Praga PLDvK 53/59 „Ještěrka” (pol. Jaszczurka, eng. Lizard) – podwójnie sprzężone samobieżne działo przeciwlotnicze, opracowane w latach 1950 w Czechosłowacji, na zmodyfikowanym podwoziu ciężarówki Praga V3S. Historia produkcji Produkcja seryjna Jaszczurów rozpoczęła się w 1959 roku – podwozie i kabinę wyprodukowano w fabryce samochodów Praga, a uzbrojenie początkowo w Zbrojovce Vsetín, a później w Škodzie Pilzno. Produkcja trwała prawie dwadzieścia lat i została ukończona dopiero w 1978 roku. W latach 80. Jaszczury zaczęły zastępować w jednostkach nowoczesne radzieckie systemy rakiet przeciwlotniczych. Czechosłowackie Siły Zbrojne używały dział PLDvK vz. 53/59 od 1959 roku. Były one wykorzystywane w pułkach i bateriach przeciwlotniczych chroniących lotniska wojskowe, ale służyły głównie jako bezpośrednia obrona przeciwlotnicza dla pułków strzelców zmotoryzowanych i czołgów. Każdy taki pułk składał się z baterii sześciu dział samobieżnych. Ponad 900 tych dwulufowych dział trafiło na uzbrojenie armii.

Od 1970 roku produkowano modyfikację vz. 53/59M, w której wymieniono przyrząd celowniczy. Jednak nawet to nie zrekompensowało coraz bardziej zauważalnych braków pojazdu pancernego – braku radaru celowniczego, czujników podczerwieni i komputera pokładowego. Te, w przypadku podobnych produktów zagranicznych, automatycznie korygowały głównie niezbędny „przestrzał” i wielokrotnie zwiększały skuteczność ognia przeciwko szybko lecącym i manewrującym samolotom. Nie wspominając o obrotowych działach o ekstremalnej szybkostrzelności. Pod koniec lat 80., gdy „Jaszczurki” były już bardzo przestarzałe, w służbie pozostawało ich około 700. Po rozpadzie federacji, pozostałe egzemplarze zostały podzielone w stosunku 2:1 między armie Republiki Czeskiej i Republiki Słowackiej.

W 1994 roku zakończono likwidację pułków strzelców zmotoryzowanych i czołgów, a także rozformowano ich baterie przeciwlotnicze. Wycofano ostatnie sztuki sprzętu 31 grudnia 2003 roku. Jednak wiele z „zdemilitaryzowanych” pojazdów zostało sprzedanych prywatnym operatorom, a niektóre z nich są nadal używane przez różne grupy osób zainteresowanych historią wojskowości (np. Wilczy Szaniec) i należą do kolekcji historycznych pojazdów bojowych.

Opis konstrukcji W Czechosłowacji pojazd ten nosił oznaczenie Praga PLDvK vz. 53/59 (model PLDvK 53/59). Skrót PLDvK oznacza *Protiletadlový dvojkanón*, czyli „podwójne działo przeciwlotnicze”. Egzemplarze przeznaczone na eksport sprzedawano pod nazwą Praga M53/59 „Ještěrka” (pol. „Jaszczurka”).Pojazd M53/59 posiada całkowicie spawany, stalowy kadłub opancerzony, z silnikiem umieszczonym z przodu, przedziałem załogi pośrodku oraz uzbrojeniem zamontowanym w tylnej części. Pancerz jest nachylony, co zapewnia ochronę przed bronią strzelecką małego kalibru i odłamkami bez zwiększania masy pojazdu.

Kierowca i dowódca dysponują opancerzonymi osłonami ze szczelinami obserwacyjnymi, które w warunkach bojowych można opuścić w celu zapewnienia dodatkowej ochrony. Z kolei dwaj ładowniczy, zajmujący miejsca w tylnej części przedziału załogi, mają do dyspozycji szczeliny obserwacyjne umieszczone za bocznymi drzwiami. Dowódca posiada również półkolistą kopułkę z pleksiglasu, służącą do prowadzenia obserwacji.

Podwójne działo może być wychylane w pionie, w zakresie od -10° do +85°, z wyjątkiem strefy nad przedziałem załogi, gdzie kąt obniżenia ograniczono do +2°, oraz strefy kopuły dowódcy, gdzie ruch w dół jest niemożliwy. Stalowa płyta umieszczona w tylnej części przedziału załogi chroni przed uderzeniem luf o strop. Wieża może obracać się w pełnym zakresie 360°, a w razie awarii układy hydrauliczne odpowiedzialne za obrót oraz zmianę kąta podniesienia i obniżenia działa mogą być sterowane ręcznie. Stanowisko celowniczego znajduje się po lewej stronie wieży, pod osłoną opancerzonej kabiny.

Podwójne armaty automatyczne kalibru 30 mm działają na zasadzie wykorzystania energii gazów prochowych - osiągają maksymalną szybkostrzelność rzędu 450–500 strzałów na minutę - przy czym szybkostrzelność praktyczna wynosi 150 strzałów na minutę. Każde działo wyposażone jest w magazynek mieszczący 50 nabojów, ładowany za pomocą 10-nabojowych ładowników. Pojazd przewozi zazwyczaj łącznie od 600 do 800 sztuk amunicji. W pełni załadowane magazynki znajdują się w tylnej części przedziału załogi, przymocowane do podłogi za pomocą szybkozłączy. Natomiast trzy zapasowe magazynki przewożone są po obu stronach platformy. Początkowo armaty wyposażone były w hamulce wylotowe, jednak później zaobserwowano stosowanie stożkowych tłumików płomienia. W przypadku przegrzania lufy można szybko wymienić na zapasowe - stanowiły element standardowego wyposażenia przekazywanego załogom.

