Gniewkowo () – miasto w Polsce położone w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie inowrocławskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Gniewkowo. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa bydgoskiego. Jest lokalnym ośrodkiem przemysłowym, a także handlowo-usługowym. Według danych GUS z 1 stycznia 2025 r. Gniewkowo liczyło 6621 mieszkańców.
Położenie Gniewkowo leży w południowej części województwa kujawsko-pomorskiego w powiecie inowrocławskim. Obszar miasta obejmuje 918 ha, a zamieszkiwane jest przez 6722 osoby. W pobliżu Gniewkowa znajdują się duże kompleksy leśne. Rzeźba terenu jest płaska. Gniewkowo położone jest na ważnym międzynarodowym szlaku kolejowym (linia kolejowa nr 353: Poznań Wschód - Skandawa).
Historia mały|lewo|upright|Tablica upamiętniająca 700. rocznicę nadania praw miejskich Pierwsza wzmianka w źródłach pisanych pojawiła się o Gniewkowie w 1185 roku. Wówczas książę mazowiecki Leszek Bolesławowic nadał kanonikom z Włocławka kaplicę w Gniewkowie (łac. capellam in Gniewco). Nadanie osadzie praw miejskich nastąpiło między latami 1268-1271. Gniewkowo było siedzibą kasztelanii, a od 1314 roku stolicą jednego z udzielnych księstw kujawskich. W mieście znajdował się gród księcia kujawskiego Kazimierza III gniewkowskiego. Warownia powstała nieco wcześniej, najpewniej w związku z pogłębianiem się podziałów dzielnicowych i w efekcie wyodrębnienia się na przełomie XIII i XIV wieku kasztelani gniewkowskiejJanusz Pietrzak, ''Zamki i dwory obronne w dobrach państwowych prowincji wielkopolskiej: studium z dziejów państwowych siedzib obronnych na przełomie średniowiecza i nowożytności'', Instytut Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2003, s.75-76. W 1332 roku podczas kolejnego etapu wojny z Zakonem Krzyżackim Gniewkowo zostało oblężone przez Krzyżaków. Książę Kazimierz III zdając sobie sprawę, że nie jest w stanie obronić grodu, zobowiązał się opuścić miasto, paląc gród na polecenie Krzyżaków i oddając im swojego syna na zakładnika. Przypuszczalnie to podczas tego najazdu Krzyżacy zamordowali rajcę miejskiego Mikołaja Micholę i innych mieszkańców miasta, o czym zeznawano podczas procesu polsko-krzyżackiego w 1414 rokuW. Jóźwiak, Mieszczaństwo Gniewkowa i Solca Kujawskiego do połowy XV
wieku, Ziemia Kujawska, 2002, t. 15, s.11.. Po zawartym przez Kazimierza Wielkiego z Krzyżakami Pokoju kaliskim w 1343 roku, książę Kazimierz III odzyskał Gniewkowo. Po śmierci Kazimierza (1347/1350), władał księstwem gniewkowskim jego syn Władysław Biały - do 1363 roku. Wtedy też oddał w zastaw księstwo Kazimierzowi Wielkiemu za 1000 florenów i udał się zagranicę. Został cystersem w Citeaux, a potem benedyktynem w Dijon we Francji. Kronikarz Janko z Czarnkowa zanotował, że w czasach panowania króla Ludwika Węgierskiego Władysław Biały powrócił do Polski i opanował zamki we Włocławku, Złotorii, Szarleju i Gniewkowie we wrześniu 1373 roku. Władysław Biały zajmował Gniewkowo krótko, ponieważ wobec szybkiej reakcji lojalnej wobec Ludwika szlachty wielkopolskiej i kujawskiej dowodzonej przez Sędziwoja z Szubina, zmuszony był zwrócić zamek w Gniewkowie, który przy okazji został spalony. Do ponownego konfliktu doszło w 1375 roku, kiedy Władysław, korzystając z pomocy Ulricha von Osten z Drezdenka, ponownie wtargnął na Kujawy, zdobywając zamek w Złotorii, zamek w Raciążku i Gniewkowo. Jeszcze w 1375 roku armia królewska pokonała Władysława Białego w potyczce pod Gniewkowem. Aby zażegnać roszczenia do korony polskiej i pozbyć się "buntownika", w 1377 roku król Ludwik wykupił od Władysława Białego księstwo gniewkowskie za 10 tys. florenów. Władysław udał się ponownie na emigrację. Zmarł w Strasburgu w 1388 roku, a pochowany został w Dijon, w kościele Ste-BenigneWojciech Sowała, Władysław Biały i jego nagrobek a a ideały rycerskie w kulturze polskiej i francuskiej [w:] Gniewkowo - Genius loci, red. K. Podczaska, Gniewkowo 2024, s. 113-136, ISBN 978-83-971821-0-3. Portret