Harcerstwo w okresie stalinizmu – harcerstwo istniejące w Polsce w okresie stalinizmu (lata 1949–1956). Działało wówczas ok. 100 organizacji tzw. „drugiej konspiracji harcerskiej” w większości bez broni lub z nieliczną bronią przechowywaną na wypadek wybuchu kolejnej wojny.
W większym stopniu pojawiały się cele wychowania patriotycznego, a nawet w wielu organizacjach oddziaływania na młodzież nie zrzeszoną i społeczeństwo. Powszechnie posługiwano się ulotkami i napisami na murach. Eksplozja powstawania nowych organizacji łączyła się ze zlikwidowaniem ZHP w 1950 roku.
Niektóre harcerskie organizacje niepodległościowe z tego okresu poza działalnością niepodległościową prowadziły działalność harcerską. Przyjmowano harcerską strukturę organizacyjną z podziałem na zastępy, drużyny, hufce, a nawet sporadycznie do komendy chorągwi włącznie. Przeprowadzano biegi harcerskie w terenie na stopnie harcerskie, wydawano rozkazy, mianowano funkcyjnych, przyznawano stopnie harcerskie. Szkolono harcerzy w łączności, terenoznawstwie i samarytance.
Trudno ustalić pełną liczbę uczestników „drugiej konspiracji harcerskiej”, ale pewien obraz daje liczba 2997 harcerek i harcerzy uzyskana z akt sądowych i rejestrów skazanych.
Kalendarium 1949 – wprowadzono nowe stopnie i sprawności. Za podstawę pracy w roku 1949/1950 przyjęto referat Władysława Kosińskiego „W pracy i walce z klasą robotniczą wychowujemy młodzież harcerską”. Stopniowo eliminowano tradycyjne formy pracy i emblematy organizacyjne. Na miejsce krzyża i lilijki wprowadzono znaczek harcerski tzw. czuwajkę, wzorowany na znaczku ZMP. Instruktorów-księży zwalniano z funkcji i zabraniano wszelkich akcentów religijnych. Mundury pozostały w dalszym ciągu khaki dla chłopców i szare dla dziewcząt, wprowadzono jednak mundur odświętny składający się na wzór radzieckich pionierów z białej koszuli z czerwoną chustą i granatowych spodni lub spódnic. Zastąpiono tradycyjny salut wojskowy pozdrowieniem pionierskim, czyli salutem całą dłonią ze złączonymi palcami mającymi symbolizować jedność interesów ludzi pracy na całym świecie (pięć kontynentów). Pozdrowienie harcerskie przyjęło formę „W nauce, pracy i walce – Czuwaj!”. Komendy chorągwi i hufców przemianowano na komendy wojewódzkie i powiatowe. Zlikwidowano harcerstwo starsze, a młodzież szkół średnich przekazano do ZMP i „Służby Polsce”. Zwolniono większość dawnych instruktorów oraz przyznano stopień harcmistrza wszystkim członkom Zarządu Głównego ZMP 1950 – likwidacja sprawności i stopni harcerskich, nowe Prawo i Przyrzeczenie. Zastąpienie hymnu harcerskiego hymnem Światowej Federacji Młodzieży Demokratycznej. 15 października 1950 – wcielenie struktur ZHP w struktury Związku Młodzieży Polskiej. 1 czerwca 1951 – powstaje Organizacja Harcerska Związku Młodzieży Polskiej. OH ZMP wykorzystując nazwę „harcerska” zaprzestała stosowania metodyki harcerskiej i była kopią radzieckich pionierów (białe koszule, czerwone chusty, znaczek harcerski tzw. czuwajka zamiast krzyża itp). maj-czerwiec 1956 – wyodrębnienie się Organizacji Harcerskiej (w ramach ZMP), zmiana nazwy na Organizacja Harcerska Polski Ludowej (OHPL), deklaracja powrotu do tradycyjnego munduru i nazw.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Stalinizm w Polsce