Mogielnica

Mogielnica – miasto w Polsce, w woj. mazowieckim, w powiecie grójeckim.

Prawa miejskie uzyskała w 1317 rokuStanisław Pazyra, Geneza i rozwój miast mazowieckich, Warszawa 1959, s. 111., co czyni ją jednym z najstarszych miast na Mazowszu. Mogielnica, początkowo własność książęca, a następnie duchowna, w drugiej połowie XVI wieku należała do powiatu bielskiego w województwie rawskimMazowsze w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapa, plany, Warszawa 1973, k. 4.. Przez wieki utrzymywała kontakty gospodarcze i administracyjne z Warszawą. Miasto leży nad rzeką Mogielanką. Jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej Mogielnica oraz parafii św. Floriana Męczennika, należącej do dekanatu mogielnickiego i do archidiecezji warszawskiej. 31 grudnia 2017 Mogielnica liczyła 2 294 mieszkańców.

Położenie mały|Droga 728 przebiegająca przez miasto Mogielnica usytuowana jest w pasie Nizin Środkowopolskich, w południowej części Wysoczyzny Rawskiej. Przez miasto przepływa rzeka Mogielanka, największy lewy dopływ Pilicy. Miejscowość znajduje się na trasie drogi wojewódzkiej nr 728 Grójec – Jędrzejów, w pobliżu drogi ekspresowej S7, około 60 km na południe od Warszawy.

Historia mały|left|Rynek w Mogielnicy, w tle ratusz (fot. lato 2020). mały|left|Kościół pw św. Floriana od strony Placu Poświętne mały|left|Wejście na cmentarz żydowski w Mogielnicy (fot. lato 2020) mały|lewo|Widok Mogielnicy z 1882 r. Mogielnica leży na dnie dość głębokiej doliny rzeki Mogielanki. Nazwa wywodzi się od obrazu terenu kopcowatego, mogilastego, w brzmieniu utrwalonym od zarania: Mquelnica, Mogilnica, Migielnica, Mogielnicza, Mogilnica i wreszcie Mogielnica. Z czasem osada książęca, która rozwijała się u przeprawy przez rzekę, którą przecinał trakt handlowy, zwany Krakowskim, wiodący z południa Polski przez Grójec do Czerska. Najwcześniejszą datą dotycząca Mogielnicy jest rok 1249. W tym czasie była to wieś, a właściwie osada należąca pierwotnie do księcia mazowieckiego i czerskiego Siemowita I, która drogą zamiany przeszła w 1249 r. na własność opactwa cysterskiego w Sulejowie.

13 stycznia 1317 r. Siemowit II, książę mazowiecki udzielił Mogielnicy pozwolenia na lokację na prawie średzkim. W ten sposób Mogielnica stała się jednym z najstarszych miast lokowanych na MazowszuAgnieszka Bartoszewicz, Mogielnica. Z dziejów małego miasta mazowieckiego w późnym średniowieczu, „Mazowieckie Studia Humanistyczne”, T. 3, 1997, nr 1, s. 212.. Okres od połowy XIII do XIV w. można scharakteryzować jako pierwszy etap przebudowy istniejącej już wsi na układ miasta średniowiecznego. Proces ten przebiega w tym okresie w sposób rewolucyjny. Po wcieleniu ziemi rawskiej do korony (1462) miasto znalazło się w nurcie życia ogólnopolskiego, a królowie 1530-1792 bardzo często potwierdzają dawne przywileje Mogielnicy. Wieki XV i XVI to pomyślny rozwój handlu i rzemiosła, a zwłaszcza tkactwa oraz istniejących tu rzemiosł (krawcy, kuśnierze, kowale, szewcy, sukiennicy). Rozwijało się również garbarstwo i garncarstwo.

W 1564 r. w Mogielnicy jest 700 mieszkańców, z czego 120 to rzemieślnicy. Na zachowanym odcisku pieczęci rady miejskiej z 1317 r. znajduje się wyobrażenie – herbu Mogielnicy, które w niezmiennej postaci przetrwało do naszych czasów. Od połowy wieku XVII do poł. wieku XIX Mogielnica przeżywa czasy swojego upadku, który zaczął się od zniszczeń dokonanych przez wojnę szwedzką 1655-1660 z których miasto dźwiga się bardzo powoli o czym świadczy liczba domostw, która z ponad 100 później wynosi zaledwie 49. Dopiero późniejsze lata przynoszą ożywienie gospodarcze i rozbudowę miasta ok. 101 domów (1797).

