Władysław Dziewulski (ur. 2 września 1878 w Warszawie, zm. 6 lutego 1962 w Toruniu) – polski astronom.
Życiorys Urodził się w rodzinie Klemensa Eugeniusza, fizyka, przyrodnika, i Anieli z KrauzówJarosław Włodarczyk, Dziewulski Władysław Giganci Nauki [dostęp 2024-06-16].. Jego braćmi byli Stefan –prawnik i ekonomista (ojciec Marii Dziewulskiej) i Wacław – fizyk, a siostrami: Eugenia, po mężu Krzesimowska – ekonomistka, i Maria – artystka graficzka.
W 1897 roku ukończył V Gimnazjum Klasyczne w Warszawie i podjął studia matematyczno-fizyczne na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim. Ukończył je w 1901 roku ze stopniem kandydata nauk i srebrnym medalem. W roku akademickim 1901/02 pracował w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Warszawskiego i Obserwatorium im. Jędrzejewicza. W latach 1902–1903 (oraz później 1907–1908) przebywał na stypendium w Obserwatorium Uniwersytetu w Getyndze, gdzie współpracował z Karlem Schwarzschildem. Od 1903 roku pracował na Uniwersytecie Jagiellońskim, początkowo w Katedrze Astronomii potem (w latach 1909–1919) w Obserwatorium Astronomicznym. Od 1905 roku był członkiem Ligi NarodowejStanisław Kozicki, Historia Ligi Narodowej (okres 1887–1907), Londyn 1964, s. 573.. W 1906 roku złożył na Uniwersytecie Jagiellońskim pracę doktorską zatytułowaną Wiekowe perturbacje Marsa w ruchu Erosa, której promotorem był Maurycy Pius Rudzki. Habilitację uzyskał w 1916 roku, na podstawie rozprawy Photographische Grössen von Sternen in der Nähe des Nordpols.
W 1920 roku uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie. W 1921 roku otrzymał tytuł profesora zwyczajnego. Na tej uczelni pełnił funkcję dziekana Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego (1921–1922), rektora (1924–1925), prorektora (1925–1928) oraz dyrektora uniwersyteckiego obserwatorium astronomicznego.
Po ponownym zajęciu w lipcu 1944 Wilna przez Armię Czerwoną, wyjechał wraz z grupą polskich naukowców (m.in. Wilhelminą Iwanowską) do Łodzi, gdzie wspólnie zadecydowano o założeniu nowego ośrodka naukowego w Toruniu. Takim sposobem w 1945 stał się jednym ze współzałożycieli Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu i jednocześnie Obserwatorium Astronomicznego UMK w Piwnicach pod Toruniem. Był prorektorem tej uczelni w latach 1945–1947Życiorys profesora w opracowaniu syna Wacława Dziewulskiego. W czerwcu 1946 wydał „Biuletyn Obserwatorium Astronomicznego UMK w Toruniu” i rozesłał go do ok. 200 zagranicznych placówek naukowych. Było to pierwsze tego typu wydawnictwo astronomiczne po wojnie oraz pierwsze wydawnictwo UMK.
Od 1907 do 1909 wraz z Karlem Schwarzschildem pracował w Getyndze w Niemczech nad zastosowaniem techniki fotograficznej do obserwacji gwiazd. W Polsce natomiast rozpoczął badania z zakresu astrofizyki i astronomii gwiazdowej. Był autorem wielu prac z dziedziny mechaniki nieba, astronomii gwiazdowej (opracował nową metodę wyznaczania ruchów gwiazd w przestrzeni) i innych.
Był członkiem m.in. Polskiej Akademii Umiejętności (1932), Polskiej Akademii Nauk (od 1952 członek tytularny, od 1957 członek rzeczywistyCzłonkowie PAN: Skorowidz), Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (1909), Polskiego Towarzystwa Astronomicznego (współzałożyciel i drugi prezes), Towarzystwa Naukowego w Toruniu, Królewskiego Towarzystwa Astronomicznego w Londynie. Był filistrem honorowym korporacji akademickiej Cresovia.
Od 1909 był mężem Jadwigi z Malinowskich. Miał trzy córki: Jadwigę Karbowską, Wandę Ginkową, Anielę Łosiową i syna Wacława.
Zmarł w Toruniu, pochowany na cmentarzu św. Jerzego.
Materiały archiwalne Władysława Dziewulskiego znajdują się w PAN Archiwum w Warszawie pod sygnaturą III-146Spis inwentarzy, Polska Akademia Nauk Archiwum w Warszawie, [dostęp 2024-03-15]..
Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1959) Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1954) Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (11 listopada 1937) „za zasługi na polu pracy naukowej”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (19 sierpnia 1946) „za zasługi na polu działalności oświatowej i kulturalnej”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (14 stycznia 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 14 stycznia 1955 r. nr 0/126 - na wniosek Prezesa Polskiej Akademii Nauk.
Nagrody i wyróżnienia Nagroda Państwowa II stopnia za całokształt pracy naukowej w zakresie astronomii, ze szczególnym uwzględnieniem minionego 10-lecia (1955) Tytuł doktora honoris causa UMK w Toruniu (1961)
Upamiętnienie Jego imieniem w Toruniu nazwane jest planetarium, poświęcona mu jest także ulica na Rubinkowie, jednej z toruńskich dzielnic. Imię Władysława Dziewulskiego nosi również krater Dziewulski, położony na Księżycu. Ponadto, 29 kwietnia 2004 Międzynarodowa Unia Astronomiczna nadała planetoidzie noszącej numer identyfikacyjny 319636 nazwę „Dziewulski” Poczobut i Dziewulski – tak się nazywają nowo odkryte przez litewskich astronomów asteroidy. UMK, Towarzystwo Naukowe w Toruniu i Polskie Towarzystwo Astronomiczne uczciły dziesięciolecie jego śmierci dwudniową sesją i wystawą eksponowaną w hallu Biblioteki Głównej UMK.
Przypisy
Kategoria:Absolwenci V Rządowego Gimnazjum Filologicznego w Warszawie Kategoria:Absolwenci i studenci Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Ligi Narodowej Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego Warszawskiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Ludzie związani z Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Osoby upamiętnione nazwami kraterów na Księżycu Kategoria:Osoby upamiętnione nazwami planetoid Kategoria:Pochowani na Cmentarzu św. Jerzego w Toruniu Kategoria:Polscy astronomowie XX wieku Kategoria:Prorektorzy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Kategoria:Prorektorzy Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie Kategoria:Rektorzy Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie Kategoria:Urodzeni w 1878 Kategoria:Zmarli w 1962