Stanisław Eugeniusz Skwarczyński (ur. 17 listopada 1888 w Wierzchni, zm. 8 sierpnia 1981 w Londynie) – generał brygady Wojska Polskiego, działacz polityczny, kawaler Orderu Virtuti Militari.
thumb|Stanisław Skwarczyński w cywilu (ok. 1937) Życiorys Stanisław Eugeniusz Skwarczyński urodził się 17 listopada 1888 w Wierzchni, w powiecie kałuskim, w rodzinie Wincentego i Marii z Gnoińskich. Pochodził z rodziny o tradycjach patriotycznych, nobilitowanej w 1780 pieczętującej się herbem własnym (Zadora odmienna). Był młodszym bratem Adama.
Ukończył gimnazjum we Lwowie oraz studia architektoniczne na Politechnice Lwowskiej. Od 1908 był członkiem Związku Walki Czynnej i Związku Strzeleckiego. W latach 1914–1917 służył w Legionach Polskich. Był komendantem Oleandrów, dowódcą kompanii i batalionu w 1 Pułku Piechoty Legionów. 29 września 1914 awansował na podporucznika, a 15 czerwca 1915 na porucznika. W lipcu 1917, po kryzysie przysięgowym, został wcielony do cesarskiej i królewskiej armii, z której zdezerterował. Od września 1917 działał w konspiracji, jako komendant Okręgu Łódź Polskiej Organizacji Wojskowej.
W listopadzie 1918 został przyjęty do Wojska Polskiego. W grudniu 1918 został dowódcą III batalionu 28 pułku Strzelców Kaniowskich. Na czele tego pododdziału walczył z Czechami na froncie śląskim, a następnie wziął udział w wojnie z Ukraińcami w Małopolsce Wschodniej. 31 sierpnia 1919 został dowódcą batalionu zapasowego, a 15 kwietnia 1920 dowódcą II batalionu 5 pułku piechoty Legionów. W czasie wojny z bolszewikami, od 12 czerwca do 4 lipca 1920 oraz od 23 sierpnia 1920 do 19 marca 1927, dowodził 5 pułkiem piechoty Legionów. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu podpułkownika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919, a w 1924 awansował na pułkownika.
7 grudnia 1926 został mianowany dowódcą piechoty dywizyjnej 3 Dywizji Piechoty Legionów w Zamościu. Od 8 sierpnia 1928 pełnił obowiązki dowódcy 3 Dywizji Piechoty Legionów. 28 stycznia 1929 został mianowany dowódcą tej dywizji. 25 października 1930 został zwolniony ze stanowiska dowódcy 3 DP Leg. i mianowany na stanowisko dowódcy 1 Dywizji Piechoty Legionów Józefa Piłsudskiego w Wilnie.
10 listopada 1930 Prezydent Rzeczypospolitej Ignacy Mościcki nadał mu stopień generała brygady ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1931 i 5. lokatą w korpusie generałów. Jednocześnie zezwolił mu na nałożenie oznak nowego stopnia przed 1 stycznia 1931.
Zaangażowany w politykę wraz ze swoim bratem Adamem. Od początku stycznia 1938 przeszedł w stan nieczynny. Od stycznia 1938 stał na czele Obozu Zjednoczenia Narodowego, zastępując na tej funkcji płk. Adama Koca. W tym samym roku był prezesem Prezydium Zarządu Koła Parlamentarnego OZNPrace parlamentarne O.Z.N. 1938/39 r., Warszawa 1939, s. 39.. Uroczyście otworzył obrady sejmu V kadencji w 1938.
Był wolnomularzem, należał do loży wolnomularskiej Tomasz Zan w WilnieCezary Leżeński, Legiony to braterska nuta... czyli od Legionów do masonów, Wolnomularz Polski, nr 40, listopad-grudzień 2003, s. 15..
