thumb|Pierwszy numer Przeglądu Filozoficznego - pierwszego polskiego czasopisma filozoficznego (1897). thumb|right|Okładka pierwszego numeru (1889) Czasopismo filozoficzne – czasopismo naukowe poświęcony w całości lub w znacznej części zagadnieniom filozoficznym, wydawany regularnie w odstępach krótszych niż rok.
Historia czasopism filozoficznych Powstanie czasopism naukowych uznaje się za jedno z ważniejszych osiągnięć kulturowych XVII wieku i jest ściśle związane z ówczesnym przełomem umysłowym: powstaniem nowożytnej nauki i filozofii.
W tym wczesnym okresie, filozofia była ogólną dyscypliną łączącą wszystkie zagadnienia naukowe. Uprawiana wtedy nauka łączyła się ściśle z filozofią przyrody oraz badaniami filologicznymi. W tych czasopismach filozoficzno-naukowych publikowano, oprócz tekstów problemowych, również doniesienia z życia naukowego i filozoficznego oraz recenzje książek. Z czasem doszło do specjalizacji, poszczególne nauki wyodrębniały się z filozofii i poświęcano im odrębne periodyki. Pierwsze czasopisma filozoficzne zmieniały też swój profil. Jedno z najstarszych czasopism filozoficznych, wychodzące od 1665 do dziś Journal des savants (początkowo jako Journal des sçavans) jest obecnie czasopismem zajmującym się filologią i literaturą. W odpowiedzi na powstanie tego francuskiego periodyku Gottfried Wilhelm Leibniz w liście do cesarza Leopolda I (1668) postulował stworzenie podobnego pisma w Niemczech. W 1682 zaczęło się ukazywać pierwsze na ziemiach niemieckich czasopismo naukowo-filozoficzne Acta Eruditorum (wyd. po łacinie, w Lipsku w latach 1682–1776).
Do innych wczesnych czasopism naukowo-filozoficznych należą m.in.: Giornale de' letterati - czasopisma wychodzące w różnych miastach włoskich. Do najważniejszych z nich należał miesięcznik wydawany w Parmie, w latach 1668–1679 i 1686-1690; Weekly Memorials for the Ingenious - tygodnik wychodzący w Londynie w latach 1681–1683; Nouvelles de la république des lettres - miesięcznik a potem dwumiesięcznik redagowany w Amsterdamie przez Pierre'a Bayle'a (w latach 1684-1687). Wychodził w latach 1684-1689, 1698-1711, 1715-1718; Freymüthige lustige und ernsthaffte Monats-Gespräche - miesięcznik wychodzący w Halle w latach 1688–1690; Philosophical Transactions of the Royal Society od 1665 w Londynie. Początkowo czasopismo zajmowało się szeroką pojmowaną filozofią przyrody, by od XVIII w. odejść od filozofii w kierunku nauk empirycznych.
Wiele wczesnych czasopism nie miało ustalonej formy, ukazywało się nieregularnie lub jedynie w kilku numerach. Przykładem takiego quasi-czasopisma filozoficznego może być Acta Philosophorum ukazujacy się w Halle w latach 1715–1726.
Czasopisma zajmujące się wyłącznie filozofią we współczesnym znaczeniu słowa powstały w XVIII wieku). Najstarszymi tego typu czasopismami były:
Revue philosophique, littéraire et politique: ukazywało się w Paryżu w latach 1794–1807, (zwykle) trzy razy w miesiącu. W 1808 połączyło się z Mercure de France, zmieniło profil i przestało mieć filozoficzny charakter. Philosophisches Journal einer Gesellschaft teutscher Gelehrten: ukazywało się miesięcznie w Neustrelitz, potem w Jenie i Lipsku, w latach 1795-1800. Współredaktorem był Fichte (1797-1800). W związku z zarzutami o ateizm nie można było kolportować pisma w niemieckich krajach poza Prusami. Kritisches Journal der Philosophie: ukazywało się w Tybindze w 1802-1803. Ukazało się łącznie 5 numerów. Jego redaktorami byli F. W. J. von Schelling and G. W. F. Hegel. Theologische Quartalschrift: ukazuje się od 1819 do dnia dzisiejszego w trybie kwartalnym, początkowo w Tybindze, potem w Ravensburgu, obecnie w Stuttgarcie. Zeitschrift für Philosophie und katholische Theologie: ukazywało się w latach 1832–1852 w Kolonii, Komplencji i Bonn, zwykle w trybie kwartalnym. Zeitschrift für Philosophie und philosophische Kritik; Vormals Fichte-Ulricische Zeitschrift (początkowo: Zeitschrift für Philosophie und spekulative Theologie): ukazywało się w latach 1843-1918 w Tybindze, Halle i Lipsku. Twórcą był I. H. von Fichte (syn J. G. Fichtego), a późniejszym redaktorem Hermann Ulrici. Ratio (początkowo: Abhandlungen der Fries’schen Schule): czasopismo ukazuje się od 1847 (z przerwami) do dnia dzisiejszego, początkowo w Göttingen, potem w Oksfordzie i Frankfurcie nad Menem (edycja anglo- i niemieckojęzyczna).
