thumb|Kompania honorowa w hełmach Nadwiślańskie Jednostki Wojskowe – polska formacja wojskowa istniejąca w latach 1974–2001, podległa ministerstwu spraw wewnętrznych. Żołnierze tej formacji pełnili zadania ochronno-reprezentacyjne w obiektach administracji państwowej.
Historia formacji Nadwiślańskie Jednostki Wojskowe MSW powstały 1 września 1974 r. z przekształcenia Nadwiślańskiej Brygady MSW im. Czwartaków AL. Było to związane z rozbudową Nadwiślańskiej Brygady MSW im. Czwartaków AL podległej ministrowi spraw wewnętrznych.
Swoją nazwę Nadwiślańskie Jednostki Wojskowe zawdzięczają położeniu siedziby ich dowództwa i koszar min. 1 Warszawskiej Brygady Zmotoryzowanej im. Czwartaków AL w Warszawie przy ulicy Podchorążych 38 w pobliżu Wisły.
Do 1990 r. pełniły tylko zadania ochronno-reprezentacyjne w obiektach administracji państwowej. Po zmianach ustrojowych zostały rozbudowywane i otrzymały nowe zadania. Były nadal podporządkowane ministrowi spraw wewnętrznych, jednocześnie wchodząc w skład Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.
1 sierpnia 1990 r. dotychczasowe milicyjne Biuro Ochrony Rządu zostało przeformowane w Jednostkę Wojskową Nr 1004. Jego funkcjonariusze otrzymali status żołnierzy, nadal jednak pełnili służbę w resorcie spraw wewnętrznych. Ponadto w 1990 r. z rozkazu ministra spraw wewnętrznych z dnia 13 lipca 1990 (nr 001/90) powołano w strukturze NJW MSW jednostkę specjalną GROM Grupa Reagowania Operacyjno-Manewrowego, funkcjonującą jako jednostka wojskowa 2305. Dowódcą został gen. Sławomir Petelicki.
W 1992 r., w czasach transformacji ustrojowej, pojawiła się koncepcja przekształcenia Nadwiślańskich Jednostek Wojskowych w Gwardię Narodową Rzeczypospolitej Polskiej, która byłaby podporządkowana prezydentowi. Koncepcja nie została jednak zrealizowana.
Od 1 stycznia 1997 r., po zniesieniu urzędu Ministra Spraw Wewnętrznych i utworzeniu w jego miejsce urzędu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, na mocy ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. pt. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące funkcjonowanie gospodarki i administracji publicznej, Nadwiślańskie Jednostki Wojskowe MSW zmieniły nazwę na Nadwiślańskie Jednostki Wojskowe Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA). Art. 134 ust. 2 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 roku określił rolę Prezydenta RP jako najwyższego zwierzchnika Sił Zbrojnych, sprawowaną poprzez Ministra Obrony Narodowej. W ślad za tym nowa ustawa z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej wprowadziła zasadę, zgodnie z którą polscy żołnierze mogli pozostawać tylko pod komendą Ministerstwa Obrony Narodowej. Nowe przepisy jednoznacznie zapowiadały nadchodzący koniec NJW MSWiA w dotychczasowym kształcie, czego pierwszym zwiastunem stało się w 1999 r. przekazanie GROM z MSW do MON
Ostatecznie 22 stycznia 2000 r. MSWiA podjęło decyzję o likwidacji Nadwiślańskich Jednostek Wojskowych MSWiA (decyzja nr 23), a płk Damian Jakubowski stał się ich ostatnim dowódcą i likwidatorem. 30 marca 2001 r. weszła w życie ustawa z 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu., na mocy której jednostkę przekształcono w jednolitą, umundurowaną i uzbrojoną formację o charakterze policyjnym. Od tego momentu żołnierze JW 1004 stali się z mocy prawa funkcjonariuszami BOR z przysługującymi im stopniami służbowymi. W dokumencie wyznaczono również ostateczną datę likwidacji NJW MSWiA. Oprócz spraw związanych z Biurem Ochrony Rządu w ustawie znajdowały się także artykuły dotyczące funkcjonowania Straży Marszałkowskiej, umundurowanej formacji podległej Marszałkowi Sejmu (bezpośrednio nadzorowanej przez Szefa Kancelarii Sejmu) przeznaczonej do ochrony Sejmu i Senatu. 1 Warszawską Brygadę Zmotoryzowaną im. Czwartaków AL liczącą prawie 3 tysiące żołnierzy wraz z kilkoma innymi jednostkami przejęło w części Biuro Ochrony Rządu ze Strażą Marszałkowską. MSWiA postanowiło, że pozostały sprzęt likwidowanych jednostek zostanie rozparcelowany między policję i straż graniczną, 103 Pułk Lotnictwa dysponujący śmigłowcami wejdzie w skład krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego, budynki i nieruchomości zostaną przejęte przez Ministerstwo Obrony Narodowej lub pozostaną w gestii MSWiA zaś tereny, które zajmowały Nadwiślańskie Jednostki Wojskowe w całym kraju zostaną przekazane starostwom powiatów. Do końca grudnia 2001 r. Nadwiślańskie Jednostki Wojskowe MSWiA zostały ostatecznie zlikwidowane. Część żołnierzy rozwiązanych jednostek znalazła zatrudnienie w BOR, GROM-ie, Straży Marszałkowskiej i Straży Granicznej. Około pół tysiąca żołnierzy zawodowych i 200 pracowników cywilnych straciło pracę w wyniku likwidacji NJW. Zadania, za które były odpowiedzialne Nadwiślańskie Jednostki Wojskowe MSWiA, zostały przejęte przez Biuro Ochrony Rządu i Straż Marszałkowską. Obecnie zadania tej formacji w zakresie ochrony obiektów pełnią: Służba Ochrony Państwa i Straż Marszałkowska.
