Karl Dedecius właśc. Karol DedeciusAndrzej Gowarzewski, Mistrzostwa Polski. Ludzie (1945–1962). 100 lat prawdziwej historii (3), Wydawnictwo GiA, Katowice 2017, s. 257. (ur. 20 maja 1921 w Łodzi, zm. 26 lutego 2016 we Frankfurcie nad Menem) – niemiecki tłumacz i popularyzator literatury polskiej i rosyjskiej. Zajmował się także eseistyką i teorią przekładu, publikował w prasie oraz wykładał na uczelniach.

Życiorys Urodził się w Łodzi w rodzinie Niemców, którzy przybyli do Polski z czeskich Sudetów i Szwabii. Skończył łódzkie Gimnazjum im. Stefana Żeromskiego. W czasie II wojny światowej został wcielony do Wehrmachtu we Frankfurcie nad Odrą. Latem 1942 roku znajdował się na froncie wschodnim pod Stalingradem, gdzie został ciężko ranny i dostał się do niewoli sowieckiej, w której przebywał do 1950 Dieter Bingen, Andrzej Kaluza, Basil Kerski, Peter Oliver Loew - Polnische Spuren in Deutschland. Deutsches Polen Institut, Bonn 2018, s. 86-87, język niemiecki, . Tam nauczył się rosyjskiego. Po wyjściu z niewoli nie wrócił do rodzinnej Łodzi, lecz przeniósł się do narzeczonej w Weimarze, w ówczesnej NRDGdzie są Niemcy z tamtych lat - wspomnienia łódzkich Niemców. Sag mir, wo die Deutschen sind - Erinnerungen der lodzer Deutschen. Praca zbiorowa pod redakcją Krystyny Radziszewskiej. Wydawnictwo Literatura, Łódź 1999, S - 132, język polski i niemiecki; . W 1952 wyemigrował do RFN. Przez ponad 20 lat pracował jako agent ubezpieczeniowy we frankfurckim towarzystwie ubezpieczeniowym Allianz. Wówczas hobbystycznie zaczął zajmować się tłumaczeniem. W 1959 roku ukazał się pierwszy tomik jego przekładów polskiej liryki Lekcja ciszy. Sensację wzbudziło jego tłumaczenie Myśli nieuczesanych Stanisława Jerzego Leca, które sprzedano w nakładzie ponad 300 tys. egzemplarzy.

W 1980 roku został założycielem i pierwszym dyrektorem (do 1999) Deutsches Polen-Institut (Niemiecki Instytut Kultury Polskiej) w Darmstadt, który prowadził do 1997 roku. Instytucja mieści się w secesyjnej willi i jest finansowana z budżetu państwa. Zajmuje się popularyzacją polskiej twórczości w Niemczech oraz kontaktami między oboma narodami. Wydał kilkadziesiąt antologii i tomów indywidualnych pisarzy. Jest edytorem 50-tomowej serii „Polnische Bibliothek” (Biblioteka Polska) obejmującej literaturę polską od średniowiecza po współczesność. Łącznie tłumaczył ponad 300 poetów i prozaików w tym Mickiewicza, Miłosza, Szymborską, Różewicza, Leca, Herberta, Wojtyłę. Za dzieło jego życia uznawana jest 7-tomowa Panorama der polnischen Literatur des 20. Jahrhunderts (Panorama literatury polskiej XX wieku).

W 1963 roku odnowił i zaczął utrzymywać bliski kontakt z rodzinną Łodzią. Po wyrażeniu swojej zgody, 19 listopada 2002 roku Karl Dedecius został patronem Publicznego Gimnazjum nr 43 w Łodzi.

Od 2003 roku polscy tłumacze literatury niemieckojęzycznej oraz niemieccy tłumacze literatury polskiej mogą zostać wyróżnieni Nagrodą imienia Karla Dedeciusa. Laureaci wybierani są przez polsko-niemieckie jury.

