Ołtarz Rodziny Marii – późnogotyckie retabulum ołtarzowe pochodzące najprawdopodobniej z niezachowanego do dziś kościoła św. Achacego (St. Achatius Kirche) w Kolonii wchodzącego niegdyś w skład konwentu sióstr Dominikanek. Namalowane około 1505–10, przez anonimowego artystę określonego jako Mistrz Rodziny Marii Młodszy. Obecnie w zbiorach kolońskiego Wallraf-Richartz-Museum. Cenny przykład gotyckiego malarstwa tablicowego zdradzający wpływy dzieł namalowanych przez przedstawicieli młodszej generacji prymitywistów niderlandzkich działających na przełomie XV i XVI wieku.
Historia Retabulum powstało na zlecenie rodziny Hackeney dla kolońskiego kościoła św. Achacego wchodzącego w skład klasztoru Dominikanek. Po zburzeniu zespołu klasztornego, na początku XIX wieku dzieło znajdowało się w prywatnej kolekcji. W 1824 zakupiony przez Fundację Ferdinanda Franza Wallrafa, założyciela Wallrafianum, które było zalążkiem obecnego Wallraf-Richartz-Museum.
Opis i analiza Jest to tryptyk, składający się z korpusu i pary skrzydeł mieszczących cztery kwatery (dwie pary na awersach i rewersach). Malowidła są wykonane techniką tempery. Środkowa tablica ma wymiary 144x187 centymetrów, kwatery boczne po 141x85 cm.
Ołtarz otwarty ukazuje Rodzinę Marii, świętych, oraz fundatorów retabulum – rodzinę Hackeney. Na środkowej tablicy połączono trzy sceny: Rodzinę Marii, sacra conversazione oraz mistyczne zaślubiny św. Katarzyny. Pośrodku, pod ozdobnym baldachimem siedzą Anna Samotrzeć i Maria z Dzieciątkiem Jezus. Zbawiciel kieruje swój wzrok i wskazuje ręką w stronę św. Katarzyny. Naprzeciwko niej zasiada św. Barbara. U stóp św. Katarzyny zasiada Maria Kleofasowa wraz z jej dziećmi (Judą Tadeuszem, Szymonem, Jakubem Młodszym i Barsabaszem), naprzeciwko, u stóp św. Barbary Maria Salome również z dziećmi (Jakubem Starszym i Janem Ewangelistą). Spośród stojących na drugim planie mężczyzn czterej z nich są zidentyfikowani jako Alfeusz (mąż Marii Kleofasowej) i mąż Anny, Joachim (pierwszy i trzeci od lewej) oraz Józef i mąż Marii Salome – Salomas (pierwszy i trzeci od prawej). Na kolumienkach widoczne są figurki, wizerunki świętych Wawrzyńca oraz Piotra i Pawła. W głębi, na skrajach środkowego obrazu widoczne są sceny Prezentacji Dzieciątka w świątyni oraz Zaśnięcie NMP. thumb|center|700px|Mistrz Rodziny Marii Starszy, Ołtarz Rodziny Marii, Kolonia, Wallraf-Richartz-Museum
Na skrzydłach bocznych ukazano świętych i członków rodziny Hackeney. Na awersie lewego skrzydła święci Nikazy i Roch oraz Nikazy II Hackeney. W głębi widoczna jest scena Bożego Narodzenia. Na awersie prawego skrzydła święte Gudula i Elżbieta Węgierska oraz Christina z rodu Hardenrath, żona Nikazego Hackeneya. Na dalszym planie, po lewej scena Wniebowzięcia NMP. Cechą wspólną obu kwater jest ukazana w głębi drobiazgowo opracowana sceneria architektoniczno-krajobrazowa malowana zgodnie z zasadami perspektywy powietrznej. Na rewersach zostali przedstawieni święci Achacy i Hermolaus oraz Cecylia, Genowefa, Helena i Katarzyna Aleksandryjska. W dolnej strefie rewersów zostali przedstawieni dalsi przedstawiciele rodziny Hackeney, których tożsamość nie została zidentyfikowana.
