Państwo upadłe (również państwo dysfunkcyjne, ) – państwo, którego struktury państwowe uległy rozkładowi.
Choć brakuje uniwersalnej definicji tego pojęcia, failed state oznacza stan ogólnej dysfunkcjonalności państwa, który odnosi się do deficytu atrybutów władzy, tj. legitymacji i efektywności rządzenia. Pod względem formalnym (na gruncie prawa międzynarodowego) państwo upadłe pozostaje państwem, pod względem faktycznym przestaje jednak je przypominać (ungovernable state) lub staje się jego zaprzeczeniem (unwilling state). Państwo upadłe jest więc traktowane jako anomalia w stosunkach międzynarodowych. Sam termin jest wynikiem rozdźwięku między stanem formalnoprawnym a stanem faktycznym. thumb|upright=2.2|Kraje według ich kategorii w indeksie państw niestabilnych z 2020 roku
Pochodzenie terminu Termin ten został wprowadzony w latach dziewięćdziesiątych XX wieku przez Geralda Helmana i Stevena Ratnera. Początkowo jako synonimów używano także innych pojęć, takich jak: quasi-state, collapsed state, disintegrated state czy fragmented state. W języku polskim zaproponowano także pojęcie „państwa w stanie rozkładu”, chociaż jego adekwatność została zakwestionowana. Terminalną fazą upadku byłaby sytuacja rozpadu państwa (collapsed state), która należy jednak do rzadkości w stosunkach międzynarodowych (Somalia w latach 1991–2000).
Cechy państwa upadłego Oprócz upadku struktur władzy państwowej, upadek państwa wiąże się też z rozkładem społeczeństwa i jego fragmentacją, demontażem infrastruktury państwowej i cywilnej, załamaniem gospodarki, konfliktami zbrojnymi i naruszeniami praw człowieka.
Ponieważ upadek państwa wiąże się z konfliktami zbrojnymi, a często z aktami ludobójstwa, jest ono traktowane jako zagrożenie dla bezpieczeństwa i porządku międzynarodowego.
Typologia państw upadłych Istnieją różne wskaźniki upadku państwa. W 2004 r. Robert Rotberg porównał różne państwa według kryterium skali ich słabości instytucjonalnej, rozróżniającZa: : państwa słabe (): Boliwia, Ekwador, Gujana, Gwatemala, Paragwaj, Burkina Faso, Czad, Ghana, Gwinea, Madagaskar, Malawi, Mali, Niger, Nigeria, Republika Środkowoafrykańska, Białoruś, Gruzja, Kirgistan, Liban, Mołdawia, Tadżykistan, Turkmenistan, Mjanma, Filipiny, Laos, Papua-Nowa Gwinea, Sri Lanka, Timor Wschodni, Wyspy Salomona; państwa upadające (): Haiti, Kolumbia, Wybrzeże Kości Słoniowej, Zimbabwe, Irak, Indonezja, Korea Północna, Nepal; państwa upadłe (): Demokratyczna Republika Konga, Liberia, Sierra Leone, Sudan, Afganistan; państwa rozpadłe (): Somalia.
Amerykański think tank Fund for Peace publikuje też od 2005 r. coroczne zestawienie, w którym porównuje państwa według indeksu upadku państwa (Failed States Index, od 2014 r. Fragile States Index).
Przypisy
Linki zewnętrzne Państwa upadłe Fenomen „państwa upadłego”– implikacje dla międzynarodowego bezpieczeństwa
(Nie)odpowiedzialność „państwa upadłego” w świetle Artykułów Komisji Prawa Międzynarodowego o odpowiedzialności państw za czyny międzynarodowo bezprawne Fenomen państw upadłych w świetle prawa międzynarodowego Państwa upadłe jako element destabilizujący bezpieczeństwo międzynarodowe Państwa upadłe jako zagrożenie bezpieczeństwa na początku XXI wieku Prawo międzynarodowe w kwestii państwa upadłego Państwo dysfunkcyjne a państwo upadłe – prawnomiędzynarodowe argumenty na rzecz ujednolicenia stosowanej terminologii Powstanie i rozwój organizacji terrorystycznych na terytorium państw dysfunkcyjnych na przykładzie Państwa Islamskiego
Kategoria:Teoria stosunków międzynarodowych Kategoria:Teoria państwa