Od XVIII w. do końca XX w. powstało ponad 250 czasopism ściśle filozoficznych, z czego ok. 180 ukazuje się nadal. Tylko kilka czasopism ma ponad 100 lat (najstarsze to Ratio i Theologische Quartalschrift). Bardzo wiele czasopism filozoficznych powstało w latach 40-50tych XX w., oraz w XXI w.
Pierwszym czasopismem ściśle filozoficznym w języku angielskim był Journal of Speculative Philosophy, ukazujący się kwartalnie w latach 1867–1893 w St. Louis i Nowym Jorku. Jego twórcą był William T. Harris, a pismo było ważnym organem dzięki któemu kształtowała się filozofia amerykańska (wczesne publikacje Williama Jamesa, Royce i Johna Deweya. W ostatnich dekadach XIX w. i na początku XX w. do krajów, które miały swoje czasopisma filozoficzne w rodzimych językach dołączyły Hiszpania (Revista mensual de filosofía, literatura y ciencias, 1869-1874), Włochy (La Filosofia delle Scuole Italiane (od 1870, od 1909 wydawane jako Rivista di filosofia), Rosja, Polska, Czechy (Česká mysl (1900–1948))Česká mysl (1900–1947) w: Sociologická encyklopedie.
W Rosji pierwszymi czasopismami filozoficznymi były wydania . Największe znaczenie miało czasopismo założone przez Nikołaja Grota w 1889 roku i ukazujace się do 1918. Czołową rolę w tym czasopismie grali , Włodzimierz Sołowjow, książęta Trubieckojowie i Grot.
Najstarszym polskim czasopismem filozoficznym był wydawany w Warszawie kwartalnik Przegląd Filozoficzny. Ukazywał się w latach 1897–1949 (z przerwą na lata 1940-1946). Czasopismo zamknięto w wyniku stalinowskiej polityki kulturalnej, a pismo zastąpiono nowym tytułem: Studiami Filozoficznymi (ukazują się od 1951). Od 1992 ukazuje się Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria, który jest całkowicie nowym czasopismemPrzegląd Filozoficzny. Nowa Seria.
W XX wieku wśród czasopism filozoficznych wykształciła się specjalizacja. Pojawiły się liczne czasopisma zajmujące się wyłącznie poszczególnymi działami filozofii (etyką, filozofią polityczną, filozofią nauki, historią filozofii), czy jeszcze bardziej szczegółowymi obszarami badań. Przedstawiciele różnych nurtów filozoficznych zakładali też własne czasopisma: neokantyści Kant-Studien, neotomiści (od 1888), i in.. Dla niektórych nurtów czasopismo stanowiło główny organ programowy i medium kontaktu z opinią publiczną. Takim czasopismem było Erkenntnis dla filozofów Koła Wiedeńskiego, a w latach 30tych XX w. prawdopodobnie najbardziej wpływowe czasopismo filozoficzne w historii. Po jego reaktywacji w 1975 czasopismo ukazuje się w Stanach Zjednoczonych i publikuje teksty z zakresu filozofii analitycznej.
Rozpoczęto także wydawanie czasopism poświęconych któremuś z wielkich filozofów: Kant-Studien (od 1896), , , Berkeley Studies, Hume Studies, i in.
Przypisy
Bibliografia
С. М. Половинкин. ФИЛОСОФСКИЕ ЖУРНАЛЫ // Русская философия. Энциклопедия / Под общ. ред. М.А. Маслина. Сост. П.П. Апрышко, А.П. Поляков. – 2-изд, дораб. и доп.. – М., 2014.
Linki zewnętrzne The Alphabetical List of Journals – lista czasopism filozoficznych w serwisie internetowym Philosopher's Information Center JSTOR: Philosophy – elektroniczne wersje artykułów z czołowych czasopism filozoficznych Open Journal Systems Otwarta baza danych z filozofii: Czasopisma filozoficzne Wyszukiwarka czasopism punktowanych
!