Kaliska (do 1947 gmina Piece.) – gmina położona w południowej części województwa pomorskiego na skraju Borów Tucholskich, w powiecie starogardzkim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie gdańskim. Siedziba gminy to Kaliska.
Gmina Kaliska 31 grudnia 2011 r. liczyła 5272 mieszkańców.
W skład gminy wchodzi 8 sołectw: (liczba mieszkańców w nawiasach) Bartel Wielki (144), Cieciorka (457), Czarne (102), Dąbrowa (910), Iwiczno (298), Kaliska (2258), Piece (963), Studzienice (141)Stan ludności na dzień 31.12.2012 r. według danych USC Kaliska.
Historia Czasy starożytne thumb|left|urna – popielnica Znaleziska archeologiczne z 1931 – 1933 r. jakich dokonano w Młyńsku; drobne narzędzia kamienne, okrzeski i rdzenie z epoki kamiennej, a ściślej środkowej epoki mezolitu, pochodziły z okresu 8000 a 5000 lat p.n.e. Wskazywałoby to na fakt zamieszkiwania terenów dzisiejszej gminy Kaliska już w zamierzchłej przeszłości. Na ślady bytności ludzi sprzed 2500 lat natrafiono w 1935 r., wykopując na polu Gołuńskiego w Iwicznie urny popielnicowe, pochodzące z około 700–400 lat p.n.e. Z podobnego okresu pochodzą odkryte w Bartlu Wielkim groby skrzynkowe.
Średniowiecze Kolejne informacje o osadnictwie na opisywanym terenie dotyczą już czasów średniowiecza. W tamtym czasie ziemie Pomorza, za sprawą księcia Konrada Mazowieckiego, który w 1226 r. sprowadził do Polski rycerzy zakonu krzyżackiego, potocznie zwanych Krzyżakami, trafiły w 1360 r., w ręce zaborczych Krzyżaków i pozostały w nich do roku 1466. Kolejną wojnę z Krzyżakami, zakończył podpisany w dniu 19 października 1466 r. drugi pokój toruński, a Ziemie Pomorza (zwane później Prusami Królewskimi) wraz z Kociewiem, w tym również terenem Kalisk, wróciły do Polski. Z przeprowadzonej w roku 1570 lustracji województw malborskiego i chełmińskiego wynika, że w tamtym czasie w obrębie dzisiejszej gminy Kaliska, poza wsią Iwiczno istniejącą już od 1402 r., innych wsi nie było, a zatem powstawały one dopiero w latach późniejszych. Następna lustracja po podpisanym w dniu 3 maja 1660 r. w Oliwie, pokoju kończącym wojnę polsko-szwedzką, pozwoliła określić, że w 1664 r., na terenie dzisiejszej gminy Kaliska istniał młyn w Młyńsku, pustkowie Skrzynki i Studzienice, piece smolne w Iwicznie i Bartlu. Kolejne informacje o wsiach opisywanego terenu znajdowały się w lustracji województw Prus Królewskich z 1765 r. oraz szczegółowej lustracji kościołów dekanatu starogardzkiego z 1780 r. Pojawiły się wtedy nazwy: Czubek, Dąbrowa, Dunajki, Frank, Kazub, Lipska Karczma, Lipski Młyn, Łążek, Młyńsk, Piece Płociczno, Stara Lipa, Strych i Trzechowo.
Pod pruskim zaborem I rozbiór Polski w 1772 r. spowodował zmianę nazwy Prusy Królewskie na Prusy Zachodnie a teren dzisiejszej gminy Kaliska znalazł się w powiecie starogardzkim, w gdańskim obwodzie regencyjnym. Wtedy dla potrzeb inwentaryzacji przejętych przez króla pruskiego ziem, sporządzono tzw. kataster fryderycjański. W 1815 r. Prusy Zachodnie zostały podzielone na dwie rejencje: gdańską i kwidzyńską a powiat starogardzki w okrojonym obszarze, znalazł się w tej pierwszej. Protoplastą dzisiejszej gminy Kaliska, była Gmina Dreidorf w skład której w 1885 r. wchodziły trzy wsie: Kaliska, Dąbrowa i Strych. 1 grudnia 1905 r. zajmowała obszar 617,6 ha oraz liczyła 846 mieszkańców. Zakończenie I wojny światowej i podpisanie traktatu wersalskiego w czerwcu 1919 r., pozwoliło na powrót do Polski, m.in. opisywanej gminy Kaliska. Stało się to 29 stycznia 1920 r. Z przeprowadzonego 30 września 1921 r. spisu powszechnego wynika, że liczba mieszkańców dzisiejszej gminy Kaliska, położonej wówczas na terenie dwóch powiatów, starogardzkiego i kościerskiego, wynosiła 3545 osóbK. Kowalkowski, Z dziejów Gminy Kaliska oraz wsi do niej należących, s. 50..
