mały|Kościół parafialny z plebanią mały|Kaplica Klobassów-Zrenckich mały|Ławeczka Ignacego Łukasiewicza mały|Grób Ignacego Lukasiewicza mały|Dworek Gajów mały|Dworek Klobassów-Zrenckich mały|Willa w zespole folwarcznym Chwapilów Zręcin (do końca XIX wieku Zrencin) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Chorkówka. Ma status sołectwa. Leży w dolinie rzeki Jasiołki nazywana do początku XX wieku „Małą Wenecją”.
Miejscowość jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Stanisława Biskupa należącej do dekanatu Krosno III w archidiecezji przemyskiej.
Części wsi +Integralne części wsi Zręcin SIMC Nazwa Rodzaj0347650 Dół część wsi0347666 Góra część wsi0347672 Koniec część wsi0347689 Pasze część wsi0347695 Przylaski przysiółek-|03 Śliwinki przysiółek0347710 Za Wodą część wsi
Historia Najstarsze dokumenty odnotowujące dekanat Zręcin pochodzą z 1227 roku i ukazują miejscowość należącą do opactwa cystersów w Koprzywnicy, ale wcześniej, wedle zapisków proboszcza, w Zręcinie istniała pustelnia Floriano z Italii, który założył wieś, ale uległa ona najazdowi i spłonęła doszczętnie. W 1185 roku komes Mikołaj Bogoria Skotnicki (ok. 1150–1238), fundator klasztoru koprzywnickiego, darował temu opactwu m.in. wieś Wietrzno z przynależnościami w tym prawdopodobnie Zręcin. Niektóre dokumenty wzmiankują, że Bogoriowie byli pierwszymi właścicielami tych ziem. Ówczesny dekanat rozciągał się od miejscowości Biecz i obejmował Jasło, a od południa Duklę. Dokumenty z 1185 roku wymieniają Wietrzno, a z 1227 roku i z 1284 roku Zręcin (Kodeks Małopolski I; 110,123). Już w XIII wieku, powstawały kościoły w Zręcinie nad Jasiołką jako w terenie zaludnionym. W 1279 r. biskup firmański Filip de Casate, w latach 1278-1282 legat papieski na Węgrzech i w PolsceNorbert Jerzak: Udział biskupa Filipa z Fermo we wrocławskim sporze pomiędzy biskupem Tomaszem II a księciem Henrykiem IV [w:] "Wrocławski Przegląd Teologiczny" 25 (2017) nr 2, s. 130, w Budzie na Węgrzech potwierdził opatowi klasztoru Cystersów w Koprzywnicy prawo do pobierania dziesięciny między innymi ze Zręcina. Tereny te mocno zniszczyły i wyludniły najazdy tatarskie w latach 1259–1260 i 1287–1288. Następnie wieś dostała się w posiadanie rycerskiej rodziny Bogoriów. Akta Kamery Apostolskiej z 1325 roku zaliczając dekanat dębicki do prepozytury wiślickiej, a dekanaty zręciński (później jasielski), tarnowski, sądecki do archidiakonatu krakowskiego.
Pierwotnie cały obszar późniejszego archidiakonatu podlegał jurysdykcji katedralnego archidiakona krakowskiego i dopiero z chwilą tworzenia archidiakonatów okręgowych, doszło do jego podziału m.in. na archidiakonat krakowski, prepozyturę wiślicką, co stało się zapewne za rządów biskupa Gedki (1166–1185).
W 1326 roku Zręcin był siedzibą dekanatu, co świadczy, że ośrodek ten obejmował więcej miejscowości (np. Kołaczyce) i akta wymieniają plebana Pawła ze Zręcina. Do zręcińskiego dekanatu należało wówczas 11 parafii, a m.in. w Załężu, Sławęcinie, Jaśle, Starym i Nowym Sączu, Żmigrodzie, Szebniach, Kołaczycach i w Bieździedzy. Potwierdzają to zachowane wśród danych archidiakonalnych zapisy: Parrochie Cleczice 1326, Lauerntius, plebanus ecclesie Cleczice 1325 i zapisy późniejsze: Rector de Coloczicz 1354, Kolaczyce XV (1354), Petro aduccato de Colaczicze 1358, Colaczyce, oppidium, Kolaczyce. Władze kościelne w 1352 roku podzieliły bardzo rozległy dekanat na dwie części, o wspólnej nazwie; „Zręcin lub Klecie” na część południową i północną. Do części północnej dekanatu należały parafie położone bliżej Kleci, od 1346 roku Klecie miały drugi filialny kościół w Kołaczycach (podległe tutejszemu proboszczowi i zarazem wicedziekanowi).
W 1353 roku wieś została lokowana na prawie magdeburskim przez jej dziedzica Kiecza z Nienaszowa i Czudca. Po nim dziedzicem był Paszko ze Skotnik herbu Bogoria, od którego Cystersi ponownie odkupili Zręcin za 800 grzywien w 1388 roku w obecności królowej Jadwigi, co potwierdził Władysław Jagiełło. Do I rozbioru Polski wieś należała do Bogoriów.
