thumb|240px|Grób Franciszka Fiedlera na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie Franciszek Fiedler, właśc. Efroim Truskier, pseud. Berent, Dżek, Leon Markiewicz, A. Szwarc, Keller, Winkler (ur. 12 września 1880 w Warszawie, zm. 27 listopada 1956 w Warszawie) – polski historyk ruchu robotniczego pochodzenia żydowskiego, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, członek rzeczywisty PAN, poseł na Sejm PRL I kadencji, członek Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Polski, Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, przewodniczący Komisji Biura Politycznego KC PZPR ds. NaukiPatryk Pleskot, Trudna sztuka kierowania nauką. Wydział Nauki i Oświaty KC PZPR a Polska Akademia Nauk (1949–1989), w: Partia komunistyczna w Polsce: struktury‑ludzie‑ dokumentacja, pod red. Dariusza Magiera, Lublin – Radzyń Podlaski 2012, s. 182., Budowniczy Polski Ludowej.
Życiorys Pochodził z zamożnej żydowskiej rodziny mieszczańskiej. Był synem Beniamina (zm. 1895) i Ewy (Chawy) z Honigwilów (zm. 1927), bratem Adolfa Truskiera, senatora. W młodości przyjął nazwisko Fiedler. Ukończył gimnazjum J. Pankiewicza w Warszawie (1898); w 1900 podjął studia w dziedzinie historii na Uniwersytecie Fryderyka Wilhelma w Berlinie. Za działalność w polskich organizacjach narodowych i udział w 1901 w demonstracji przeciwko antypolskim wykładom , został usunięty z uczelni, wydalony z Niemiec bez prawa powrotu i równocześnie zadenuncjowany władzom carskim. W Warszawie aresztowany i osadzony w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej. Studia kontynuował na Uniwersytecie Zuryskim w latach 1903–1905 i 1906–1909. W 1905 został członkiem Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy. Działał w Wydziale Zawodowym SDKPiL i w Komisji Socjaldemokratycznych Związków Zawodowych, brał udział w rewolucji 1905–1907. Współpracował z warszawskim pismem „Trybuna”, a także był współzałożycielem pisma „Młot”, lata 1911–1912 spędził w więzieniu. W 1912 wyjechał za granicę Imperium Rosyjskiego, po powrocie działał w Warszawie i w Petersburgu, był redaktorem „Naszej Trybuny” w Petersburgu. W 1915 przebywał przez pewien czas we Włoszech, gdzie leczył zapalenie płuc. W SDKPiL zwolennik frakcji "rozłamowców" pozostających w opozycji do przywództwa partii na czele z Różą Luksemburg i opowiadających się za bliższą współpracą z bolszewikamiAndrzej Friszke „czekanie na rewolucję. Komuniści w II Rzeczypospolitej 1921 – 1926“ Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2023, ISBN 978-83-67805-08-7, s. 71. Od 1916 wchodził w skład Zarządu Głównego SDKPiL. Od 1917 był redaktorem centralnego organu prasowego partii „Czerwonego Sztandaru”. W czasie I wojny światowej od kwietnia do listopada 1917 był więziony przez władze niemieckie w obozach w Lubaniu i w Havelbergu. Prowadził rozmowy nad zjednoczeniem SDKPiL oraz PPS-Lewicy (był m.in. członkiem komitetu składającego się z czołowych działaczy SDKPiL oraz PPS-Lewicy, który przed zjednoczeniem partii miał opracować program nowej partiiAndrzej Friszke „Państwo czy rewolucja. Polsce komuniści a odbudowanie państwa polskiego 1892 – 1920“ Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2020, ISBN 978-83-66586-19-2, str. 295).
W odrodzonej Polsce działał w Komunistycznej Partii Robotniczej Polski (KPRP), wchodził w skład jej Komitetu Centralnego (1918–1924). Aresztowany w lutym 1920 był więziony kolejno w więzieniu na Mokotowie, w X Pawilonie, we Wronkach, obozie w Dąbiu i na Pawiaku. Po wyjściu z więzienia w 1921 opracowywał politykę rolną KPRP. „Tezy agrarne”, których był jednym z autorów, zostały przyjęte przez II Zjazd KPRP. W 1924 usunięto go z partii pod zarzutem działalności prawicowej. Wyjechał wówczas do Moskwy, dwa lata później do Gdańska; w kolejnych latach przebywał w Berlinie (1928–1933), Brukseli (1933), Paryżu (1933–1935). Od 1935 kierował działalnością wydawniczą Komunistycznej Partii Polski. W 1938 osiedlił się we Francji, mieszkał początkowo we Paryżu, następnie na południu kraju i od 1942 w Grenoble. Był jednym z organizatorów kół PPR we Francji, współpracował z antyniemieckim ruchem oporu, wcześniej pomagał uchodźcom z wojny domowej w Hiszpanii.
