o zawieszenie broni przez Włochy; później był przedstawicielem Churchilla u generalissimusa Czang Kaj-szeka. Pod koniec 1947 r. ostatecznie odszedł ze służby wojskowej.
Odznaczenia Krzyż Wiktorii (1916) Kawaler-Komandor Orderu Imperium Brytyjskiego (1945) Kawaler Orderu Łaźni (1919) Kawaler Orderu św. Michała i św. Jerzego (1918) Kawaler Orderu za Wybitną Służbę (1915) Queen’s South Africa Medal Africa General Service Medal 1914-15 Star British War Medal Allied Victory Medal z MID 1939–1945 Star Africa Star Burma Star Italy Star War Medal 1939–1945 z MID Medal koronacyjny Jerzego VI Medal koronacyjny Elżbiety II Oficer Orderu Korony (Belgia, 1917) Krzyż Wojenny (Belgia) (1918) Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 6088 (Polska, 1921) dwukrotnie Krzyż Walecznych (Polska, 1920, 1941) Komandor Orderu Legii Honorowej (Francja) Krzyż Wojenny (Francja) z palmą
Adrian Carton de Wiart w sztuce Carton de Wiart jest autorem wydanych w 1950 roku w języku angielskim wspomnień, pod tytułem Happy odyssey.
W 2016 nakładem wydawnictwa Bellona ukazało się polskie wydanie, zatytułowane Moja odyseja. Awanturnik, który pokochał Polskę.
W 2022 zespół Sabaton nagrał o nim utwór pod tytułem The Unkillable SoldierSabaton’s “The Unkillable Soldier” Lyrics Meaning by Amanda London, February 12, 2022.
Przypisy
Bibliografia Andrzej Suchcitz, Generałowie wojny polsko-sowieckiej 1919-1920. Mały słownik biograficzny, Białystok 1993. „Енциклопедія українознавства”, tom 1, Lwów 2000, s. 291, .
Linki zewnętrzne Jamie Stokes, Adrian Carton de Wiart został postrzelony niemal we wszystkie części ciała, www.wiadomosci.wp.pl, dostęp 2012-03-16
Kategoria:Brytyjscy generałowie Kategoria:Członkowie Komisji Międzysojuszniczej dla Polski Kategoria:Jeńcy wojenni w czasie II wojny światowej Kategoria:Komandorzy Legii Honorowej Kategoria:Ludzie urodzeni w Brukseli Kategoria:Odznaczeni Gwiazdą Afryki Kategoria:Odznaczeni Gwiazdą Birmy Kategoria:Odznaczeni Gwiazdą Italii Kategoria:Odznaczeni Gwiazdą za Wojnę 1939–45 Kategoria:Cudzoziemcy odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (dwukrotnie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wiktorii Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wojennym (Belgia) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wojennym (Francja) Kategoria:Odznaczeni Medalem Koronacyjnym Króla Jerzego VI Kategoria:Odznaczeni Medalem Wojennym Brytyjskim Kategoria:Odznaczeni Orderem Korony (Belgia) Kategoria:Odznaczeni Orderem Łaźni Kategoria:Odznaczeni Orderem św. Michała i św. Jerzego Kategoria:Odznaczeni Orderem Imperium Brytyjskiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Wybitnej Służby Kategoria:Uczestnicy II wojny burskiej Kategoria:Uczestnicy I wojny światowej (Imperium brytyjskie) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy kampanii norweskiej 1940 Kategoria:Urodzeni w 1880 Kategoria:Zmarli w 1963