Po III rozbiorze Polski Mogielnica znalazła się w tzw. Prusach Południowych, a w latach 1806-1815 w Księstwie Warszawskim, w obrębie departamentu warszawskiego, a 1815-1918 pod zaborem rosyjskim. Względna stabilizacja miasta następuje po 1820 r. (prawie 1700 mieszkańców, w tym 670 Żydów). Na miejsce klasztoru cystersów powstaje obecny kościół parafialny (1892-1895). Rozwijało się rzemiosło i drobny handel, powstało pięć garbarni. Przeważali jednak rolnicy, którzy pod koniec XIX w. wyspecjalizowali się w sadownictwie i warzywnictwie. Po Powstaniu Styczniowym Mogielnica straciła prawa miejskie, stając się osadą o statusie gminy.

Tuż przed zakończeniem I wojny światowej miejscowość otrzymała połączenie kolejowe z Warszawą przez Grójec (Piaseczyśko-Grójecka Kolej Wąskotorowa). W 1924 przedłużono linię, aż do Nowego Miasta nad Pilicą. Prawa miejskie Mogielnica odzyskała w 1919 r. po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Były tu wówczas dwie szkoły podstawowe, trzy biblioteki, czytelnie, świetlica a następnie Państwowe Seminarium Nauczycielskie (po 1945 r. reaktywowano je w formie – liceum Pedagogicznego).

Podczas okupacji niemieckiej doszło do masowej eksterminacji mieszkańców Mogielnicy, której znaczną część stanowili Żydzi. Były też mordy na Polakach w związku z aktywnie działającą partyzantką w niedalekich lasach. W 1943 r. oddział Narodowych Sił Zbrojnych zlikwidował 5 komunistów z Polskiej Partii RobotniczejAndrzej Werblan: Władysław Gomułka. Sekretarz Generalny PPR, Książka i Wiedza 1988, s. 164 ..

Podczas okupacji hitlerowskiej, w listopadzie 1940 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 2800 Żydów. W lipcu 1942 zostali wywiezieni do getta w Warszawie, a stamtąd do obozu zagłady Treblinka II i tam zamordowani.

Po wojnie na pl. Wolności zbudowano pomnik ku czci żołnierzy polskich i radzieckich poległych w walkach z hitlerowcamiRada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa: Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945, Sport i Turystyka 1988, , s. 606..

Od 1950 roku obserwuje się wyhamowanie wzrostu liczby ludności. Od 1978 organizowana jest Mogielnicka Wiosna Kulturalna, festiwal, na którym prezentują się lokalne talenty oraz muzyka rockowa, jazzowa i imprezowa, a tradycja tego wydarzenia trwa do dziś.

Demografia

Liczba mieszkańców Mogielnicy na przestrzeni lat.

thumb|690x480px|center|Piramida wieku mieszkańców Mogielnicy w 2014 roku

Polityka Władze Mogielnica jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej Mogielnica. Zgodnie z ustawą o samorządach z 1990 roku, gmina posiada Burmistrza Miasta i Gminy (pierwszym burmistrzem w latach 1990-1998 był Bogumił Tul) – organ władzy wykonawczej i Radę Miejską – organ władzy stanowiącej i kontrolnej. Burmistrzem od 1998 jest Sławomir Chmielewski, który podczas wyborów samorządowych w 2010 został wybrany na czwartą kadencję.

Radni wybrani z okręgów na terenie miasta Mogielnica (4 mandaty na całkowitą liczbę 15 członków Rady Miejskiej): Frasońska Anna Michalski Grzegorz Sawicki Bogdan Zawalich Jarosław

Spośród radnych wyłoniono przewodniczącego rady, którym został – Jarosław Zawalich.

Poglądy polityczne mieszkańców W referendum w 2003 roku mieszkańcy Mogielnicy zdecydowanie opowiedzieli się za przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej, przy frekwencji wynoszącej 60,2%. W kolejnych latach prezentowali zróżnicowane poglądy polityczne. Wspierali zarówno partie o konserwatywnych postulatach, jak i opcje bardziej centrowe, takie jak Trzecia Droga czy Platforma Obywatelska. W ostatnich wyborach popularnością cieszył się również Andrzej Duda, co świadczy o zróżnicowanym podejściu do polityki w mieście. W okresie przedwojennym dużą popularnością cieszyli się natomiast socjaliści związani z partiami takimi jak Polska Partia Socjalistyczna.

Gospodarka W ramach działalności gospodarczej w regionie obecne są przemysł oraz rzemiosło, w tym tradycyjne branże takie jak szewstwo, cholewkarstwo i garbarstwo. Mogielnica kontynuuje swoje długoletnie tradycje w tych dziedzinach, a także w przetwórstwie owocowo-warzywnym.

