Pomnik Peowiaka, właśc. pomnik Poległych Żołnierzy Polskiej Organizacji Wojskowej – monument znajdujący się w Warszawie na placu Stanisława Małachowskiego, przed gmachem Zachęty.

Historia pomnika Pomnik ku czci żołnierzy Polskiej Organizacji Wojskowej, którzy zginęli w latach 1914–1921, jest dziełem rzeźbiarza Edwarda Wittiga.

Pomnik przedstawia umierającego nagiego wojownika z opadającą do tyłu głową trzymającego w lewej dłoni krótki miecz. Pierwowzorem tej rzeźby była wykonana w 1926 mniejsza figura „Umierającego bohatera" będącej fragmentem rzeźby „Walka" z grobowca porucznika „Wojsznara” Jana Zdanowicza-Opielińskiego w kwaterze 195 POW warszawskiego cmentarza Powązkowskiego.

Pomnik został odsłonięty 10 listopada 1933. Stanął w miejscu, w którym w 1918 Józef Piłsudski z balkonu pałacu Kronenberga odbierał defiladę oddziałów POW.

Monument przetrwał działania wojenne w czasie obrony miasta we wrześniu 1939. Według jednego źródła w 1940 roku rzeźba została usunięta przez okupacyjne władze niemieckie. Według innego – w lutym 1940 roku została ukryta przez Polaków (zakopana w pobliżu miejsca, w którym znajdował się pomnik).

Po wojnie na terenie pałacu Królikarni na Mokotowie odnaleziono lekko uszkodzony cokół granitowy pomnika. Rzeźbę zrekonstruowali rzeźbiarze Marek Moderau i Zbigniew Mikielewicz na podstawie fragmentów gipsowego modelu przechowanych w warszawskim Muzeum Narodowym oraz fotografii. Odtworzony pomnik został uroczyście odsłonięty 10 listopada 1999.

Krytyka Pomnik spotkał się z przeważnie niechętnymi wypowiedziami krytyki. Zarzucano autorowi, że posłużył się repliką wcześniejszego dzieła. Julian Tuwim wziął udział w dyskusji satyrycznym dwuwierszem „Na pomnik Peowiaka”:

Galeria

Przypisy

Bibliografia Julian Tuwim, Jarmark rymów, Czytelnik, Warszawa 1958, s. 337

POW Pomnik Peowiaka w Warszawie Pomnik Peowiaka w Warszawie Kategoria:Pomniki w Polsce związane z I wojną światową Kategoria:Posągi w Polsce Kategoria:Pomniki w Polsce odsłonięte w latach 30. XX wieku Kategoria:Pomniki w Polsce odsłonięte w 1999 Kategoria:Pomniki wojskowe w Polsce