Lata międzywojenne W roku 1925 na terenie dzisiejszej gminy Kaliska były trzy obwody wójtowskie: Frank z sołectwami – Czarne, Iwiczno, Kaliska, Młyńsk, Piece Okonin z sołectwami – Huta (dzisiaj Huta Kalna), Kamienna Karczma, Lubiki, Studzienice Huta Leśna z sołectwami – Czarna Woda i Zawada. W roku 1934 na podstawie rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych., powstaje gmina Piece w skład której weszło 10 gromad: Bartel, Czarna Woda, Czarne, Huta, Iwiczno, Kaliska, Lubiki, Piece, Płociczno i Studzienice.
Lata 1945–2010 Po zakończeniu działań II wojny światowej, na podstawie Rozporządzenia Ministra Administracji Publicznej z dnia 10 grudnia 1947 r. zniesiono gminę Piece i utworzono gminę wiejską Kaliska w skład której weszły opisane w poprzedniej sekcji gromady. Łączna powierzchnia gminy wynosiła 6195 ha. W marcu 1952 r. dokonano korekty granic gminy Kaliska, powiększając ją o część gromady Kłaniny. Reforma administracyjna państwa, wprowadzona w dniu 25 września 1954 r., utworzyła w miejsce czterostopniowego podziału kraju na województwa, powiaty, gminy i gromady, nowy trzystopniowy podział likwidujący gminy. Uchwałą Nr 23/III/54 WRN w Gdańsku z dnia 5 października 1954 r., na omawianym terenie utworzono cztery gromady, którym przyporządkowano poszczególne miejscowości: Kaliska – Kaliska, Bartel, Płociczno, Studzienice, Łążek i Frank oraz z dotychczasowej gromady Lipy – Kazub, Dunajki, Lipska Karczma, Lipski Młyn i Stara Lipa Piece – Piece, Iwiczno, i Młyńsk, Czarna Woda – Czarna Woda, Jastrzębie (z gromady Zimne Zdroje) oraz część z gromady Łąg Huta Kalna – Huta Kalna, Lubiki, Czarne. W 1961 r. zlikwidowano gromadę Huta Kalna, a miejscowości Czarne, Huta Kalna, Lubiki, Małe Lubiki, Czubek, Miechowiec i Trzechowo włączono do gromady Kaliska. Kolejna reorganizacja systemu administracji państwowej i samorządowej, która miała miejsce w 1972 r., powołała w miejsce gromad i Gromadzkich Rad Narodowych, gminy i Gminne Rady Narodowe. W skład utworzonej gminy Kaliska weszły: Bartel Wielki, Cieciorka, Czarna Woda, Czarne, Dąbrowa, Huta Kalna, Iwiczno, Kaliska, Lubiki, Piece i Studzienice. Pierwszym naczelnikiem gminy został Kazimierz Buszek z Czarnej Wody. Po nim funkcję tę pełnił aż do roku 1990 – Henryk Balcerzak ze Starogardu Gdańskiego. thumb|left|Budynek Urzędu Gminy przy ulicy Nowowiejskiej Po demokratycznych przemianach w Polsce jakie miały miejsce w 1989 r., nastąpiło powołanie samorządu terytorialnego. 27 maja 1990 r. odbyły się w gminie Kaliska pierwsze, w pełni wolne wybory Samorządu Gminy. Stanowisko Wójta Gminy Kaliska kolejno piastowali: Antoni Cywiński – 4 kadencje 1990–1998 oraz 2002−2010 Zbigniew Partyka – 1998–2002 Sławomir Janicki – 2 kadencje 2010–2014 oraz od 2014
W Kaliskach mieści się wiele instytucji i organizacji o zasięgu gminnym. Oprócz opisywanego już Urzędu Gminy są to: Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej, Zespół Szkół Publicznych (gimnazjum i szkoła podstawowa),Samorządowe Przedszkole Publiczne, Gminny Ośrodek Kultury, Gminna Biblioteka Publiczna, Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska”, Posterunek Policji, filia Banku Spółdzielczego w Skórczu, Urząd Pocztowy, OSP Kaliska oraz Nadleśnictwo Kaliska.
1 stycznia 1993 r. wyłączono z gminy sołectwo Czarna Woda, czyniąc je miastem (gminą miejską).. Czarna Woda była do końca 2024 r. najmłodszym miastem w województwie pomorskim – status ten uzyskała po Krynicy Morskiej (1991 r.), także powstałej wskutek wyłączenia z gminy wiejskiej.
30 grudnia 1994 r. z gminy Kaliska zostały wyłączone następne dwa sołectwa: Huta Kalna oraz Lubiki, które przeszły do miasta Czarna Woda, stając się częściami miasta.. thumb|Frontowa ściana budynku Urzędu Gminy po modernizacji w 2013 roku
Podczas sesji Rady Gminy w dniu 1 lutego 2012 r., radni uchwalili statut Gminy Kaliska oraz wzór herbu i flagi.
Na przełomie drugiego i trzeciego kwartału 2013 roku, budynek Urzędu Gminy w Kaliskach przy ulicy Nowowiejskiej 2 został gruntownie zmodernizowany. Wymieniono stare i zniszczone drewniane okna na nowe plastikowe, ocieplono ściany zewnętrzne styropianem, po czym je otynkowano, całość pomalowano oraz wybudowano portal zewnętrzny nad głównym wejściem do budynku.