Maksymalny zasięg poziomy wynosi 9,7 km (6 mil), maksymalny zasięg pionowy – 6,3 km (4 mile), a skuteczny zasięg przeciwlotniczy – 3 km (2 mile). Działa M53 mogą strzelać przeciwpancernymi pociskami zapalającymi, zdolnymi do przebicia 55 mm pancerza jednorodnego walcowanego pod kątem 0° z odległości 500 m (550 jardów), oraz pociskami odłamkowo-burzącymi zapalającymi.

Pod pojazdem przewożone są dwie rampy oraz wyciągarka, dzięki którym załoga może zdjąć stanowisko ogniowe – w celu jego rozstawienia do działań w roli wsparcia naziemnego (z wykorzystaniem czterech podpór stabilizujących) – a następnie ponownie zamontować je na pojeździe.

System ten jest pozbawiony naprowadzania radarowego oraz urządzeń noktowizyjnych, co sprawia, że ​​jest skuteczny jedynie w dzień i przy dobrych warunkach pogodowych. Do innych wad M53/59 należą: brak systemu ochrony przed bronią masowego rażenia (ABC), brak zdolności do pokonywania przeszkód wodnych oraz brak systemu centralnej regulacji ciśnienia w oponach. Pojazd charakteryzuje się również słabą mobilnością w terenie, co uniemożliwia skuteczną współpracę z pojazdami gąsienicowymi. Mimo tych niedogodności armia czechosłowacka wykorzystywała M53/59 zamiast radzieckiego zestawu ZSU-57-2. Amunicja W M53/59 używano amunicję: 30mm pocisk odłamkowo-burzący ze smugaczem 30-JFSv-53, przeznaczony do rażenia celów powietrznych i oznaczony zielonym paskiem. Innym rodzajem amunicji był 30-milimetrowy przeciwpancerny pocisk zapalający ze smugaczem, oznaczony jako 30-JPZSv-53. Czubek pocisku pomalowano na czerwono.

Do ćwiczeń używano zapasowego naboju 30 mm ze smugaczem 30-JNhSv-53 z pociskiem jasnoszarym.

Jedna drewniana skrzynia z 40 lub 50 nabojami ważyła odpowiednio 63 kg i 72 kg.

Modele

M53/59 Praga – Pojazd zbudowany na bazie ciężarówki Praga V3S (układ napędowy 6×6) z opancerzoną kabiną. Produkowany seryjnie w latach 1959–1978. M53/70 – Wariant przeznaczony wyłącznie na eksport, wyposażony w ulepszony system kierowania ogniem. Nieokreśloną liczbę tych pojazdów sprzedano Irakowi; wykorzystywano je podczas wojny w Zatoce Perskiej.

Praga VS35 M19 – Propozycja modernizacji opracowana w 2019 roku przez firmę Srboauto, w celu spełnienia wymagań Sił Zbrojnych Serbii. Ulepszenia obejmowały nową, czterodrzwiową kabinę, w pełni opancerzoną zgodnie z normą NATO STANAG 4569 (poziom 2), wyposażoną w szyby odporne na ostrzał i odłamki (z przodu i po bokach) oraz w ogrzewanie Eberspächer o mocy 8 kW (11 KM) zamontowane w przedziale załogi. Służba

W 1991 roku, przed wybuchem wojny w Zatoce Perskiej, szacowano, że Irak dysponował około 9000–10 000 dział przeciwlotniczych, w tym zestawami M53/59 i M53/70.

Pojazd M53/59 był wykorzystywany podczas wojen w Jugosławii przez Armię Jugosłowiańską, Armię Republiki Bośni i Hercegowiny, Chorwacką Radę Obrony, Armię Republiki Serbskiej, Serbską Armię Krajiny oraz siły słoweńskie i chorwackie, głównie w roli wsparcia ogniowego dla wojsk lądowych.

W 2012 roku w mieście Goma zauważono co najmniej jeden egzemplarz M53/59. Choć jego dokładne pochodzenie pozostaje nieznane (możliwe, że trafił tam z Serbii, Słowacji lub Libii), wiadomo, że nowo zreorganizowana armia Demokratycznej Republiki Konga dysponowała uzbrojeniem pozostałym po dawnej armii Zairu oraz sprzętem pozyskanym drogą zakupu za granicą.

Użytkownicy Obecni:

– 36 pojazdów w czynnej służbie i 100 w rezerwie.

Dawni: − 100 w 2002. Tony Cullen, Christopher F Foss, Jane's Land-Based Air Defence 2001-2002, London, 2002, s.52 − Wycofany ze służby 31 grudnia 2003 r. − Przekazane powstałym państwom. 25px Chorwacka Republika Herceg-Bośni − Pojazdy M53/59 i M53/70 były używane podczas wojny w Zatoce Perskiej, lecz do 2002 roku żaden z nich nie pozostawał już w służbie − 100+ w 2002 25px Republika Serbska

20px Republika Serbskiej Krajiny

− 9 w 2002 − Przekazane powstałym państwom.

Bibliografia Cullen T., Foss Ch. F., Jane's land-based air defence, Londyn, Jane's Information Group. 1992. O'Halloran, Cullen J., Foss, Ch. F., Jane's Land-Based Air Defense 2002−2003. Londyn, Janes Information Group, 2002. Brzkovský M., Ještěrka PLDVK: Protiletadlový komplex z Brna bojoval na Balkáně, v Libyi i v Kongu. [w:] 100+1 zahraniční zajímavost. 2017

Zobacz też Praga ZSU-57-2

Przypisy

Kategoria:Samobieżne działa przeciwlotnicze Kategoria:Czechosłowackie działa samobieżne Kategoria:Praga (przedsiębiorstwo)