Kampania na Red River lub ekspedycja na Red River – operacja sił lądowych i marynarki wojennej Unii podczas wojny secesyjnej w Ameryce Północnej, pomiędzy 12 marca a 22 maja 1864 roku. Jej celem było opanowanie dolnego biegu rzeki Red River oraz miasta Shreveport w północno-zachodniej Luizjanie, przez operujące z dwóch kierunków siły lądowe Unii, wsparte przez okręty. Szeroko zakrojona operacja zakończyła się porażką sił Unii, które nie osiągnęły Shreveportu i na obu kierunkach działań zostały zmuszone do odwrotu.
Podłoże Mimo zdobycia przez Unię panowania nad całą Missisipi podczas kampanii na tej rzece w 1863 roku, w dalszym ciągu w rękach konfederatów pozostawały niektóre jej dopływy, z których najważniejszym był zachodni dopływ Red River. Plan operacji opanowania doliny tej rzeki i uderzenia w głąb stanu Luizjana został opracowany przez głównodowodzącego siłami Unii generała Henry’ego Hallecka przy poparciu prezydenta LincolnaS. Tucker, Blue..., s.298. Mimo że oponował przeciwko niej gen. Ulysses Grant, który nie chciał rozpraszać sił na cele poboczne w stosunku do głównego celu, za jaki uważał Mobile, operacja została rozpoczęta, zanim objął on zwierzchnictwo nad armią Unii (12 marca 1864). Bezpośrednim celem operacji było miasto Shreveport nad Red River, które stanowiło stolicę skonfederowanej części Luizjany oraz kwaterę główną Armii Trans-Mississippi gen. por. Edmunda Kirby Smitha. Było to ponadto ważne centrum komunikacyjne i zaopatrzeniowe, skupiające szlaki transportu towarów i zaopatrzenia z Teksasu i Meksyku. Opanowanie Shreveportu dałoby także przyczółek do operacji przeciwko Teksasowi. Oprócz wpływu na przebieg wojny secesyjnej, zajęcie Teksasu mogłoby zapobiec ewentualnym próbom odzyskania go, jako byłej meksykańskiej prowincji, przez francuskie siły ekspedycyjne Napoleona III, wysłane w tym czasie do Meksyku, w celu osadzenia na tronie Maksymiliana IS. Tucker, Blue..., s.300.
Istotną drugorzędną przyczyną operacji była chęć przejęcia zgromadzonych w tym rejonie zapasów bawełny, dla potrzeb przemysłu przetwórczego i tekstylnego Unii w Nowej Anglii, który z braku surowców musiał zwalniać dużą liczbę pracowników (rejon Red River był największym centrum uprawy bawełny w Konfederacji). Trwałe zajęcie tych terenów umożliwiłoby także dalszy wolny dostęp do upraw tego surowca.
Operacja miała być przeprowadzona przez siły lądowe, wspierane przez okręty flotylli rzecznej. Przeznaczono do niej łącznie 42 900 żołnierzy w trzech zgrupowaniach. Głównym były siły generała majora Nathaniela Banksa, maszerujące z południa Luizjany, które miały uderzyć na północny zachód wzdłuż Red River. Banks był blisko związany ze sferami politycznymi Nowej Anglii, lecz miał niewielkie talenty jako dowódca. Z armii gen. mjra W.T. Shermana pod Vicksburgiem wydzielono do operacji 10 000 żołnierzy pod dowództwem gen. bryg. Andrew Smitha, którzy mieli być przetransportowani statkami i dołączyć do sił Banksa w zdobytej Alexandrii 17 marcaCivil War Naval History – MARCH. Żołnierze ci, według planu, byli „wypożyczeni” do 15 kwietnia, po czym mieli powrócić pod Vicksburg w celu uczestnictwa w wiosennej kampanii gen. GrantaM. Smith, The Carondelet..., s.184.. Trzecim zgrupowaniem były ponad dziesięciotysięczne siły gen. mjr. Fredericka Steele’a, które miały uderzyć na Shreveport od północy, z Little Rock i Fort Smith w stanie Arkansas[ W. Baker, The Camden...], s.4, aczkolwiek ich działania (tzw. ekspedycja Camden) były odrębne od ekspedycji na Red River. Przeciw siłom poruszającym się wzdłuż Red River konfederaci mogli przeciwstawić maksymalnie ok. 25 000 żołnierzy pod dowództwem gen. mjr. Richarda Taylora.