Środowisko geograficzne Położenie Gmina Kaliska jest położona między długością geograficzną 53°50′00″ a 53°57′40″, oraz szerokością geograficzną 18°02′30″ a 18°17′05″. Odległość między najbardziej wysuniętymi na północ i południe punktami wynosi 14,8 km, a na kierunku wschód zachód – 14,3 km.
Gmina Kaliska jest najbardziej wysuniętą na zachód gminą Kociewia, położoną na północnym skraju Borów Tucholskich w obrębie Pojezierza Starogardzkiego.
thumb|Map – PL – powiat starogardzki – Kaliska
Gmina Kaliska graniczy z gminami: od północy na długości 17,4 km z gminą Stara Kiszewa, administracyjnie przynależącą do powiatu kościerskiego, od wschodu z gminą Zblewo na długości 16,8 km i Lubichowo na długości 5,1 km wzdłuż rzeki Wdy, od południa z gminą Osieczna na długości 5,5 km i Czarna Woda na długości 15 km, od zachodu z gminą Czersk na długości 16,8 km. Łączna długość zewnętrznej granicy gminy wynosi 76,6 km.
Sąsiednie gminy: Czersk, Zblewo, Osieczna, Stara Kiszewa, Lubichowo, Czarna Woda.
thumb|left|Panorama w Bartlu łąk i bagienka Kształtowanie krajobrazu rozpoczęło się w epoce lodowej (około 13 tys. lat p.n.e.). Lądolód pochodzenia skandynawskiego przyniósł na Pomorze olbrzymie ilości osadów w postaci głazów, żwirów, piasków, glin itp. Właśnie dzięki temu zjawisku, gmina zawdzięcza niską (klasa V i VI) bonitację gleb. Na terenie gminy Kaliska brak cenniejszych surowców mineralnych, występuje tylko kruszywo budowlane w postaci grubego i miałkiego żwiru, a także margle łąkowe i torfy.
Najniżej położonym względem morza punktem na terenie gminy, jest punkt nad brzegiem rzeki Wdy, przy granicy między Młyńskiem a Małym Bukowcem, jego wysokość wynosi 99,9 m n.p.m. Najwyżej położony punkt znajduje się w odległości około 400 metrów od jeziora Wygonin, przy drodze z Bartla Wielkiego do miejscowości Zamek Kiszewski w gminie Stara Kiszewa i wynosi 160,4 m n.p.m.
Klimat Tak jak całe Pojezierze Kaszubskie, Gmina Kaliska znajduje się w przejściowej strefie klimatu morskiego oraz kontynentalnego, co ma wielki wpływ na zmienność i rozmaitość stanów pogody. Wszystkie pory roku zaczynają się tutaj około dwóch tygodni później niż w głębi kraju. Ciepłe i jesienne dni są przedłużane przez bliskość morza, natomiast późno topniejące lody na licznych jeziorach i rzekach, mają wpływ na chłodną wiosnę, kiedy to najbardziej dokuczliwe są północne i wschodnie wiatry. Bory Tucholskie otaczające gminę, czynią klimat na jej terenie bardziej suchy niż panuje to w innych częściach Kociewia, co wiąże się z niższą temperaturą powietrza w okresie zimy. Nasłonecznienie w miesiącach grudniu i styczniu należy do najniższych w kraju. Najkrótsze w drugiej połowie czerwca noce na tym terenie, przy bezchmurnym niebie, należą do najbardziej jasnych nocy w Polsce.
Zbiorniki i cieki wodne thumb|left|Panorama jeziora Trzechowskiego Na terenie Gminy Kaliska znajduje się wiele jezior z których odpowiednio co do wielkości, należy wymienić: Trzechowskie – 76,00 ha, część jeziora Wygonin – 25,18 ha (na terenie gminy Kaliska), Kazub – 16,49 ha oraz jeziora Smolnik – 15,22, Studzienickie – 7,56, Głęboczek – 9,00, Gogolinek – 6,26, Iwiczek, Nierybno Duże, Nierybno Małe, Pieszczenko, Piaszczyste, Lipskie, Płociczno Duże, Płociczno Małe i kilka innych mniejszych.
thumb|Rzeka Wda zimą 2011 Przez południową część gminy, konkretnie przez sołectwa Czarne i Iwiczno, płynie rzeka Wda na odcinku o długości około 9 km. Głębokość rzeki na tym terenie dochodzi do 3 m, natomiast szerokość wynosi od 10 do 30 m. Brzegi rzeki w zależności od terenu przez który przepływa, wahają się od 1 do 10 m wysokości. W latach 70 ub. w. rzeka Wda została m.in. na odcinku o którym mowa wyżej uregulowana, liczne zakola zostały zlikwidowane a brzegi umocnione faszyną. Od tego czasu grunty rolne i łąki bezpośrednio przylegające do rzeki, nie są wiosną zatapiane.