W końcu sierpnia 1939 powrócił do służby czynnej i został wyznaczony na stanowisko dowódcy Korpusu Interwencyjnego. Później wyznaczony na dowódcę Grupy Operacyjnej „Wyszków” (faktycznie nie zdążył objąć dowodzenia), następnie wyznaczony na dowódcę odwodów Armii „Prusy”, ostatecznie wieczorem 3 września objął dowodzenie Grupy Operacyjnej jego imienia w ugrupowaniu południowym Armii „Prusy”. Siły którymi dowodził generał nie osiągnęły jeszcze gotowości bojowej, składały się z trzech niekompletnych dywizji piechoty (36 DP rez, 12 DP, 3 DPLeg) oraz improwizowanej grupy "Kielce". 6 września, gdy został zaatakowany przez wojska niemieckiej 10 Armii gen. Reichenau w sile 8 dywizji, otrzymał z Naczelnego Dowództwa rozkaz do obrony przejść przez Góry Świętokrzyskie. 7 września, gdy siły niemieckie wykorzystując 60-kilometrową lukę w polskim froncie na południu wyszły na tyły jego zgrupowania, podjął decyzję o odwrocie za Wisłę. 8 września drogę odwrotu zagrodziły mu wojska niemieckie i doszło do bitwy pod Iłżą. Po kilku nieudanych próbach przełamania się przez linie niemieckie, 9 września podjął decyzję o rozwiązaniu zgrupowania i przebijania się małymi oddziałami za Wisłę. 10 września wraz z grupką oficerów dotarł do Wisły, a następnie 11 września rano udało mu się przeprawić przez rzekę w okolicach Józefowa. 12 września dotarł do sztabu Armii "Lublin", a stamtąd wieczorem udał się do Włodzimierza wezwany do sztabu Naczelnego Wodza.
Ewakuował się do Rumunii, gdzie został internowany w obozie generalskim w Tŭlcea. 8 lutego 1941 wraz z grupą 11 generałów został wydany Niemcom przez rząd rumuński.
Przebywał od 1941 w oflagu VI E w Dorsten w zagłębiu Ruhry, potem w karnym oflagu w Dössel. Po wyzwoleniu w kwietniu 1945 dostał się do Londynu. W Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie nie służył. Stronił od polityki i działalności publicznej. Pozostał na emigracji w Londynie do ostatnich swoich dni. Zmarł 8 sierpnia 1981 w Londynie. Został pochowany na cmentarzu Elmers End.
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 421 (16 lutego 1921)Dekret Wodza Naczelnego L. 2630 z 16 lutego 1921 r. Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 8 poz. 239 Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (3 maja 1974) Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (11 listopada 1936) „za zasługi w służbie wojskowej” - błędnie Władysław Skwarczyński.Wskazany jako Władysław Skwarczyński. Krzyż Niepodległości (20 stycznia 1931) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (10 listopada 1927)M.P. z 1927 r. nr 258, poz. 708 „za zasługi na polu organizacji armji i wyszkolenia żołnierza”. Krzyż Walecznych czterokrotnie Złoty Krzyż Zasługi (17 marca 1930) „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Odznaka Oficerska Związków Strzeleckich tzw. „Parasol” Krzyż za Obronę Śląska Cieszyńskiego I kl. (2 października 1919) Medal Pamiątkowy za Obronę Śląska Cieszyńskiego Order Trzech Gwiazd II klasy (Łotwa, 1935) Krzyż Oficerski Orderu Legii Honorowej (Francja)
Przypisy
Bibliografia
Stanley S. Seidner, „The Camp of National Unity: An Experiment in Domestic Consolidation,” The Polish Review vol. xx, nos. 2-3, 1975, pp. 231–236.
Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1910–1914) Kategoria:Członkowie Związku Walki Czynnej Kategoria:Dowódcy 1 Dywizji Piechoty Legionów Kategoria:Dowódcy 3 Dywizji Piechoty Legionów Kategoria:Dowódcy 5 Pułku Piechoty Legionów Kategoria:Dowódcy piechoty dywizyjnej 3 Dywizji Piechoty Legionów Kategoria:Generałowie brygady II Rzeczypospolitej Kategoria:Jeńcy Oflagu VI B Dössel Kategoria:Jeńcy Oflagu VI E Dorsten Kategoria:Londyńska Polonia Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari Kategoria:Odznaczeni Krzyżem za Obronę Śląska Cieszyńskiego I klasy Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Obronę Śląska Cieszyńskiego Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni znakiem oficerskim tzw. „Parasolem” Kategoria:Oficerowie piechoty Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Trzech Gwiazd Kategoria:Polacy – Oficerowie Legii Honorowej Kategoria:Politycy Obozu Zjednoczenia Narodowego Kategoria:Polscy wolnomularze (II Rzeczpospolita) Kategoria:Skwarczyńscy herbu Zadora odmienna Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Tomaszowem Lubelskim (1939) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-ukraińskiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1888 Kategoria:Wojskowi związani z Wilnem Kategoria:Zmarli w 1981 Kategoria:Żołnierze I Brygady Legionów Polskich Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego na emigracji w Wielkiej Brytanii po II wojnie światowej