thumb|Szkic działań nad Red River Wsparcie wojskom lądowym na głównym kierunku działań zapewnić miała Eskadra Missisipi pod dowództwem kontradmirała Davida Portera. Łącznie ze statkami transportowymi i pomocniczymi, jak holowniki, do działań przeznaczono 104 jednostki, przez co był to najsilniejszy zespół floty zgromadzony do tej pory na rzekach do jednej operacji. Główne siły flotylli stanowiło 13 okrętów pancernych (kanonierki: „Essex”, „Benton”, „Carondelet”, „Louisville”, „Mound City”, „Pittsburgh”, „Chillicothe”, „Choctaw”, „Eastport”, „Lafayette”, monitory: „Ozark”, „Osage” i „Neosho”), ponadto pewna liczba lekko opancerzonych kanonierek typu tinclad i innych okrętów. Siłom marynarki konfederaci mogli przeciwstawić jedynie znajdujący się w Shreveport okręt pancerny CSS „Missouri”. Jak się okazało, nie został on nigdy użyty w walce, lecz unioniści byli świadomi jego obecności, co zmuszało ich do wysyłania ciężkich jednostek przodemC. Pearson, T. Birchett, The History..., s.105. Z okrętów o większej wartości, Konfederaci mieli jeszcze w Shreveport taranowiec CSS „Webb”.
Początek operacji 11 marca siły gen. Smitha przybyły do ujścia Red River na 21 wynajętych przez Armię statkach transportowych. Rano 12 marca okręty kadm. Portera rozpoczęły operację, ruszając z transportowcami z ujścia w górę rzeki. W połowie odległości między ujściem a Alexandrią, na zachodnim brzegu rzeki, przy jej zakolu, znajdował się konfederacki fort, nazwany Fort DeRussyS. Tucker, Blue..., s.304. Około 8 mil poniżej niego konfederaci zablokowali rzekę w poprzek przy pomocy dwóch rzędów wbitych w dno pali, na których zbudowano tratwę, a nadto osadzili na tej przeszkodzie sporą liczbę ściętych drzew, znoszonych prądem rzeki.
Część sił kadm. Portera została wysłana w celu usunięcia przeszkód na rzece. Pancerny taranowiec USS „Eastport”, dowodzony przez komandora ppor. Samuela Phelpsa, usunął 14 marca przeszkodę z pali, na przemian uderzając je taranem oraz ciągnąc linąC. Pearson, T. Birchett, The History..., s.104. Za nim udały się kanonierki pancerne i monitory: „Choctaw”, „Essex”, „Ozark”, „Osage”, „Neosho”, „Lafayette” i drewniane kanonierki „Fort Hindman” i „Cricket”. Pozostałe okręty (kanonierki pancerne „Benton”, „Chillicothe”, „Louisville”, „Pittsburgh”, „Mound City” i drewniane „Ouachita”, „Lexington”, „Gazelle”) zostały wysłane w celu osłony lądowania wojska 13 marca w Simmesport nad rzeką Atchafalaya – południową odnogą Red River.
Na wiadomości o lądowaniu ocenianego na kilkanaście tysięcy korpusu wojsk Unii, broniące dolnej Red River teksańskie wojska gen. mjr. Johna Walkera, liczące 3300 ludzi, wycofały się. Pozostawiło to Fort DeRussy bez wsparcia, ale zachowało żołnierzy do ważniejszych bitew. Po częściowym udrożnieniu rzeki, „Eastport” i „Neosho” jako pierwsze przeszły przez przeszkody i wsparły wojska atakujące Fort DeRussy. Placówka broniona przez ok. 350 ludzi skapitulowała wieczorem 14 marca. Otworzyło to drogę w górę rzeki, wolnej od dalszych ufortyfikowanych punktów oporu Konfederacji. Następnie siły Unii, z asystą kanonierek „Benton” i „Essex”, zniszczyły umocnienia fortu. Główne siły tymczasem konwojowały transporty wojska w górę rzeki. Okręty „Eastport”, „Lexington” i „Ouachita” próbowały przechwycić wycofujące się statki konfederackie, lecz bez powodzenia; jedynie statek „Countess” utknął na mieliźnie i został zniszczony przez konfederatów.
thumb|Statek „New Falls City” przed wojną thumb|Kanonierka tinclad USS „Cricket” – okręt flagowy kadm. Portera Dziewięć okrętów dotarło 16 marca rano do Alexandrii, która została zajęta przez oddział desantowy marynarki. Następnie przybyła tam reszta flotylli i transportowce z wojskiem. Przybycie armii gen. Banksa do Alexandrii zostało opóźnione do 25-26 marca przez deszcze, powodujące rozmiękanie drógS. Tucker, Blue..., s.307. Ostatecznie w rejonie tym znalazło się 32 500 żołnierzy Unii.
