Krytyka. Kwartalnik polityczny – pierwszy niezależny kwartalnik polityczny w powojennej Polsce. Ukazywał się w latach 1978–1994, łącznie wydano 45 numerów. Pismo nawiązywało do tradycji polskiej lewicy niekomunistycznej. W redakcji m.in. Miklós Haraszti i Václav Havel. Ukazały się tu m.in. teksty Józefa Kuśmierka „O czym wiedziałem” i Václava Havla – „Siła bezsilnych”. Pierwszą publikacją o charakterze czysto literackim, a nie politycznym był „Traktat poetycki. Traktat moralny” Czesława Miłosza.
Początki Pierwszy numer (1/2) ukazał się w lipcu 1978 r.
Pierwszy zespół redakcyjny Opublikowany – w numerze 2. – skład zespołu redakcyjnego to: Stefan Starczewski – redaktor naczelny Stanisław Barańczak Konrad Bieliński Miklós Haraszti (Węgry) Václav Havel (Czechosłowacja) Jacek Kuroń Jan Lityński Adam Michnik Jan Walc Roman Wojciechowski.
Do współzałożycieli należał również: prof. dr hab. Jan Kofman (później, od nr. 26 (1987) do końca istnienia redaktor naczelny). W składzie redakcji pojawiał się od nru 6 pod pseudonimem Włodzimierz Mart. Od 1979 r. do końca istnienia pisma współpracownikiem redakcji (od 1990 r. członek zespołu redakcyjnego) był Jan Cywiński. Od samego początku w redakcji pracowały również osoby, które ujawniły się dopiero na fali Solidarnościowej „odwilży”.
Druk i nakład Krytyka miała początkowo format A4 (wysokość 30 cm). Miała miękką oprawę. Od numeru 10/11 – miała zmienny format, od numeru 32/33 – format A5 (wysokość 21 cm). Numery 1/2 – 32/33 ukazywały się w podziemiu. Wydawca numerów od 1/2 do 6 nie był ujawniony. Później przyznała się do tego NOWA. NOWA wydrukowała numery: 1–12, 19–21 i 23–32. Wydawnictwo „Krąg” – numery 13/14, 15, 17. Od nr. 34/35 ostatnie numery były wydawane przez Wydawnictwo „Krytyka” i NOWA. Po 1989 r. wydawcami Krytyki były również inne wydawnictwa.
W 1979 r. nakład Krytyki wynosił 2–3 tys. egzemplarzy. Wśród drukarzy NOWEJ byli m.in.: Adam Grzesiak, Ryszard Latecki, Stanisław Łukaszczyk, Roman Wojciechowski.
Krytyka ukazywała się również na Zachodzie. Była przedrukowywana w Londynie nakładem Wydawnictwa Aneks.
Niektóre numery były przedrukowywane przez inne wydawnictwa, np. nr 26 (1987) został przedrukowany przez Wydawnictwo Kwadrat w Toruniu (we współpracy z NOWĄ)Karta Krytyki przedrukowanej przez Kwadrat – Biblioteka Narodowa [data dostępu = 2010-11-26].
1980–1981 Opublikowany (w numerze 8., w 1981 r.) skład zespołu redakcyjnego był następujący: Stanisław Barańczak Marek Beylin dr Mirosława Grabowska (była członkiem redakcji w latach 1982–1989) Jan Kofman Piotr Łukasiewicz Adam Michnik Robert Mroziewicz (w latach 80. był zastępcą redaktora naczelnego) Stefan Starczewski Rafał Zakrzewski (był członkiem redakcji w latach 1980–1991).
Od początku istnienia do ogłoszenia stanu wojennego ukazało się 9 numerów. Numer 10/11 datowany na jesień 1981 r. ukazał się w maju 1982 r.
