Katastrofa lotu Balkan Bulgarian Airlines 107 – wypadek lotniczy samolotu Tu-134, który miał miejsce 16 marca 1978 we wsi Gabare niedaleko Sofii w Bułgarii.
W katastrofie zginęły 73 osoby, w tym 7 członków załogi; nikt spośród znajdujących się na pokładzie nie ocalał. Większość ofiar pochodziła z Bułgarii i Polski. Jest to największy wypadek lotniczy w historii bułgarskiego lotnictwa. Dokładna przyczyna katastrofy pozostaje nieznana, za oficjalną wersję podano awarię instalacji elektrycznej.
Samolot Samolot Tu-134, oznaczenie LZ-TUB (nr fabryczny 8350501, nr seryjny 05-01), został wyprodukowany w 1968 przez Charkowski Zakład Lotniczy, należał do bułgarskich linii lotniczych Balkan. Miał 72 miejsca pasażerskie i siedem miejsc załogi.
Przebieg lotu Samolot wystartował z lotniska Sofia-Wrażdebna, kierując się do portu lotniczego Warszawa-Okęcie. Na pokładzie znajdowało się 66 pasażerów i siedmiu członków załogi.
Samolot miał lecieć na pułapie 8850 m (29 000 stóp). Z niewyjaśnionej przyczyny po osiągnięciu 4900 m zaczął tracić wysokość, w efekcie czego po 10 minutach od startu, lecąc z prędkością 800 km/godz. i z niemal pełnym zapasem (11 t) paliwa w zbiornikach, rozbił się we wsi Gabare pod Białą Slatiną w obwodzie Wraca, 130 km na północny wschód od Sofii. Nikt spośród obecnych na pokładzie nie przeżył. Samolot uderzył nosem o skalisty grunt, co doprowadziło do wybuchu paliwa.
Wojsko otoczyło miejsce wypadku kordonem. Przyczyny wypadku nie zostały dokładnie zbadane i budzą one nadal wątpliwości. Część akt sprawy została ujawniona, lecz według niektórych informacji, ok. 250 stron utajniono w 1990 roku do 2040 roku. Przeprowadzono powierzchowne śledztwo, prawdopodobnie przez bułgarską Służbę Bezpieczeństwa. Bułgarskie władze jako oficjalną przyczynę wypadku podały „uszkodzenie instalacji elektrycznej”. Jedna z ekspertyz wskazywała na wybuch naboju pirotechnicznego butli gaśniczej, który mógł być spowodowany impulsem elektrycznym uszkodzonej instalacji. Według zeznań pilota innego samolotu Jak-40, przed wypadkiem utracono łączność z samolotem Tu-134. Zdaniem publicystów, brak jest jednak rozstrzygających dowodów na to, że awaria instalacji elektrycznej była pierwotną przyczyną katastrofy, a nie nastąpiła po upadku. Szybko „zapomniano” o wypadku, krążyły różne jego wyjaśnienia. Według jednej z wersji, do katastrofy lotniczej miało dojść wskutek zderzenia maszyny z MiGiem Bułgarskich Sił Powietrznych, według innej, samolot strąciła wskutek błędu bułgarska obrona przeciwlotnicza w obawie przed rozpoznaniem tajnej bazy wojskowej położonej w pobliżu Gabare.
W 2021 roku rodziny ofiar złożyły w polskim IPN zawiadomienie o popełnionej ich zdaniem zbrodni komunistycznej przez władze Bułgarii, lecz IPN nie zdecydował się na wszczęcie śledztwa.
Ofiary katastrofy Większość ofiar wypadku stanowili Polacy - 37 osób. Oprócz nich zginęło 27 bułgarskich pasażerów i 7 członków załogi oraz 2 Brytyjczyków.
Wśród zabitych był m.in. wiceminister kultury i sztuki Janusz Wilhelmi, Marina Samet-Niecikowska (dyrektorka Departamentu Programowego Naczelnego Zarządu Kinematografii, żona Ignacego Gogolewskiego), Jerzy Tabor (wicedyrektor Departamentu Organizacyjno-Prawnego Naczelnego Zarządu Kinematografii) oraz sportowcy z reprezentacji Polski w kolarstwie torowym (Tadeusz Włodarczyk, Witold Stachowiak, Marek Kolasa, Krzysztof Otocki i Jacek Zdaniuk) i reprezentacji Bułgarii w gimnastyce artystycznej kobiet (Walentina Kiriłowa, Sneżana Michajłowa, Albena Petrowa, Sewdalina Popowa i Rumjana Stefanowa wraz z trenerką Żulietą Sziszmanową), a także bułgarski piłkarz Georgi Dimitrow.
Upamiętnienie katastrofy Pamięci ofiar poświęcony jest marmurowy pomnik postawiony w wąwozie nieopodal wsi Gabare. Ustawiony jest w trudno dostępnym miejscu; nie prowadzi do niego ścieżka. W 2016 r., z inicjatywy Leszka Sibilskiego i Wacława Skarula, odsłonięto w Pruszkowie tablicę upamiętniającą ofiary katastrofy.
W 2022 r. sołtys okolicznej wsi Toszko Marinow Saszow został odznaczony przez Ministra Spraw Zagranicznych Polski Odznaką Honorową „Bene Merito” za wieloletnią pomoc w utrzymywaniu miejsca pamięci.
Przypisy ASN Aircraft accident Tupolev 134 LZ-TUB Gabare. Decyzja nr 85 Ministra Spraw Zagranicznych z dnia 9 września 2022 r. w sprawie nadania Odznaki Honorowej „Bene merito”.
Kategoria:1978 w Bułgarii Kategoria:Katastrofy lotnicze w Bułgarii Kategoria:Katastrofy lotnicze linii Balkan Bulgarian Airlines Kategoria:Katastrofy lotnicze z udziałem samolotu Tu-134 Kategoria:Katastrofy lotnicze w 1978