Izydor – imię męskie pochodzenia greckiego, utworzone przez Greków osiadłych w starożytnym Egipcie po podboju Egiptu przez Aleksandra Wielkiego. Grecy ci włączyli do swego panteonu boginię Izydę jako jedno z głównych bóstw.
Izydor został utworzony przez połączenie imienia bogini Izydy oraz gr. dōron – „dar” i oznacza „dar Izydy”. Mogło stanowić przekład grecki imienia egipskiego lub też zostać utworzone przez Greków bezpośrednio na gruncie języka greckiego.
Imię zostało przejęte przez starożytnych Rzymian, dzięki czemu dotarło do chrześcijaństwa. W dokumentach polskich jest poświadczone od 1320, początkowo jako imię klasztorne, a we wschodniosłowiańskiej formie Sydor (odnotowano także formę Sydur) – od 1402W. Taszycki (red.), Słownik staropolskich nazw osobowych, T. 5 z. 2, (Staruch—Śmietanka), Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1978. Według Frosa i Sowy, w dawnych dokumentach polskich istnieją wzmianki o 2 lub 3 Izydorach z X i XI wieku, jednak w Słowniku staropolskich nazw osobowych pod red. W. Taszyckiego oraz innych cytowanych opracowaniach brak potwierdzenia tej informacji.
Od tego imienia powstała staroruska forma skrócona (zdrobniała, spieszczona) Sidor, utworzona za pomocą popularnej w imiennictwie zarówno ruskim, jak i polskim techniki ucinania nagłosu.
Izydor bardziej upowszechnił się w Polsce XVIII i XIX wieku. Dość popularny był w latach dwudziestych XX wieku.
Odnotowane w dawnych dokumentach formy pochodne od tego imienia to: Iżyk // Jiżyk, Dorek (też od Teodor), wsł. Sydko, Syduszek, SyduszkoM. Malec (red.), Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych t. 2, Kraków 1995, .
W Martyrologium rzymskim odnotowano dziesięciu świętych Izydorów, dodatkowo w innych źródłach – dziewięciu.
Żeńskim odpowiednikiem jest Izydora.
Izydor imieniny obchodzi: 4 lutego, w dniu wspomnienia św. Izydora z Peluzjum, 4 kwietnia, w dniu wspomnienia św. Izydora z Sewilli, 17 kwietnia, w dniu wspomnienia św. Izydora, Eliasza i Pawła, męczenników z KordobyFros H., Sowa F., Księga imion i świętych, t. 2, Kraków 1997, , kol. 134, 14 maja, w dniu wspomnienia św. Izydora z Rostowa, 15 maja, w dniu wspomnień św. Izydora Oracza oraz św. Izydora z Chios, 6 października, w dniu wspomnienia bł. Izydora De Loor, 14 grudnia, w dniu wspomnienia św. Izydora, Herona, Atera (Arseniusza) i Dioskura, męczennikówH. Fros, F. Sowa, Księga imion i świętych, t. 3, Kraków 1998, , kol. 53.
Żeński odpowiednik to Izydora. Odpowiedniki obcojęzyczne: łac. Isidorus, ang. Isidor, fr. Isidor, hiszp. Isidoro, Isidro, niem. Isidor, ros. Isidor, Sidor, wł. Isidoro.
Odpowiedniki w innych językach angielski: Isidore białoruski: Сідар (Sidar) czeski: Isidor, Izidor esperanto: Izidoro francuski: Isidore litewski: Izidorius, Dzidorius, Dzidas łacina: Isidorus niemiecki: Isidor, Isidorus rosyjski: Сидор, Исидор (Sidor, Isidor) staro-cerkiewno-słowiański: Isidorъ, Sidorъ staroukraiński: Исидоръ, Сидоръ ukraiński: Сидір (Sydir, odmiana: Sydora, Sydorowi) węgierski: Izidor, Izor włoski: Isidoro
Znane osoby noszące imię Izydor Izydor z Miletu (442–537) – grecki architekt, fizyk i matematyk Izydor z Sewilli (ok. 554–636) – biskup i święty Kościoła katolickiego Izydor Oracz (ok. 1080 – ok. 1130) – święty katolicki pochodzący z Hiszpanii Izydor – patriarcha Konstantynopola od 1347 do 1350 Izydor – duchowny rzymskokatolicki, biskup włodzimierski od 1375 Izydor z Kijowa (ok. 1385–1463) – kardynał, w latach 1437–1442 prawosławny metropolita Kijowa i Wszechrusi Izydor (zm. 1619) – rosyjski biskup prawosławny Ysidro Alexis (ur. 1989) – dominikański zapaśnik walczący w stylu wolnym Izydor Affaita – włoski architekt, kapitan, inżynier wojskowy, sekretarz królewski, działający w Polsce Izydor Bakanja (zm. 1909) – zairski męczennik, błogosławiony Kościoła katolickiego Izydor (Bogojawleński) (1879–1949) – rosyjski biskup prawosławny, biskupa talliński i estoński Izydor Borys (ur. 1965) – polski rzeźbiarz, ceramik Isidore Lucien Ducasse (1846–1870) – francuski poeta i pisarz Izydor Gwoźdź – podpułkownik Wojska Polskiego II RP Izydor (Kiriczenko) (ur. 1941) – rosyjski biskup prawosławny, metropolita jekaterinodarski i kubański Izydor Kopernicki (1825–1891) – polski antropolog, powstaniec styczniowy Sidor Kowpak (1887–1967) – generał major Armii Czerwonej, dwukrotny Bohater Związku Radzieckiego Izydor Matuszewski – generał zakonu paulinów Izydor (Nikolski) (1799–1892) – rosyjski biskup prawosławny, metropolita nowogrodzki, petersburski i fiński Isidor Isaac Rabi (1898–1988) – amerykański fizyk, noblista Izydor Stella-Sawicki (1881–1957) – polski inżynier, pierwszy rektor Politechniki Krakowskiej (1946–1948) Izydor Szaraniewicz (1829–1901) – historyk polski pochodzenia ukraińskiego Izydor (Tupikin) (ur. 1974) – rosyjski duchowny prawosławny, metropolita smoleński i rosławski Izydor Zaczykiewicz (1900–1991) – polski pisarz Franciszek Izydor Bocheński (1823–1897) – polski ziemianin, przemysłowiec, zesłaniec Jan Izydor Sztaudynger (1904–1970) – polski poeta i satyryk Krzysztof Izydor Konopelski – polski grafik, satyryk, poeta
Nazwiska pochodzące od imienia Izydor: SidorHenryk Martenka, Skąd się wzięło moje nazwisko, Biblioteka Tygodnika Angora, Bydgoszcz 2006, , Izydorczuk, Izydorczyk i in., Sydor.
Zobacz też Ajos Isidoros – miejscowość na Cyprze Izydorów – wieś w Polsce San Isidro – miasto w Kostaryce Sidorów – wieś na Podolu Sidory – dwie wsie w Polsce Sidory Zapolne – wieś w Polsce Izydor z Peluzjum
Przypisy
Kategoria:Męskie imiona greckie