Jan Długosz, pisząc o Kopytowej, zaznaczył również, że za jego czasów miejscowość ta należała do „szlachetnego Barutha i że składa dziesięcinę z łanów kmiecich na rzecz kanonika trzeciej prebendy przy kościele św. Floriana w Krakowie, obsadzanej przez kolegium artistarum.” Prócz tego sołtysi np. Polanki (w 1460 r.) płacili dziesięcinę kościołowi w Zręcinie.
Wieś duchowna Zrzęcin, własność opactwa cystersów koprzywnickich położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie bieckim województwa krakowskiegoWojewództwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 103..
W czerwcu 1624 roku do tej miejscowości dotarł zagon tatarski Kantymira Murzy i tu musiał się wycofać ponosząc klęskę.
Jeszcze w 1632 roku wybierano z Kołaczyc „dziekanię” dla kościoła w Zręcinie, co świadczy o tym, że parafia kołaczycka należała jeszcze wtedy do dekanatu w Zręcinie, który był wtedy znaczącym grodem. Zręcin największym zniszczeniom uległ w marcu 1657 roku, podczas napaści Jerzego II Rakoczego.
Z dokumentów z wizytacji kardynała, ks. Jerzego Radziwiłła herbu Trąby (1556–1600 – późniejszego kardynała) wynika, że pod koniec XVI wieku, działała szkoła parafialna w Zręcinie. Mieściła się ona w budynku krytym słomą i miała swego rektora, który pobierał wynagrodzenie.
W 1770-1772 roku stacjonowała w Zręcinie część chorągwi Konfederatów barskich pułkownika ziemi sanockiej Rudnickiego. W tutejszym kościele składali oni przysięgę na wierność Bogu i Ojczyźnie przed obrazem Chrystusem na Krzyżu. Według legendy Konfederaci ujrzeli wtedy na obrazie (wiszącym i dziś w kościele) łzy Chrystusa.
W 1772 roku Zręcin znalazł się pod panowaniem Austrii. Po zniesieniu opactwa koprzywnickiego w 1818 roku, wieś i Bóbrkę) nabył w 1819 od rządu austriackiego Rudolf Klobassa pochodzący z Moraw, wyższy urzędnik salinarny w Drohobyczu. W latach 1863–1873 Karol Klobassa-Zrencki utrzymywał szkołę w Zręcinie i wspierał powstanie styczniowe. Wybudował on w 1878 roku wraz Ignacym Łukasiewiczem i Tytusem Trzecieskim jako dar pionierów przemysłu naftowego w Polsce, nowy kościół pw. św. bp. Stanisława w Zręcinie. Autorem projektu był architekt Aleksander Gebauer. Kościół ten stanął na miejscu poprzedniego.
W czasie wojny i bezpośrednio po niej ograbiany z okien, zastawy, obrazów i rozbierany był piękny pałac Klobassów. Jego fundamenty znajdują się obecnie na działce Jabłeckich koło domu pani Ireny Akslar, szkoły podstawowej, Gimnazjum im. Jana Pawła II w Zręcinie i dworku Klobassów (dawn. rządcówka).
Wkraczający żołnierze Wehrmachtu 8 września 1939 roku zastrzelili tu kilkunastoletniego chłopca i kobietę.
W czasie okupacji w Zręcinie działała AK OP-15.
W czasie okupacji niemieckiej rodzina Czajkowskich ukrywała na terenie swojego gospodarstwa 9 Żydów. W tym celu dobudowano w stajni dodatkową ścianę, za którą umieszczono piętrowe łóżka. Schronienie znalazła tu rodzina Lipinerów, bracia Bergman, Józef Brajtowicz i Haskiel Morgenstern. Gospodarstwo było przeszukiwane przez gestapo dwa razy, jednak nie znaleziono śladów ukrywania Żydów. Grupa opuściła kryjówkę 8 września 1944 roku po wyzwoleniu regionu przez Armię Czerwoną. Szczególne niebezpieczeństwo stwarzało stacjonowanie grupy kilkudziesięciu żołnierzy niemieckich w pobliżu stajni w ostatnich miesiącach okupacji.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego
26 czerwca 2020 roku Zręcin odwiedził wicepremier Piotr Gliński. Zwiedził kościół parafialny a na miejscowym cmentarzu przy grobie Ignacego Łukasiewicza i jego żony Honoraty złożył wiązankę kwiatów.