Władysława Białego (na desce) namalował Jan Matejko (w zbiorach Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie)Katarzyna Podczaska, Jan Matejko, Władysław Biały w Dijon. Interpretacja i dzieje obrazu z okazji Roku Jana Matejki [w:] Gniewkowo - Genius loci, red. taż, Gniewkowo 2024, s. 163-204, ISBN 978-83-971821-0-3. W 1378 roku Gniewkowo od króla Ludwika Węgierskiego w lenno otrzymał książę Władysław Opolczyk i posiadał je do 1391 roku. W okresie średniowiecza Gniewkowo było ważnym ośrodkiem menniczym na Kujawach, w którym król Ludwik Węgierski bił swoją monetę - denar gniewkowski, zwany M(oneta) Gnievcovie(nsis)Mariusz Dłoniak, Kolejne egzemplarze denarów gniewkowskich. Uwagi o nieznanym znalezisku ze Słowacji [w:] Gniewkowo - Genius loci, red. K. Podczaska, Gniewkowo 2024, s. 95-112, ISBN 978-83-971821-0-3; Borys Paszkiewicz, Moneta Gniewkowska króla Ludwika a skarb z Hrabusic [w:] Daleko i Blisko. Gniewkowskie historie - Postaci - Artefakty, red. K. Podczaska, Gniewkowo 2025, s. 61-106, ISBN 978-83-971821-1-0. Ze względu na pograniczne położenie, Gniewkowo odgrywało ważną rolę w konfliktach polsko-krzyżackich, będąc wielokrotnie miejsce rokowań. W 1405 r. spotkali się tutaj król Władysław Jagiełło i wielki mistrz krzyżacki Konrad von Jungingen. W latach późniejszych, aż do 1434 r. toczyły się tutaj negocjacje z udziałem polskich i krzyżackich dostojników. Gniewkowo oraz jego mieszkańcy zostali wzmiankowani w materiałach procesów polsko-krzyżackich w roku 1414 i 1422Adam Szweda, Rola Gniewkowa w konfliktach polsko-krzyżackich w XV wieku [w:] Gniewkowo - Genius loci, red. K. Podczaska, Gniewkowo 2024, s. 137-156, ISBN 978-83-971821-0-3.
mały|lewo|Gniewkowo w okresie międzywojennym W 1418 roku Gniewkowo było celem najazdu dokonanego przez starostę inowrocławskiego Jaranda z Brudzewa. W 1450 roku w przywileju króla Kazimierza Jagiellończyka, potwierdzającym i rozszerzającym akt lokacyjny nadany przez księcia kujawskiego Siemomysła, wspomniano, że w Gniewkowie istniał dwór (łac. curia). Później Gniewkowo, jako miasto królewskie, było lennem rodziny Kościeleckich (1457–1599). W średniowieczu miasto najprawdopodobniej posiadało drewniano-ziemne wały obronne, o czym m.in. może świadczyć nazwa jednej z ulic Wałowa. W trakcie potopu szwedzkiego w połowie XVII wieku spalony został dwór starostów gniewkowskich, zabudowa gospodarcza oraz połowa domów w mieście. Miasto wyludniło się.
thumb|left|Obelisk upamiętniający powstańca wielkopolskiego poległego w walkach pod Gniewkowem W wyniku I rozbioru Rzeczypospolitej w 1772 miasto zostało włączone do Prus, jako część tzw. Obwodu Nadnoteckiego (niem. Netzedistrikt). W czasie insurekcji kościuszkowskiej zatrzymał się tutaj na 3 dni gen. Jan Henryk Dąbrowski ze swoim korpusem, w towarzystwie pełnomocnika Rady Najwyższej Narodowej - Józefa Wybickiego. W okresie wojen napoleońskich, źródła francuskie jak i niemieckie opisują kilka potyczek w pobliżu miastaPrzemysław Rey, Korpus całe pod Gniewkowem się znajduje... Gniewkowo i okolica w relacjach wojskowych z lat 1794-1814 [w:] Daleko i Blisko. Gniewkowskie historie - Postaci - Artefakty, red. K. Podczaska, Gniewkowo 2025, s. 107-139, ISBN 978-83-971821-1-0.
W 1879 administracja pruska zgermanizowała nazwę miasta na Argenau. Nazwa utrzymała się do 1920 roku, kiedy to miejscowość na mocy traktatu wersalskiego powróciła do Polski. 17 stycznia 1920 roku, podczas przejmowania Gniewkowa przez Wojsko Polskie, poległ w potyczce z Grenzschutzem plutonowy Gerhard Pająkowski.
Od dnia 7 września 1939 roku miasto znajdowało się pod okupacją niemiecką. Podczas okupacji hitlerowskiej Niemcy, korzystając ze sporządzonych wcześniej list, zatrzymali, a następnie zamordowali w lesie na północ od miasta około 4 tys. Polaków (Zbrodnia w lasach gniewkowskich). Mieszkańcy Gniewkowa byli także wśród 56 Polaków zamordowanych przez niemieckich policjantów w więzieniu w Inowrocławiu 22–23 października 1939- "krwawa niedziela".