Zadania Do zadań, które wykonywały Nadwiślańskie Jednostki Wojskowe MSW od 1974 do 1990, należała ochrona ważnych obiektów rządowych Urzędu Rady Ministrów i reprezentacyjnych jak Belweder, Wilanów, obecny Pałac Prezydencki, Natolin itp., oraz specjalnych w Warszawie i na terenie kraju np. ochrona ośrodków łączności MSW czy wypoczynkowych URM w Łańsku, Trójcy, Juracie i Arłamowie – Ośrodek Wypoczynkowy Urzędu Rady Ministrów.
Wykonywanie usług specjalnego transportu lotniczego, poczty specjalnej realizowane przez 103 pułk lotniczy.
Zadania ochrony i reprezentacyjne realizowała 1 Warszawska Brygada Zmotoryzowana im. Czwartaków AL JW 2610.
W latach 90. XX wieku, w czasach transformacji ustrojowej, przeorientowano zakres zadań Nadwiślańskich Jednostek MSWiA, skupiając się w większym stopniu na ochronie obiektów rządu i państwa, Sejmu i Senatu, w tym na ochronie pirotechnicznej, oraz poszerzając zakres zadań o ochronę zagranicznych placówek dyplomatycznych w Polsce i polskich misji dyplomatycznych i konsularnych za granicą, a także na działaniach antyterrorystycznych. W ramach prowadzonego systemu ochrony NJW MSWiA dysponowało stałymi posterunkami wartowniczymi oraz dokonywało pieszych i zmotoryzowanych patroli. Na terenie ochranianych obiektów NJW MSWiA przeprowadzały rozpoznania radiologiczne, chemiczne i pirotechniczne oraz w przypadku wykrycia któregoś z ww. zagrożeń były odpowiedzialne za jego neutralizację, np. materiału wybuchowego.
Żołnierze NJW MSWiA ochraniający obiekty posiadali od 1996 r. uprawnienia Policji, umożliwiające im podejmowanie interwencji wobec osób naruszających prawo, np. zakłócających porządek publiczny czy dokonujących kradzieży w rejonach pełnionej przez nich służby. Uprawnienia te obejmowały możliwość legitymowania, zatrzymania, dokonywania kontroli osobistej, przeglądania bagaży, stosowania środków przymusu bezpośredniego, a nawet użycia broni palnej.
Ponadto w przypadku zaistnienia sytuacji kryzysowej Nadwiślańskie Jednostki Wojskowe MSWiA miały obowiązek wspierać Straż Graniczną oraz Państwową Straż Pożarną. Trzystu żołnierzy NJW MSWiA od 1 lipca 1998 r. patrolowało ulice wraz z policjantami w łączonych patrolach.
Umundurowanie Wzór charakterystycznego munduru żołnierzy tej formacji, noszonego podczas pełnienia służby wartowniczej i reprezentacyjnej, ze stojącym kołnierzem bluzy z wyszywanymi patkami, bryczesami, długimi czarnymi butami, pasem typu oficerskiego, granatowym sznurem służbowym lub srebrnym typu oficerskiego w przypadku kompanii honorowej, był oparty na mundurze przedwojennej Kompanii Zamkowej. Na głowie żołnierze mieli czapki garnizonowe okrągłe do 1993 roku a później rogatywki.
W latach 1965–1992 mały|Mundur żołnierzy służby zasadniczej 1 Warszawskiej Brygady Zmotoryzowanej NJW MSW do 1993(replika) Żołnierzy 1 Warszawskiej Brygady Zmotoryzowanej MSW oraz żołnierzy pełniących służbę w innych jednostkach NJW MSW obowiązywały przepisy ubiorcze żołnierzy Wojska Polskiego, które dotyczyły umundurowania oraz sposobów noszenia oznak wojskowych, orderów, odznaczeń, medali itd. mały|Mundur galowy oficera NJW MSW do 1993 (replika) Do 1980 r. podoficerowie i szeregowi służby zasadniczej NJW MSW (z wyjątkiem 1 WBZmot.) nosili umundurowanie koloru i wzoru obowiązującego w wojskach lądowych Ministerstwa Obrony Narodowej, ich otoki na czapkach garnizonowych były koloru granatowego (mundury identyczne jak żołnierzy WOWewn), zaś żołnierze 103 pułku lotniczego NJW MSW nosili umundurowanie koloru i wzoru obowiązującego w wojskach lotniczych, lecz z pewnymi zastrzeżeniami dotyczącymi umundurowania w czasie pełnienia służby. Po 1980 r. wszyscy żołnierze NJW (z wyjątkiem 103 pułku lotniczego) otrzymali umundurowanie wzoru obowiązującego w 1 WBZmot.