Ludzie związani z miejscowością Kacper Ciołkosz (1832-1918) – polityk, działacz Polskiej Partii Socjalistycznej, nauczyciel oraz aktywista społeczny, zamordowany w niemieckim obozie koncentracyjnym, ojciec Zbysława i Adama. Napoleon Bobrowski (1805-1881) – właściwie Napoleon Gerwazy Protazy hrabia Bobrowski herbu Bobrowski Hrabia (odmiany herbu Jastrzębiec), właściciel modrzewiowego dworu i małego folwarku, który wykupił i uświetnił jego zięć Klobassa. Adolf Chwapil – przedsiębiorca czeskiego pochodzenia, właściciel zespołu folwarcznego wykupionego od Klobassów, hodowca koni, producent wina i cydru. Rodzina Czajkowskich: Bronisława, Szymon, Andrzej, Walerian i Bronisława Lipińska – Sprawiedliwi wśród Narodów Świata, którzy w czasie okupacji niemieckiej ukrywali przed prześladowaniami w specjalnie skonstruowanej w tym celu kryjówce 9 osób. Adam Korzeniowski (1960) – chórmistrz, profesor nadzwyczajny w Uniwersytecie Pedagogicznym im. KEN w Krakowie, w Akademii Muzycznej w Krakowie, w latach 1996-99 pełnił funkcję prodziekana na Wydziale Edukacji Muzycznej, w latach 2004-08 był Dyrektorem Instytutu Dyrygentury Chóralnej, Edukacji Muzycznej i Muzyki Kościelnej, od roku 2008 jest Dziekanem Wydziału Wokalno – Aktorskiego, a w grudniu 2009 roku Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nadał mu tytuł profesora sztuk muzycznych. Ignacy Łukasiewicz (1822-1882) – właściwie Jan Józef Ignacy Łukasiewicz herbu Łada, na miejscowym cmentarzu znajduje się grób tego wynalazcy lampy naftowej i prekursora przemysłu naftowego Władysław August Poniński – właściwie Władysław Mieczysław August hrabia Poniński herbu Łodzia, generał-lejtnant wojsk włoskich, adiutant króla włoskiego, autor pamiętników; w rewolucji węgierskiej 1849, dowódca pułku polskiego ułanów, dowódca jazdy polskiej pod Temeszwarem (Timișoara); 1860–81 w armii sardyńskiej, generał od 1862, mąż księżniczki Olgii Ewy Światopełk-Czetwertyńskiej herbu Pogoń Ruska. Bogumiła Helena Szopa – profesor zwyczajny Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, autorka wielu artykułów naukowych i opracowań. Adam Trybus ps. Gaj, Mścisław, Ogrodnik, Tkacz (1909–1982) – nauczyciel, wykładowca, filolog latynista, ppor. 1936, na Zachodzie por. 1941, cichociemny, kpt. Komendant Inspektoratu Rejonowego AK Łódź XI 1944 – II 1945-Okręg AK Łódź 1942, w konspiracji AK ROAK, mjr rez. (1945), więzień polityczny PRL, ojciec profesora Leszka Trybusa. Izydor Wilk (1875-1936) – ludowy poeta, pieśniarz, prozaik, żołnierz, pisał w gazecie Przyjaciel ludu (w 2010 roku doczekał się pomnika). Karol Klobassa-Zrencki (1823-1886) – herbu własnego, wspierający powstania narodowe, fundator kościoła w Zręcinie, współwłaściciel jednej z pierwszych w świecie spółek naftowych, właściciel ok. 1/3 gruntów miejscowości, pałacu, kaplicy, folwarku, oranżerii i wielu innych, producent wina oraz cydru, najpierw ożenił się z Zygmuntowską, która wniosła we wspólny majątek wieś Żeglce, później ożenił się z hrabianką Heleną Olimpią Bobrowską herbu Bobrowski Hrabia, córką Napoleona. Bogusław Sieczkowski (1972-) - Prezes Zarządu spółki biotechnologicznej Selvita S.A., mieszkał w Zręcinie w latach 1994-2000
Zabytki i pomniki Karczma Ciołkosza (stan bardzo zły, brak dachu) Zespół folwarczny Chwapilów wraz z willą (stan zły, willa zamieszkana) Dwór Tenerowiczów herbu Sas, okresowo kasyno (stan zły, zamieszkany i zmodyfikowany) Dworek Gajów herbu Ostoja (stan bardzo dobry, zamieszkany) Plebania-dwór (stan dobry) Kościół parafialny (stan bardzo dobry) Kaplica rodowa Klobassów-Zrenckich herbu własnego (stan bardzo dobry) Kaplica rodowa Bobrowskich (stan bardzo dobry) Stara szkoła (zmodyfikowana, wyremontowana, straciła walory estetyczne) Dom ludowy, dawniej także kino (stan bardzo dobry) Dworek-rządcówka Klobassów-Zrenckich ze Zrencina herbu własnego (stan bardzo dobry, zamieszkany) Młyn i willa Krygowskich herbu Ogończyk (część użytkowana, pozostała większość w stanie ruiny po pożarze na początku XXI wieku) Dworek Borka z Trzcieńca herbu Wąż (stan bardzo dobry, ale w remontach stracił wiele walorów estetycznych) Dom towarowy (stan bardzo dobry, budynek oryginalnie miał być szerszy, a ścięty róg miał być wieżyczką, przez zamurowanie wielu okien stracił wiele walorów estetycznych) Młyn wodny (przebudowany na budynek mieszkalny, stan bardzo dobry)