Lata 1982–1989 W stanie wojennym siłą napędową redakcji był Jan Kofman (red. nacz. 1982–1995). Współpracował bardzo ściśle z NOWĄ, która była głównym wydawcą kwartalnika i książek Biblioteki Krytyki, a także z Kręgiem (z Andrzejem Chojnowskim i Andrzejem Rosnerem), wydawcą niektórych numerów kwartalnika i części publikacji serii wydawniczej sygnowanej przez Krytykę. Po wpadce redakcji, od czerwca do listopada 1985 aresztowany (wraz z Mirosławą Grabowską i Robertem Mroziewiczem). W ścisłym kierownictwie NOWEJ w 1985–1991.
Od 1984 r. jedną z współpracujących redaktorek była Elżbieta Matysiak (redaktorka NOWEJ od 1983).
W drugiej połowie lat 80. związał się z Krytyką m.in. dr Andrzej Kopacki.
Po 1989 W ostatnim okresie działania Krytyki do zespołu redakcyjnego dołączył m.in. dr Jarosław Krawczyk.
Autorzy i współpracownicy W Krytyce publikowali m.in. Marian Brandys, Jan Józef Lipski, Jerzy Jedlicki, Michał Jagiełło, Milan Kundera, Krzysztof Pomian, Andrzej Werner.
Przykładowo w 38. numerze Krytyki publikowali: Jan Kofman, Adam Michnik, Marek Beylin, Tadeusz Szawiel, prof. dr hab. Piotr Gliński, Radosław Markowski, Sergiusz Kowalski, Krzysztof Wolicki, Jolanta Baluch i Jonathan Luxmoore, Rudolf L Tőkés, Drago Jančar, Jerzy Kopania, Sławomir Mazurek, Irena Grudzińska-Gross, Andrzej Werner, Andrzej Kopacki, Michael Bernhard, Jarosław Krawczyk, Anda Rottenberg, Magdalena Ujma, Piotr Kosiewski.
Spis numerów i liczby stron 1978: 1/2 (w lipcu ukazał się pierwszy numer z nadrukiem „lato”), 3 1979: 4, 5 (130 stron) 1980: 6, 7 1981: 8, 9, 10/11 1982: 12 1983: 13/14 (250 stron), 15 (275 stron), 16 (273 strony) 1984: 17 (211 stron), 18 1985: 19/20 (354 stron) 1986: 21 1987: 22, 23, 24, 25, 26 1988: 27, 28/29 (238 stron), 30 1989: 31 1990: 32/33 (286 stron) 1991: 34–35 (408 strony), 36, 37 (260 stron) 1992: 38 (272 strony), 39 (288 stron) 1993: 40, 41/42 1994: 43, 44/45.
Niektóre artykuły nr 1/2: Jan Drewnowski – Kapitulacja ideologiczna i ofensywa polityczna, strony 99–105 Jan Drewnowski – Nie taka dyskusja jest potrzebna, strony 105–129 nr 3: Jacek Kuroń – W stronę demokracji Łukasz Socha (pseudonim Marii Turlejskiej) – Polityka zagraniczna Związku Radzieckiego a Polska (lato 1941 – jesień 1944) nr 4: Antoni Zambrowski – List do redakcji Krytyki, strony 104–107 Marian Klecha – Dialog wrony i skowronka, strony 107–108 Wacław Pański (pseudonim Jerzego Holzera) – PPS w latach 1944–48 nr 5: Václav Havel – Siła bezsilnych artykuły Kisielewskiego, Jana Kielanowskiego, Jana Lityńskiego, Adama Michnika, Bogusława Sonika nr 6: Łukasz Socha (pseudonim Marii Turlejskiej) – O prawach i bezprawiu w Polsce lat 1944–1948, strony 80–98 nr 7: Józef Tischner – W imieniu laickiej lewicy, strony 142–149 Leon Grosfeld – Polskie aspekty stosunków niemiecko-sowieckich w przededniu i pierwszym okresie II wojny światowej nr 8: Jarosław Ulicki (pseudonim) – Wojna zimowa, strony 124–140 Łukasz Socha (pseudonim Marii