Sobór Przemienienia Pańskiego – prawosławny sobór w Chołmogorach, wzniesiony w 1691. Znajduje się na terenie dekanatu chołmogorskiegoХолмогорское благочиние eparchii archangielskiej. mały|lewo|Sobór w XIX w. mały|lewo|Sobór w trakcie odbudowy (wrzesień 2010) Jest to jedna z największych kamiennych świątyń prawosławnych na Rosyjskiej Północy.. Została zbudowana w okresie, gdy Chołmogory były siedzibą biskupa ordynariusza eparchii chołmogorskiej i waskiej (została ona następnie przeniesiona do Archangielska). Inicjatorem powstania soboru był arcybiskup chołmogorski Atanazy (Lubimow). Sam arcybiskup zdecydował o ostatecznym wyglądzie budynku. Prace budowlane zostały rozpoczęte 11 maja 1685.. Budynek był gotowy w 1691 i został poświęcony 28 lipca tego roku. Obiekt został wyposażony w ikony przeniesione ze starszej, znajdującej się w Chołmogorach cerkwi Przemienienia Pańskiego, jak również w nowe wizerunki świętych, napisane przez protoprezbitera Fiodora i diakona Fiodora. W swojej architekturze sobór naśladował architekturę cerkwi moskiewskiego KremlaI. Bartieniew, W. Fiodorow, Architiekturnyje pamiatki russkogo siewiera, Iskusstwo, Moskwa–Leningrad 1968, s. 210..
Sobór wznosi się na wysokość 42 metrów, jest zlokalizowany na wzniesieniu i zwieńczony pięcioma cebulastymi kopułami. W najbliższym sąsiedztwie obiektu wzniesiony był pałac biskupi z domową cerkwią biskupa. W 1685 powstała również zwieńczona dachem namiotowym dzwonnica. W 1693 sobór odwiedził Piotr I, który ufundował dla świątyni nowy, pięciorzędowy ikonostas. Cerkiew stała się również tradycyjnym miejscem pochówku kolejnych hierarchów prawosławnych rezydujących w Chołmogorach, począwszy od fundatora.
W latach 1816–1817 cały obiekt został przykryty żelazem, jego kopuły zostały pomalowane na zielono, zaś dach – na czerwono. Następnie, w latach 1883–1884 wyremontowano całą świątynię ze środków wydzielonych przez Świątobliwy Synod Rządzący. W kolejnych latach pieniądze na doraźne naprawy w cerkwi przekazywał, z ofiar wręczanych mu przez wiernych, ks. Jan Kronsztadzki. W 1891 umożliwiły one m.in. wzniesienie wokół obiektu kamiennego ogrodzenia.
W 1920 sobór został zamknięty przez władze bolszewickie i do tego czasu systematycznie niszczał. Na początku XXI w. znajdował się w stanie niemal całkowitej ruiny (zniszczona część kopuł, ściany grożące zawaleniem). W lepszym stanie jest dzwonnica, na której na nowo umieszczono 11 dzwonów.
Przypisy
Kategoria:Zniszczone cerkwie w Rosji Kategoria:Cerkwie eparchii archangielskiej Sobór Przemienienia Pańskiego Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego Kategoria:Zabytkowe cerkwie i sobory w obwodzie archangielskim