John Joseph Travolta (ur. 18 lutego 1954 w Englewood) – amerykański aktor filmowy i telewizyjny, producent oraz piosenkarz. Status światowej gwiazdy filmowej zyskał dzięki występom w filmach: Gorączka sobotniej nocy (1977), Grease (1978) i Pulp Fiction (1994). Dwukrotnie nominowany do Oscara.
W 1985 otrzymał własną gwiazdę w Alei Gwiazd w Los Angeles znajdującą się przy 6901 Hollywood Boulevard.
Życiorys Urodził się 18 lutego 1954 w Englewood w stanie New Jersey w rodzinie rzymskokatolickiej jako najmłodsze z sześciorga dzieci Salvatore J. Travolty (ur. 27 listopada 1912 w Brooklynie, zm. 18 maja 1995 w Englewood), półprofesjonalnego gracza futbolu amerykańskiego, i Helen Cecilii Travolty (z domu Burke; ur. 18 stycznia 1912 w New Jersey, zm. w grudniu 1978 w hrabstwie Santa Barbara), nauczycielki dramatu i wokalistki radiowego zespołu „Sunshine Sisters”. Jego ojciec był pochodzenia włoskiego, a jego matka była pochodzenia irlandzkiego. Ma piątkę starszego rodzeństwa; siostry: Ellen (ur. 6 października 1940), Ann i Margaret, oraz braci: Josepha „Joeya” (ur. 14 października 1950) i Sama. Był wychowany w wierze rzymskokatolickiej, ale w 1975 przystąpił do kościoła scjentologicznego.
thumb|Travolta (1976) Na scenie zadebiutował rolą w przedstawieniu Who’ll Save the Plowboy?. Uczęszczał do szkoły aktorskiej w Nowym Jorku, gdzie uczył się śpiewu, tańca i aktorstwa. W wieku 16 lat wystąpił w musicalu Bye Bye Birdie. Uczył się w Dwight Morrow High School, ale porzucił szkołę średnią po pierwszej klasie i przeprowadził się w poprzek Hudson do Nowego Jorku, by znaleźć pracę. Brał udział w reklamach telewizyjnych. Dostał rolę na Broadwayu w Over Here! i zaśpiewał piosenkę „Dream Drummin” napisaną przez braci Sherman. Nagrywał także w lokalnych studiach, ale jego piosenki nie znalazły uznania i zostawały szybko zapomniane. W końcu przeprowadził się do Los Angeles, by rozwinąć karierę w show-biznesie.
thumb|Travolta (1979) Jako aktor zadebiutował we wrześniu 1972 rolą ofiary w serialu NBC Emergency. Na dużym ekranie zagrał rolę Billy’ego Nolana w horrorze Briana De Palmy Carrie (1976) ze Sissy Spacek. Dostał też rolę Vinniego Barbarina w sitcomie ABC Welcome Back, Kotter (1975–1979). W lipcu 1976 jego muzyczny przebój „Let Her In” znalazł się na 10. miejscu na liście Billboard Hot 100. Za rolę Tonego Manero w dramacie Johna Badhama Gorączka sobotniej nocy (1977) otrzymał National Board of Review Award oraz nominację do Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego i Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie komediowym lub musicalu. Sławę przyniosła mu także rola Daniela „Danny’ego” Zuko w musicalu Grease (1978), za którą na 36. ceremonii wręczenia Złotych Globów otrzymał Złoty Glob dla Ulubieńców Światowego Filmu i drugą w karierze nominację do nagrody dla najlepszego aktora w komedii lub musicalu. thumb|Travolta i Diana, księżna Walii (1985) Zagrał w westernie Miejski kowboj (1980) z Debrą Winger. Jego kolejne filmy okazywały się niepowodzeniami – Pozostać żywym (1983; kontynuacja Gorączki sobotniej nocy), W swoim rodzaju (1983; komedia romantyczna z Olivią Newton-John) i Być doskonałym (1985) poniosły komercyjne porażki. W listopadzie 1985 wziął udział w kolacji inauguracyjnej w Białym Domu, podczas której zatańczył z Dianą, księżną Walii; nazajutrz zdjęcia pary ukazały się w międzynarodowej prasie.
Po serii niepowodzeń, jakie odnotowały filmy z jego udziałem w latach 80., zagrał w kasowym filmie I kto to mówi (1989). Za rolę Vincenta Vegi w filmie Quentina Tarantino Pulp Fiction (1994) otrzymał drugą w karierze nominację do Oscara.
Jego zdjęcia zostały umieszczone na okładkach magazynów: „Harper’s Bazaar”, „Entertainment Weekly”, „McCall’s”, „Rolling Stone”, „Vanity Fair”, „People”, „After Dark”, „Time”, „Esquire”, „Bravo”, „Playgirl”, „InStyle”, „GQ”, „TV Guide”, „Interview”, „Tele Tydzień” i „The Hollywood Reporter”.