Turlejskiej) – Z archiwum Bolesława Bieruta, strony 51–88 nr 10/11 Jacek Kuroń – Zło które czynię, strony 158–167 Wiktor Kulerski – Los kościuszkowca, strona 205 nr 12 Edyta Podolska (pseudonim) i Zdzisław Imielnicki (pseudonim) – Spisek przeciw prawdzie czyli techniki przemocy propagandowej, strony 71–84 nr 13/14 Adam Michnik – Rozmowa w Cytadeli Łukasz Socha (pseudonim Marii Turlejskiej) – Skazani na śmierć i ich sędziowie, strony 101–159 Paryski afisz sprzed 50 latartykuł w 16 numerze Krytyki: Paryski afisz sprzed 50 lat [data dostępu = 2010-11-26] nr 15: Adam Michnik – List z Mokotowa Jan Morawski – System władzy: kryzys i reprodukcja systemu Jan Skir – Reforma gospodarcza po roku – kilka refleksji Antoni Pergod – Czy tak się stać musiało? (Kryzys realnego socjalizmu w Polsce) Ireneusz Krzemiński – KOR w oczach związkowców ’80 Janusz Sobczak, Piotr Lewicki – Wschód Andrzej Marek – Z dziejów walki Ukraińców w Rosji o niepodległość Aniela Steinsbergowa – „Protokoły mędrców Syjonu” Abel Kaiser – Żydzi a komunizm Wiktor Kulerski – Marsz Roman Zimand – Gatunek: podróż Paweł Haartman – Kuśmierek o Czechosłowacji Andrzej Płatek – Opozycjochamy Maciej Janowski – Czy literatura stanu wojennego? ZeY (pseudonim Krzysztofa Wolickiego) – uwagi o przeciwniku Nikodem Janicki – Do Autora artykułu „Skazani na śmierć i ich sędziowie” nr 17: Tadeusz Aleksandrowicz – Wspomnienie o mecenasie Ludwiku Cohnie, Jadwiga Staniszkis – W trzy lata po sierpniu nr 34/35 Bronisław Geremek – Marc Bloch: historyk i obywatel, strony 247–267 nr 37: Jan Kofman – Komentarz na długą zimę Adam Michnik – Diabeł naszego czasu Piotr Łukasiewicz – Polacy są w złym humorze Mirosława Grabowska – System partyjny – w budowie Tomasz Żukowski – Trzecia siła (o partii „X” i Stanie Tymińskim) Eugeniusz Górski – Przewodniczek po demokracji (Hiszpania w 1977 i Polska w 1991) Przyczynek do prehistorii puczu (za biuletynem Tri z 19–21 sierpnia 1991) Socjologowie radzą: śmielej! (za biuletynem Tri z 19–21 sierpnia 1991) Dialogi z Rosjanami (Natalia Bryżko, Jewgienij Kożokin, Arkadij Muraszow, Aleksiej Miller, Olga Jarcewa) Bolesław Sulik – Ostatnie dni Swierdłowska (film All Change for Sverdlovsk; Jekaterinburg) Janusz Radziejowski – „Zarozumiałe, lekkomyślne plemię”. Obraz Polaków w publicystyce rosyjskiej od powstania styczniowego do I wojny światowej Andrzej Drawicz – Przełom (literatura rosyjska w końcu lat 80.) Hermann Rauschning – Rozmowy z Hitlerem (fragmenty książki: Gespräche mit Hitler. 1940 – tłum. Andrzej Kopacki) Czesław Miłosz – Opowieści pana Guze (Zygmunt Guzé; rodzina Miłoszów na Białorusi) Jerzy Jedlicki – Ten staroświecki Jan Józef [Jan Józef Lipski] Jeffrey Goldfarb – Obszary posttotalitaryzmu (tłumaczenie fragmentów książki: Beyond Glasnost. The Post-totalitarian Mind, 1989) Andrzej Werner – Fin de quoi? Janina Zakrzewska – O potrzebie i możliwości dyskusji nad prawem (Lech Falandysz: Ja i moje prawo. Warszawa: Wydawnictwo Kos; Helsińska Fundacja Praw Człowieka, 1991) Tadeusz Szawiel – Spór historyków (Historikerstreit. Spór o miejsce III Rzeszy w historii Niemiec. Londyn: Aneks, 1990. ) Krystyna Śreniowska – Mechanizm bomby (Marcin Kula: Narodowe i rewolucyjne. Londyn, Warszawa: Wydawnictwo Aneks; Biblioteka Więzi, 1991) Elżbieta Wolicka – W mateczniku kolekcjonerów, miłośników i ciekawskich (Krzysztof Pomian: Collectionneurs, amateurs et curieux. Paris – Venise: XVIe-XVIIIe siècle. Gallimard, 1987) Jarosław Krawczyk – Procent od kontemplacji Maria Poprzęcka – Kobieta i sztuka. Na marginesie wystawy w Muzeum Narodowym w Warszawie (Artystki polskie) Magdalena Ujma – Dotknąć skrawka rzeczywistości (Polska – Czas – Sztuka, Zachęta, marzec 1991) Andrzej Kopacki – Wyjeżdżając z leśnej przecinki Krzysztof Wolicki – Polska normalna nr 38: Piotr Kosiewski, Ja chudożnyk nr 40: Krystyna Kersten – Rok 1956 – punkt zwrotny.
Biblioteka kwartalnika politycznego Krytyka Z Krytyką była związana również jej Biblioteka. Redaktorem serii Biblioteki Kwartalnika Politycznego Krytyka (ok. 40 książek z zakresu historii najnowszej, nauk społecznych, publicystyki politycznej) był Jan Kofman.
Niektóre pozycje Biblioteki kwartalnika politycznego Krytyka Jerzy Holzer – „Solidarność” 1980–1981. Geneza i historia, Warszawa, 1983, Krąg, 244 strony Adam Michnik – Ugoda, praca organiczna, myśl zaprzeczna, Warszawa, 1983, NOWA, 213 stron Václav Havel – Eseje polityczne, Warszawa, 1984, Krąg, 85 stron Krystyna Kersten – Narodziny systemu władzy, Polska 1943–1948, Warszawa, 1984, 358 stron Jacek Kuroń – Zło, które czynię, NOWA, 1984, 153 strony Adam Michnik – Niezłomny z Londynu i inne eseje: lektury więzienne, NOWA, 1984, 181 stron Karl Rajmund Popper – Nędza historycyzmu, Z dodaniem fragmentów autobiografii, Warszawa, 1984, Krąg, 220 stron Jean-Francois Steiner – Warszawa powstanie 44, Warszawa, 1984, Krąg, 157 stron Boris Georg’evič Bażanow – Byłem sekretarzem Stalina, NOWA, 1985, 191 stron Adam Michnik – Z dziejów honoru w Polsce, NOWA, 1985, 191 stron Zatajony dokument: raport Komisji KC KPCz o procesach politycznych i rehabilitacjach w Czechosłowacji w latach 1949–1968, Warszawa, 1985, Krąg, 173 strony Maria Turlejska (pod pseudonimem Łukasz Socha) – Te pokolenia żałobami czarne…: skazani na śmierć i ich sędziowie 1944–56, Warszawa, 1986, NOWA, 328 stron Adam Michnik – Takie czasy: rzecz o kompromisie, Warszawa, 1986, NOWA, 102 strony Gomułka i inni. Dokumenty z archiwum KC 1948–1982, wstęp, wprowadzenia i przypisy J. Andrzejewski (pseudonim Andrzeja Paczkowskiego), Warszawa, 1986 John Bierman – Saga o Raoulu Wallenbergu (tłum. Maria Łyszewska), Warszawa, 1987, NOWA, 71 stron Artur Gerard London – Byłem członkiem bandy Slánský’ego (tłum. Sławomir Klimaszewski), Warszawa, 1987, NOWA, 164 strony Karl Rajmund Popper – Społeczeństwo otwarte i jego wrogowie. T. 1: Urok Platona. (tłum. Tadeusz Korczyc), NOWA, 1987, 314 strony