Największymi zakładami regionu są: Zakład Przemysłu Cukierniczego „IGA” w Mogielnicy – produkcja wyrobów cukierniczych „Dinter i Döhler” sp. z o.o. Zakład w Kozietułach Nowych – przetwórstwo owoców ZPOW „ARED” w Mogielnicy – przetwórstwo owoców i warzyw „PIETRUCHA” – zakład przemysłu chemicznego „REFRESCO” sp. z o.o. Zakład w Kozietułach Nowych – wytwórnia soków i napojów PPUH „OLA” w Mogielnicy

Architektura Obiekty zabytkowe mały|Remiza strażacka 20px Wpisane do rejestru zabytków: kościół parafialny pod wezwaniem św. Floriana powstały w XIX w. kościół pod wezwaniem Świętej Trójcy wybudowany w XVIII w. cmentarz żydowski znajdujący się przy ulicy Polesie klasycystyczny ratusz z XIX w. budynek straży pożarnej, pl. Poświętne stajnia z chlewnią i suszarnią przy ul. Krakowskie Przedmieście dworzec kolejowy urbanistyczny układ miasta

Pomniki thumb|Tablica upamiętniająca poległych żołnierzy Armii Krajowej Pomnik Jezusa Frasobliwego autorstwa Franciszka Strynkiewicza znajdujący się przy Zespole Szkół Ogólnokształcących Pomnik Jana Pawła II przy kościele św. Floriana Pomnik Matki Boskiej przy kościele św. Floriana, postawiony 15 sierpnia 1948, Tablica upamiętniająca poległych i zamordowanych żołnierzy Armii Krajowej w latach 1939–1945, znajdująca się na placu przy ulicy Grójeckiej Tablica upamiętniająca pomordowanych w Katyniu

Oświata i nauka mały|Szkoła podstawowa im. Józefa Piłsudskiego W Mogielnicy znajdują się następujące szkoły: Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1 z Oddziałami Dwujęzycznymi, Publiczna Szkoła Podstawowa nr 2 im. Józefa Piłsudskiego, Publiczne Liceum Ogólnokształcące im. Jana Kilińskiego oraz Publiczna Szkoła Branżowa I Stopnia. W samej gminie znajdują się także inne placówki edukacyjne, w tym w Borowem, Kozietułach i w Michałowicach, oferujące różnorodne programy nauczania.

Religia W mieście przeważają katolicy. W Mogielnicy mieści się siedziba dekanatu mogielnickiego, archidiecezji warszawskiej, zrzeszającego sześć okolicznych parafii, w tym parafię św. Floriana w Mogielnicy. W mieście znajduje się cmentarz parafialny. Pochowani na nim zostali m.in. Wincenty Dobiecki, generał brygady powstania listopadowego oraz Kasper Pleciński (zmarły 1852 r.), burmistrz Mogielnicy. Cmentarze znajdują się także w pozostałych parafiach wchodzących w skład dekanatu. W mieście istniała przed wojną silna tradycja żydowska, która miała duży wpływ na jego życie społeczne i kulturalne. Obecnie odbywają się sezonowe wydarzenia związane z żydowskimi tradycjami, a cmentarz żydowski pozostaje miejscem odwiedzanym przez potomków dawnych mieszkańców.

Na cmentarzu katolickim usytuowana jest niewielka kaplica pw. Świętej Trójcy, wzniesiona pod koniec XV wieku.

Sport i rekreacja W 1920 r. powstał amatorski klub piłkarski KS Mogielanka. Od sezonu 2002/2003 występujący w lidze okręgowej. Pomimo tego najbardziej rozwijającą się dyscypliną w gminie jest siatkówka. Działa tu klub siatkarski KS Mogielanka Perła Złotokłos, który w 2007 roku zaczął rozgrywki w trzeciej lidze. Wcześniej drużyna przez 3 lata brała udział w rozgrywkach Amatorskiej Ligi Piłki Siatkowej w Grójcu rokrocznie zajmując miejsce na podium. Drużyna składa się przede wszystkim z absolwentów i uczniów szkół w Mogielnicy jak również z mieszkańców miasta i okolicznych miejscowości. Poza tym w Mogielnicy działa sekcja ringo i tenisa stołowego.

Ludzie związani z Mogielnicą

Zobacz też Mogielanka Parafia św. Floriana Męczennika w Mogielnicy Dekanat mogielnicki Gmina Mogielnica Synagoga w Mogielnicy Cmentarz żydowski w Mogielnicy

Przypisy

Linki zewnętrzne Strona domowa gminy i miasta Mogielnica

Kategoria:Miasta polskie lokowane na prawie średzkim Kategoria:Miasta w województwie mazowieckim Kategoria:Prywatne miasta duchowne I Rzeczypospolitej (województwo rawskie) Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIV wieku