Na wieść o postępach sił Unii dowództwo Konfederacji w Luizjanie, w osobie gen. E. Kirby Smitha, zdecydowało podjąć radykalne działania utrudniające dalszy marsz rzeką. Poniżej Shreveportu zatopiono w poprzek rzeki duży statek „New Falls City” tak, że jego dziób i rufa spoczywały na ok. 4 m na obu brzegach, a ładownię zalano błotem. Nanoszony piasek spowodował powstanie zapory na rzeceS. Tucker, Blue..., s.309. Konfederatom sprzyjał wyjątkowo niski poziom rzeki w tym roku, bez wiosennego przyboru. W dodatku, powyżej utworzonej zapory wysadzono wał, kierując część wód przez stare rozlewiska Tone's Bayou i Bayou Pierre i obniżając jeszcze w ten sposób poziom wody w rzece poniżej. Poniżej Grand Ecore umieszczono z kolei na rzece 30 min.
Od Alexandrii do decydujących bitew W związku z niskim poziomem wody przeszkodą dla okrętów okazały się dwa pasma skał i mielizn rzeki tuż za AlexandriąM. Smith, The Carondelet..., s.186.. 29 marca Porter wyruszył w górę rzeki z tylko 9 okrętami pancernymi (pozostawiając „Benton”, „Essex”, „Choctaw” i „Lafayette”), 3 lżejszymi kanonierkami („Cricket”, „Fort Hidmann” i „Lexington”) i statkami z wojskami gen. Smitha. Utracono przy tym na skałach statek szpitalny „Woodford”. Dla zmniejszenia zanurzenia zapasy z okrętów przewieziono drogą lądową. Z powodu trudności w przejściu wszystkich okrętów, pokonanie odległości 100 mil z Alexandrii do Grand Ecore zajęło cztery dni („Eastport” utknął przy tym na trzy dni na mieliźnie). Okręty były w tym czasie ostrzeliwane ogniem karabinowym z brzegu, przy czym zginął dowódca kanonierki „Chillicothe”S. Tucker, Blue..., s.310.
29 marca większość sił Banksa wyruszyła z Alexandrii wzdłuż południowego brzegu rzeki, pod dowództwem gen. mjr. Williama Franklina. 30 marca siły Unii zdobyły miasto Natchitoches. 3 kwietnia również gen. Banks dotarł pod Grand Ecore swoim statkiem „Black Hawk” (nie mylić z kanonierką o tej nazwie). Siły gen. A. Smitha także w większości wyładowały się ze statków pod Grand Ecore i dołączyły pod dowództwo Banksa.
W tym czasie siły Unii rozdzieliły się: z braku dobrych i aktualnych map gen. Banks zdecydował oddalić się od rzeki w głąb lądu i wyruszyć trasą na zachód. Pozbawiło go to wsparcia marynarki. Siły Banksa miały połączyć się z marynarką 10 kwietnia naprzeciwko Springfield Landing, ok. 30 mil na południe od ShreveportS. Tucker, Blue..., s.311. Od 4 kwietnia okręty Unii patrolowały w górę rzeki, poszukując min. Ponieważ rzeka dalej była węższa i płytsza, Porter zdecydował pozostawić na razie część okrętów przy Grand Ecore, oczekując na podniesienie się wody. Sam wyruszył 7 kwietnia na północ jedynie z okrętami pancernymi „Osage”, „Neosho”, „Chillicothe” i drewnianymi „Fort Hindman”, „Lexington” i „Cricket” (okręt flagowy) oraz 20 statkami z 2300 żołnierzami pod dowództwem gen. bryg. Thomasa Smitha (Thomas Kilby Smith, nie mylić z generałami Edmundem Kirby Smithem i Andrew Smithem).
thumb|Mapa rejonu Mansfield i Pleasant Hill