thumb|252px|Zamknięty ołtarz
Tytułowy wątek umiejscowiony w centralnej części retabulum należy do powszechnych w XV wieku tematów w ikonografii Marii, w którym rozważano kwestie pokrewieństwa Marii, które w przeciwieństwie do Chrystusa nie zostało opisane w Biblii. Inspiracją do tych zagadnień były apokryfy, odrzucone przez Kościół, lecz będące źródłem dla wielu dzieł religijnych w literaturze i sztukach plastycznych. Są to Protoewangelia Jakuba, Ewangelia Pseudo-Mateusza oraz Ewangelia o Narodzeniu Marii. Istotne miejsce tworzy główny akcent kompozycji, powszechny w średniowieczu typ ikonografii Bożego Narodzenia, grupa Anny Samotrzeć, Marii i Dzieciątka. Starszy wariant tej grupy, gdzie ukazywano świętą Annę, trzymającą w rękach Marię z Dzieciątkiem został w późnym średniowieczu zastąpiony nową kompozycją, w której Dzieciątko jest pod opieką zarówno matki i babci. Ma to związek z kultem świętej Anny, której żywot został spisany w Złotej Legendzie Jakuba de Voragine i Speculum Historiae Wincentego z Beauvaix, a ponadto w XIV-wiecznym piśmie pióra Ludolpha von Sachsen nazywanym Vita Christi. Źródła te szczegółowo opisują związki małżeńskie Anny Samotrzeciej.
Autor malowideł retabulum reprezentuje późniejsze pokolenie szkoły kolońskiej – grupy artystów (w większości anonimowych) skupionych w Kolonii działających w okresie gotyku od XIV do połowy XVI wieku. Podobnie jak inni artyści tego pokolenia Mistrz Rodziny Marii Młodszy, który jest również twórcą m.in. z retabulum ołtarza Św. Sebastiana (również w zbiorach Wallraf-Richartz-Museum) był zainspirowany malarstwem prymitywistów niderlandzkich, czego dowodem w retabulum ołtarza Rodziny Marii jest dobra znajomość perspektywy i budowania przestrzeni, realistyczne opracowanie kompozycji oraz szczegółowa analiza twarzy, kostiumów itp.
Zobacz też Ołtarz Rodziny Marii (dzieło Mistrza Rodziny Marii Starszego)
Bibliografia Peter Bloch, Zwei Kolner Maler Um 1500 Jungerer Meister Der Heiligen Sippe, Meister Des Aachener Altars, Berlin 2000 Werner Esser, Die Heilige Sippe. Studien zu einem spätmittelalterlichen Bildthema in Deutschland und den Niederlanden, Bonn 1986 Marga Kessler-Van den Heuvel, Meister der heiligen Sippe der Jungere, Frankfurt am Main 1987 Alfred Stange, Die deutsche Tafelbilder vor Dürer, Kritische Verzeichnis, München 1967 Frank Günter Zehnder, Katalog der Altkölner Malerei, Köln 1990
Linki zewnętrzne Web Gallery of Art
Kategoria:Obrazy Mistrza Rodziny Marii Młodszego Kategoria:Ołtarze (obraz) Kategoria:Obrazy w Wallraf-Richartz-Museum w Kolonii Kategoria:Święta Anna na obrazach Kategoria:Święta Katarzyna Aleksandryjska na obrazach Kategoria:Święty Juda Tadeusz na obrazach Kategoria:Święty Szymon Apostoł na obrazach Kategoria:Święty Jakub Młodszy na obrazach Kategoria:Święty Jakub Starszy na obrazach Kategoria:Święty Jan Ewangelista na obrazach Kategoria:Święty Joachim na obrazach Kategoria:Święty Józef na obrazach Kategoria:Święty Wawrzyniec z Rzymu na obrazach Kategoria:Święty Piotr Apostoł na obrazach Kategoria:Święty Paweł Apostoł na obrazach Kategoria:Święty Nikazy na obrazach Kategoria:Święty Roch na obrazach Kategoria:Święta Gudula na obrazach Kategoria:Święta Elżbieta Węgierska na obrazach Kategoria:Święty Achacy na obrazach Kategoria:Święty Hermolaus na obrazach Kategoria:Święta Cecylia na obrazach Kategoria:Święta Genowefa na obrazach Kategoria:Święta Helena na obrazach