Powrócił do Polski w 1945; wykładał historię ruchu robotniczego w Centralnej Szkole Partyjnej w Warszawie (1945–1948), później na Uniwersytecie Warszawskim (w 1953 Rada Państwa nadała tytuł profesora zwyczajnego). Był redaktorem naczelnym „Trybuny Wolności” (1945–1947) i „Nowych Dróg” (1947–1952); w latach 50 XX w. uczestniczył w pracach nad Konstytucją PRL. W 1945 został członkiem Komitetu Centralnego PPR, w 1948 – PZPR. Od 1952 pełnił mandat posła na Sejm. Brał udział w organizacji Polskiej Akademii Nauk i Instytutu Historii PAN, w 1952 został członkiem rzeczywistym PAN oraz członkiem Prezydium PAN. Uniwersytet Warszawski nadał mu doktorat honorowy (1951). W listopadzie 1949 został członkiem Ogólnokrajowego Komitetu Obchodu 70-lecia urodzin Józefa StalinaŻycie Warszawy, nr 306 (1808), 6 listopada 1949, str. 1.
Został pochowany z honorami partyjnymi i wojskowymi 30 listopada 1956 w Alei Zasłużonych na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera A27-tuje-6/7). W uroczystościach pogrzebowych uczestniczyli m.in. członkowie Biura Politycznego KC PZPR przewodniczący Rady Państwa Aleksander Zawadzki, premier Józef Cyrankiewicz, Stefan Jędrychowski i Roman Zambrowski, a także prezes Polskiej Akademii Nauk prof. Jan Dembowski"Pogrzeb tow. Fiedlera" [w:] "Trybuna Robotnicza", nr 287 (4014), 1-2 grudnia 1956, s. 1.
Tablica pamiątkowa znajdująca się na jego grobie została uroczyście odsłonięta 27 listopada 1957.
Odznaczenia Order Budowniczych Polski Ludowej (22 lipca 1949 jako jeden z pierwszych)Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 lipca 1949 r. w sprawie nadania Orderu "Budowniczych Polski Ludowej" ().. Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (11 września 1950)Postanowienie o odznaczeniu z dnia 11 września 1950 r. ().. Order Sztandaru Pracy I klasy (dwukrotnie, po raz drugi w 1955)Uchwała Rady Państwa z dnia 20 stycznia 1955 r. o nadaniu odznaczeń państwowych ().. Order Krzyża Grunwaldu III klasy (za udział w ruchu oporu we Francji).
Wybrane publikacje W pracy naukowej zajmował się dziejami ruchu robotniczego, historią gospodarczą średniowieczną i nowożytną, teorią myśli marksistowskiej oraz historią i teorią spółdzielczości. Ogłosił wiele prac historycznych, m.in.: Tło gospodarcze przewrotu majowego (1927) Luksemburgizm a kwestia chłopska (1932) W sprawie chłopskiej (1933) Historyczne znaczenie Konstytucji 3 Maja (1945) W 28 rocznicę Rewolucji Październikowej (1945) W sprawie granic wschodnich (1945) Reakcyjna koncepcja dwóch wrogów (1947, ze Stefanem Jędrychowskim) Sto lat „Manifestu Komunistycznego” (1948) Uwagi w sprawie powstania i rozwoju państwa demokracji ludowej (1950)
Upamiętnienie Był patronem ulicy w Słupsku (obecnie ul. Arkadego Fiedlera).
Przypisy
Bibliografia Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 1; A-J, Wrocław 1983 Aleksander Mazur, Order Krzyża Grunwaldu 1943-1985, Warszawa 1988. Notka biograficzna Franciszka Fiedlera na stronie IPN Informacje w BIP IPN
Kategoria:Członkowie KC KPP Kategoria:Członkowie Komitetu Centralnego PZPR Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Członkowie struktur partyjnych odpowiedzialnych za naukę w Polsce Ludowej Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Orderem Budowniczych Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polacy – więźniowie polityczni w Imperium Rosyjskim Kategoria:Politycy PPR Kategoria:Politycy SDKPiL Kategoria:Polscy historycy gospodarczy Kategoria:Polscy historycy ruchu robotniczego Kategoria:Polscy redaktorzy naczelni Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Posłowie na Sejm PRL Kategoria:Uczestnicy rewolucji w Królestwie Polskim (1905–1907) Kategoria:Urodzeni w 1880 Kategoria:Więźniowie Cytadeli Warszawskiej (II Rzeczpospolita) Kategoria:Więźniowie Cytadeli Warszawskiej (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Więźniowie Pawiaka (II Rzeczpospolita) Kategoria:Więźniowie polityczni w II Rzeczypospolitej Kategoria:Więźniowie więzienia mokotowskiego (II Rzeczpospolita) Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Zmarli w 1956 Kategoria:Żydzi związani z Warszawą Kategoria:Członkowie kierownictwa SDKPiL Kategoria:Więźniowie więzienia we Wronkach (II Rzeczpospolita)