Zdobycie Gniewkowa 21 stycznia 1945 przez żołnierzy Armii Czerwonej z 2 Gwardyjskiej Armii Pancernej 1 Frontu Białoruskiego, pozwoliło na włączenie miejscowości w granice Polski Ludowej po pokonaniu III Rzeszy Niemieckiej.
Zabytki kościół pw. św. Mikołaja i św. Konstancji z XIV w., dwufazowy (2 fazy gotyckie), przebud. w 1871 roku, siedziba parafii pod tym samym wezwaniem; dawna synagoga z 1880 roku; w 1945 r. przekazana przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w Bydgoszczy Gminie Gniewkowo; przed 1950 r. pełniła funkcję magazynu, następnie sali sportowej, ob. pod opieką MGOKSiR Gniewkowo kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa (poewangelicki), neogotycki z końca XIX wieku, siedziba parafii pod tym samym wezwaniem; cmentarz rzymskokatolicki z 1891 roku; ratusz z 1908 roku, ul. Dworcowa 17; hotel z 1897 roku (ob. dom z oficyną), ul. Dworcowa 1, 1897; Dom z 1767 roku, Rynek 14; 30-metrowa wieża ciśnień, ul. Pająkowskiego 6
Sport i rekreacja W mieście działają następujące kluby sportowe: MLKS UNIA Gniewkowo, obecnie grający w klasie okręgowej Uczniowski Klub Sportowy „MGOKSiR” Gniewkowo Stowarzyszenie LZS „Gniewko” Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” Gniewkowo Klub koszykarski Harmattan Gniewkowo (1994-2011) KS Gniewkowo Znajduje się tu stadion miejski i boiska „Orlik 2012” oraz hala sportowa Miejsko-Gminnego Ośrodka Kultury, Sportu i Rekreacji w Gniewkowie (w budynku Szkoły Podstawowej przy ulicy Toruńskiej 40).
Edukacja Przedszkola Przedszkole „Bajkowa Kraina” Niepubliczne przedszkole „Parowozik” Szkoły Podstawowe Szkoła Podstawowa nr 1 im. Wojska Polskiego Szkoła Podstawowa nr 2 im. Jana Dreckiego Szkoły Ponadgimnazjalne Branżowa Szkoła I stopnia w Gniewkowie Liceum Ogólnokształcące dla dorosłych w Gniewkowie Samorządowy Zespół Ekonomiczno-Administracyjny Szkół w Gniewkowie
Kościoły thumb|Ratusz w Gniewkowie Rzymskokatolickie Parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa w Gniewkowie Parafia św. Mikołaja i św. Konstancji w Gniewkowie Miasto jest siedzibą dekanatu gniewkowskiego.
Kultura Instytucje, które mają na celu rozwój kultury to m.in.: ROD „Siła” i „Gniewko” Gniewkowo Towarzystwo Miłośników Gniewkowa Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury, Sportu i Rekreacji w Gniewkowie W mieście działają zespoły ludowe "Gniewkowianie" (dla seniorów) oraz "Kujawiacy Rozrabiacy" (dziecięco-młodzieżowy).
Turystyka W pobliżu Gniewkowa rozciągają się duże obszary leśne wchodzące w skład Puszczy Bydgoskiej, a w pobliskiej Suchatówce znajduje się jezioro „Nowe”. Bazę noclegową oferują gospodarstwa agroturystyczne, funkcjonujące w okolicach jeziora oraz motel "Harasówka" w Gniewkowie.
Komunikacja mały|Stacja kolejowa Gniewkowo
Przez Gniewkowo przebiega linia kolejowa nr 353. Na dworcu zatrzymują się wszystkie pociągi Regio.
Przez miasto przebiega droga krajowa i wojewódzka: droga krajowa nr 15 (Trzebnica – Ostróda), w przebiegu której zbudowano obwodnicę centrum miasta, Droga wojewódzka nr 246 (Dąbrowa Biskupia – Paterek).
Demografia Wykres liczby ludności miasta Gniewkowo na przestrzeni ostatnich 30 lat.
Struktura demograficzna mieszkańców Gniewkowa wg danych z 31 grudnia 2022 OpisOgółemMężczyźniKobiety jednostkaosób%osób%osób%populacja 6722 100 3230 48,05 3492 51,95gęstość zaludnienia(mieszk./km²)732,2351,9380,3 thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców Gniewkowa w 2014 roku
Ludzie związani z Gniewkowem
Gospodarka W mieście znajdują się duże zakłady przemysłowe, m.in. Fabryka Świec KCB Interlight oraz zakłady przetwórstwa warzyw Bonduelle. W mieście rozwijają się także handel i usługi. Znajduje się tutaj centrum handlowe "Galeria Gniewkowo"
Urzędy i instytucje mały|Poczta Polska w Gniewkowie Urzędy i instytucje: Urząd Miejski Urząd Stanu Cywilnego Nadleśnictwo Gniewkowo
Najdłuższa sztafeta w Polsce