Struktury karotenów 350px|α-karotenα-Karoten (CAS , PubChem 4369188) 350px|β-karotenβ-Karoten (CAS , PubChem 5280489) 350px|γ-karotenγ-Karoten (CAS , PubChem 5280791) 350px|δ-karotenδ-Karoten (CAS , PubChem 6384254) 350px|ε-Karotenε-karoten (PubChem 446439) 350px|ζ-Karotenζ-karoten (PubChem 5280788) 350px|LikopenLikopen (CAS , PubChem 446925) mały|353px|Ważnym źródłem β-karotenu jest marchew Karoteny (E160a) – grupa organicznych związków chemicznych, rozbudowanych przestrzennie węglowodorów nienasyconych zawierających 40 atomów węgla o wzorze sumarycznym: C40H56. W cząsteczkach karotenów występują wieloatomowe układy sprzężonych wiązań podwójnych.
W przyrodzie istnieją 3 izomery tego związku, różniące się umiejscowieniem jednego z wiązań podwójnych między atomami węgla.
Karoten jest prowitaminą dla witaminy A (2 części karotenu to równowartość 1 części witaminy A). Występuje głównie jako α-karoten i β-karoten. Istnieją także: γ-, δ- i ε-karoten. W 1928 roku Szwajcar Paul Karrer stwierdził, że β-karoten jest głównym prekursorem witaminy A. Był to pierwszy przypadek ustalenia struktury prowitaminy. Następnie w 1930 roku ustalił wzór α-karotenu i zsyntetyzował go. W zależności od liczby i rodzaju pierścieni jonowych wyróżnia się α-, β- i γ-karoteny. Najbardziej znanym jest β-karoten, żółty barwnik roślinny. Zawiera on dwa pierścienie β-jononu, połączone tetramerem izoprenu. α-Karoten zawiera po jednym pierścieniu α- i β-jononu, ma barwę czerwonobrązową. γ-karoten ma tylko jeden pierścień β-jononu i występuje w grzybach i bakteriach, posiada barwę fioletową.
Karoteny w żywieniu Karoteny są pomarańczowożółtymi organicznymi barwnikami roślinnymi, występującymi między innymi w wielu warzywach i owocach. Zawartość karotenów w warzywach mieści się w granicach 0,5–31 mg/100g.
Ważnymi źródłami karotenów dla człowieka są: bataty brokuły 7–20 mg β-karotenu/kg świeżej masy buraki ćwikłowe dynia 36 mg β-karotenu/kg świeżej masy kapusta włoska kwiat nagietka marchew 88–120 mg β-karotenu/kg świeżej masy morele melony pomidory 5 mg β-karotenu/kg świeżej masy papryka słodka czerwona 22 mg β-karotenu/kg świeżej masy szpinak 56 mg/kg świeżej masy sałata ziele pietruszki
Dla glonożernych zwierząt akwariowych dobrym źródłem β-karotenu jest spirulina.
Częste spożywanie dużej ilości karotenów powoduje żółtawe zabarwienie skóry.
β-Karoten jako lek
β-Karoten jest bezpieczną odmianą karotenu, gdyż organizm przetwarza tylko taką jego ilość, jaka jest mu potrzebna. Przyczynia się między innymi do ochrony przed drobnoustrojami. Ma działanie antyoksydacyjne, a także korzystnie wpływa na funkcjonowanie wzroku, układu odpornościowego. W preparatach często podawany jest razem z witaminami E, D, B i wapniem.
Zobacz też
ksantofile
Przypisy
Kategoria:ATC-A11 Kategoria:Barwniki naturalne Kategoria:Barwniki w żywności