Dzieła Oprócz przekładów cudzych utworów (m.in. „Dialog z pamięcią: wiersze z Łodzi” ) Karl Dedecius jest również autorem książek z dziedziny stosunków polsko-niemieckich, literaturoznawstwa oraz teorii przekładu. W języku polskim ukazały się: poradnik dla tłumaczy pt. Notatnik tłumacza, który jest syntetycznym „(...) przeglądem teorii przekładu w jej historycznym rozwoju”Józef Kwiatkowski ze wstępu do Karl Dedecius, Notatnik tłumacza, Czytelnik, Warszawa 1988, ., Książka jako wola i wyobrażenieKarl Dedecius, Książka jako wola i wyobrażenie, Biblioteka Uniwersytecka, Toruń 1995., Polacy i Niemcy w EuropieKarl Dedecius, Polen und Deutsche in Europa – Polacy i Niemcy w Europie, Universitas 1995, ., wspomnienia pt. Europejczyk z Łodzi. Wybór esejów pt. Szkiełko tłumacza i oko poety. Eseje, wyb. i wstęp Andreas Lawaty, Universitas, Kraków 2013.

Odznaczenia i nagrody thumb|Karl Dedecius w rozmowie z Aliną Perth-Grabowską, Warszawa, 1995

Ordery i medale Order Zasługi Hesji (1986) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (1994) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej (6 marca 1995). Order Orła Białego (3 maja 2003). Medal „Cordi Poloniae” Konwentu Organizacji Polskich w Niemczech

Nagrody i honorowe obywatelstwa Nagroda Deutsche Akademie für Sprache und Dichtung w Darmstadt (1967) Nagroda Fundacji Jurzykowskiego w Nowym Jorku (1968) Dyplom Honorowy ZAiKS-u (1970) Nagroda literacka ZAiKS-u dla tłumaczy (1977) Nagroda specjalna Polskiej Fundacji Kultury (1988) Nagroda Pokojowa Księgarzy Niemieckich (1990) Honorowy Obywatel Miasta Łodzi (1992) Honorowy Obywatel Miasta Płocka (1994) Nagroda im. Samuela Lindego (1996) Nagroda im. Andreasa Gryphiusa (1997) I Nagroda Uniwersytetu Viadrina we Frankfurcie nad Odrą (1999) Niemiecka Nagroda Narodowa (2010) tytuł Ambasadora Polszczyzny poza Granicami Kraju (2013)Ambasador Polszczyzny rjp.pan.pl. [dostęp 2025-01-14].

Doktoraty honoris causa Uniwersytet Alberta Magnusa w Kolonii (1976) Katolicki Uniwersytet Lubelski (1987) Uniwersytet Łódzki (1990) Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu (1995) Uniwersytet Jagielloński (2000) Europejski Uniwersytet Viadrina we Frankfurcie nad Odrą (2011)

Zobacz też

Archiwum Karla Dedeciusa w Słubicach

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Karl Dedecius w katalogu Biblioteki Narodowej

Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Doktorzy honoris causa Europejskiego Uniwersytetu Viadrina we Frankfurcie nad Odrą Kategoria:Doktorzy honoris causa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Łódzkiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego Kategoria:Honorowi obywatele Łodzi Kategoria:Honorowi obywatele Płocka Kategoria:Jeńcy niemieccy w niewoli radzieckiej 1941–1956 Kategoria:Ludzie urodzeni w Łodzi Kategoria:Niemcy związani z Łodzią Kategoria:Niemieccy jeńcy wojenni w II wojnie światowej Kategoria:Niemieccy literaci upamiętnieni nazwami nagród Kategoria:Niemieccy tłumacze Kategoria:Niemieccy uczestnicy walk na froncie wschodnim w II wojnie światowej Kategoria:Niemieccy wydawcy Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Hesji Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec Kategoria:Pisarze związani z Łodzią Kategoria:Teoretycy kultury Kategoria:Teoretycy przekładu Kategoria:Tłumacze literatury polskiej Kategoria:Urodzeni w 1921 Kategoria:Zmarli w 2016