Szeregowcy i podoficerowie zasadniczej służby wojskowej 1 Warszawskiej Brygady Zmotoryzowanej w czasie pełnienia służby wartowniczej i reprezentacyjnej oraz jako mundur wyjściowy nosili: kurtki wyjściowe z patkami (patki na kołnierzach kurtek granatowe) zapinane pod szyję spodnie wyjściowe do butów tzw. bryczesy buty czarne długie nazywane ''bukaty'' pas oficera koloru brązowego sznur służbowy koloru granatowego (kompania honorowa oficerski sznur galowy) czapka okrągła z granatowym otokiem mały|Mundur wyjściowy i służbowy oficera NJW MSW do 1993 (replika) Żołnierze zawodowi NJW MSW posiadali mundur wyjściowy oraz służbowy wzoru i koloru wojsk lądowych MON. Podczas pełnienia służby reprezentacyjnej nosili mundur wzoru NJW MSW.
mundur galowy NJW gabardynowy buty oficera czarne tzw. oficerki pas oficera z koalicyjką brązowy sznur galowy w kolorze srebrnym czapkę okrągłą z granatowym otokiem
Od 1993 W 1993 r. zarządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych Nr 98 straciły moc przepisy ubiorcze z 1972 r. Według nowych przepisów w czasie pełnienia służby reprezentacyjnej oraz służby wartowniczej na posterunkach o charakterze reprezentacyjno-ochronnym żołnierze służby zasadniczej Nadwiślańskich Jednostek Wojskowych MSW nadal nosili mundur wyjściowy (w kolorze khaki) charakterystyczny dla NJW, czapkę rogatywkę (otok czapki i kolor patek zmieniono na szafirowy), buty bukatowe czarne, czarny pas oficera z koalicyjką i sznur służbowy NJW. Na pozostałych posterunkach żołnierze zasadniczej służby wojskowej NJW MSW nosili beret w kolorze szafirowym i umundurowanie polowe.
Żołnierze zawodowi NJW MSW w czasie pełnienia służby reprezentacyjnej na posterunkach o charakterze reprezentacyjno-ochronnym nosili: mundur galowy NJW gabardynowy buty oficera czarne tzw. oficerki pas oficera z koalicyjką czarny sznur galowy w kolorze srebrnym czapkę rogatywkę z szafirowym otokiem
W pozostałych sytuacjach nosili umundurowanie polowe.
Udział w wydarzeniach politycznych W początkowym okresie stanu wojennego w Polsce 1 Warszawska Brygada Zmotoryzowana im. Czwartaków AL została wyznaczona do ochrony obiektów RTV w ramach operacji Azalia po zajęciu ich przez pododdziały 6 Pomorskiej Dywizji PowietrznodesantowejHubert Królikowski .6 Pomorska Dywizja Powietrznodesantowa, s. 67.Oficyna Wydawnicza „Ajaks”. Pruszków, 1997 .
W trakcie prezydentury Lecha Wałęsy i Aleksandra Kwaśniewskiego utrzymały swoją pozycję w MSW.
W czerwcu 1992 r. w mediach pojawiły się informacje o próbie wyprowadzenia wojsk NJW z koszar w związku z ogłoszeniem tzw. Listy Macierewicza, która zawierała nazwiska domniemanych agentów SB w Sejmie i wśród najwyższych urzędników państwowych. Doszło do upadku rządu Jana Olszewskiego i odejścia Antoniego Macierewicza, który był ministrem spraw wewnętrznych w rządzie Jana Olszewskiego. Sprawa ta nie została w pełni wyjaśniona.
Żołnierze Nadwiślańskich Jednostek Wojskowych Dowódcy płk/gen. bryg. Jan Siuchniński (1965–1983) płk Wiktor Filipek (1983–1985) gen. bryg. Edward Wejner (od sierpnia 1985 do 30 kwietnia 1992) płk dypl. pil. Józef Pęcko (od 30 kwietnia do 31 sierpnia 1992) kontradm./wiceadm. Marek Toczek (1992–1995) gen. bryg. Zbigniew Bieżuński (1995–1996)Jędrzejko, Krogulski, Paszkowski 2002 ↓, s. 138–139. gen. bryg. Bronisław Młodziejowski (1996–2000) płk dypl. Damian Jakubowski (2000–2001)