Życie prywatne 5 września 1991 ożenił się z aktorką Kelly Preston (zm. 12 lipca 2020). Mieli córkę Ellę Bleu (ur. 3 kwietnia 2000) i synów: Benjamina (ur. 2010) oraz Jetta (ur. 13 kwietnia 1992, zm. 2 stycznia 2009 w wyniku uderzenia głową w wannę podczas ataku epilepsji). Jett zmagał się z chorobą Kawasakiego.
Od dziecka był fascynatem lotnictwa, posiada licencję pilota i jest właścicielem czterech samolotów. Gdy nocą 24 listopada 1992 pilotował samolot Gulfstream N728T (później przerejestrowany na N492JT) wraz ze swoją rodziną, awarii uległ generator elektryczny w samolocie, na skutek czego Travolta musiał awaryjnie lądować, kierując się tylko kompasem magnetycznym i światłami miejskimi Waszyngtonu – podczas tego lądowania o mało nie doszło do czołowej kolizji w powietrzu z Boeingiem 727. Był posiadaczem Boeinga 707–138 pochodzącego z floty Qantas. W maju 2017 podarował go organizacji HARS zajmującej się restauracją historycznych samolotów związanych z Australią.
W 1975 roku przystąpił do Kościoła Scjentologicznego. Filmografia Aktor thumb|Travolta (1983) thumb|Travolta (1991) thumb|Travolta (2013) thumb|Travolta (2018) Nightmare (1974) jako mężczyzna przed sklepem Diabelski deszcz (The Devil’s Rain, 1975) jako Danny Welcome Back, Kotter (1975–1979) jako Vinnie Barbarino Tenth Level, The (1976) The Boy in the Plastic Bubble (1976) jako Tod Lubitch Mr. T and Tina (1976) jako Vinnie Barbarino Carrie (1976) jako Billy Nolan Gorączka sobotniej nocy (Saturday Night Fever, 1977) jako Tony Manero Chwila za chwilą (Moment by Moment, 1978) jako Strip Grease (1978) jako Danny Zuko Miejski kowboj (Urban Cowboy, 1980) jako „Bud” Wybuch (Blow Out, 1981) jako Jack Pozostać żywym (1983) jako Tony Manero W swoim rodzaju (Two of a Kind, 1983) jako Zack Melon Być doskonałym (Perfect, 1985) jako Adam Lawrence That’s Dancing! (1985) jako tancerz The Dumb Waiter (1987) jako Ben Basements (1987) jako Ben The Experts (1989) jako Travis I kto to mówi (Look Who’s Talking, 1989) jako James Ubriacco Twist of Fate (1989) I kto to mówi 2 (Look Who’s Talking Too, 1990) jako James Ubriacco Magia muzyki (Shout, 1991) jako Jack Cabe Łańcuchy złota (Chains of Gold, 1991) jako Scott Barnes Opiekun (Eyes of an Angel, 1991) jako Bobby Borys i Natasza (Boris and Natasha, 1992) jako on sam I kto to mówi 3 (Look Who’s Talking Now, 1993) jako James Ubriacco Pulp Fiction (1994) jako Vincent Vega Dorwać małego (Get Shorty, 1995) jako Chili Palmer Brzemię białego człowieka (White Man’s Burden, 1995) jako Louis Pinnock Tajna broń (Broken Arrow, 1996) jako Vic Deakins Michael (1996) jako Michael Fenomen (Phenomenon, 1996) jako George Malley Miejski obłęd (Mad City, 1997) jako Sam Baily Jak jej nie kochać (She’s so lovely, 1997) jako Joey Bez twarzy (Face/Off, 1997) jako Sean Archer You’re Still Not Fooling Anybody (1997) jako Vincent Vega Barwy kampanii (Primary Colors, 1998) jako Gubernator Jack Stanton Cienka czerwona linia (The Thin Red Line, 1998) jako generał Quintard Adwokat (A Civil Action, 1998) jako Jan Schlichtmann Córka generała (General’s Daughter, 1999) jako oficer Paul Brenner Forever Hollywood (1999) jako on sam Nasz przyjaciel, Martin (Our Friend, Martin, 1999) jako ojciec Kyla (głos) Numer stulecia (Lucky Numbers, 2000) jako Russ Richards Bitwa o Ziemię (Battlefield Earth: A Saga of the Year 3000, 2000) jako Terl, szef bezpieczeństwa Kod dostępu (Swordfish, 2001) jako Gabriel Shear Teren prywatny (Domestic Disturbance, 2001) jako Frank Morrison Austin Powers i Złoty Członek (Austin Powers in Goldmember, 2002) jako on sam Sekcja 8. (Basic, 2003) jako Hardy Punisher (The Punisher, 2004) jako Howard Saint Płonąca pułapka (Ladder 49, 2004) jako kapitan Kennedy Lokatorka (A Love Song for Bobby Long, 2004) jako Bobby Lang Wspaniałe pustkowie. Spacer po Księżycu 3D (Magnificent Desolation: Walking on the Moon 3D, 2005) jako Jim Irwin (głos) Be Cool (2005) jako Chili Palmer Samotne serca (Lonely Hearts, 2006) jako Elmer C. Robinson 2004: A Light Knight’s Odyssey (2006) jako Dave (głos) Gang dzikich wieprzy (Wild Hogs, 2007) Lakier do włosów (Hairspray, 2007) jako Edna Turnblad Piorun (The Bolt, 2008) jako Bolt (głos) Metro strachu (The Taking of Pelham 123, 2009) jako Bernard Ryder Stare wygi (Old Dogs, 2009) jako Charlie Pozdrowienia z Paryża (From Paris with love, 2010) jako Wax For Love of Liberty: The Story of America’s Black Patriots (2010, głos) Savages: Ponad bezprawiem (Savages, 2012) jako agent Dennis Sezon na zabijanie (Killing Season, 2013) jako Emil Kovač Fałszerz (The Forger, 2014) jako Raymond J. Cutter Gummy Bear The Movie (2014) jako Gummy Bear (głos) Burza (Life on the Line, 2015) jako Beau Ryzykowny układ (Criminal Activities, 2015) jako Eddie Gotti: In the Shadow of My Father (2015) jako John Gotti Sr. Dolina przemocy (In a Valley of Violence, 2016) jako szeryf Jestem zemstą (I Am Wrath, 2016) jako Stanley Hill American Crime Story (2016) jako Robert Shapiro The Life and Death of John Gotti (2017) jako John Gotti Szybki jak śmierć (Speed Kills, 2018) jako Ben Aronoff Fanatyk (The Fanatic, 2019) jako Moose Zatruta róża (The Poison Rose, 2019) jako Carson Philips Na zakręcie (Trading Paint, 2019) jako Sam Munroe Die Hart (2020) jako Ron Wilcox Pasterz (The Shepherd 2023) jako John Kavanaugh
Scenarzysta Łańcuchy złota (Chains of Gold, 1991)
Producent Jak jej nie kochać (She’s so lovely, 1997) Bitwa o Ziemię (Battlefield Earth: A Saga of the Year 3000, 2000) Ryzykowny układ (Criminal Activities, 2015) American Crime Story (2016)
Aktor gościnnie Owen Marshall: Counselor at Law (1971–1974) Emergency! (1972–1977) jako Chuck Benson (1972)
Nagrody Rok Nagroda Kategoria Film 1978 Golden Apple Award Gwiazda roku –Bravo Otto Najlepszy aktor – 1979 Złoty Glob Ulubiony światowy aktor filmowy – Bravo Otto Najlepszy aktor – 1993 Najlepszy aktor – 1994 Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Sztokholmie Najlepszy aktor Pulp Fiction (1994) 1995 David di Donatello Najlepszy aktor zagraniczny MTV Movie Award Najlepsza sekwencja taneczna z Umą Thurman 1996 Złoty Glob Najlepszy aktor w filmie komediowym lub musicalu Dorwać małego (1995) 1998 MTV Movie Award Najlepszy duet ekranowy z Nicolasem Cage’em Bez twarzy (1997) Złote Jabłko Gwiazda roku – 1999 Nagroda Satelita Najlepsza obsada filmowa Cienka czerwona linia (1998) 2001 Złota Malina Najgorszy aktor Bitwa o Ziemię (2000)Numer stulecia (2000) Najgorsza ekranowa para / duet filmowy Bitwa o Ziemię (2000) Najgorszy obraz 2012 Międzynarodowy Festiwal Filmowy w San Sebastián Nagroda za całokształt twórczości – 2013 Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Karlowych Warach Nagroda specjalna za wybitny wkład w światowe kino – 2020 Złota Malina Najgorszy aktor Fanatyk (2019)Na zakręcie (2019) 2026 Honorowa Złota Palma Całokształt twórczości –
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Amerykanie pochodzenia irlandzkiego Kategoria:Amerykanie pochodzenia włoskiego Kategoria:Amerykańscy aktorzy dubbingowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy filmowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy teatralni Kategoria:Amerykańscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Amerykańscy piloci Kategoria:Amerykańscy producenci filmowi Kategoria:Amerykańscy wokaliści popowi Kategoria:Laureaci Nagrody David di Donatello Kategoria:Laureaci Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie komediowym lub musicalu Kategoria:Laureaci Złotej Maliny dla najgorszego pierwszoplanowego aktora Kategoria:Ludzie urodzeni w Englewood (New Jersey) Kategoria:Urodzeni w 1954 Kategoria:Laureaci nagrody Primetime Emmy