Epos narodowy, epopeja narodowa – utwór literacki (epos) o istotnym znaczeniu dla narodu lub grupy społecznej, przedstawiający jego/jej dzieje w przełomowym momencie. Określenie to przyznawane jest zwykle jednemu dziełu literatury narodowej, które według materiałów historycznych czy tradycji ma najwierniej oddawać charakterystyczne dla epoki rysy narodu lub jego warstwy, osiągając jednocześnie wysoki stopień artyzmu.
Za pierwsze eposy narodowe uznano lliadę oraz Odyseję spisane przez Homera. Przedstawiają one historie herosów walczących z przeciwnościami losu. Polskim przykładem eposu jest Pan Tadeusz autorstwa Adama Mickiewicza, gdzie zawarta jest historia okupowanego narodu, który widzi nadzieję na niepodległość w nadchodzących wojskach Napoleona.
Poniższa lista przedstawia spis eposów poszczególnych narodów wraz z ich czasem powstania. Wiele spośród nich było przekazywanych ustnie z pokolenia na pokolenie, zanim zostały spisane w formie literackiej.
+Eposy narodowe poszczególnych narodówPaństwoEposAutorPowstałCzas akcjiAngliaBeowulfnieznanyprzed X wiekiemVI wiekArgentynaGauczo Martín FierroJosé Hernández1872ArmeniaDawid z SasununieznanyVIII wiekChileAraukanaAlonso de Ercilla y ZúñigaXVI wiekkonkwistaChinyKsięga PieśniKonfucjusz – jako redaktorVI wiek p.n.e.epoka brązuChorwacjaOsmanIvan GundulićXVII wiekCzarnogóraGórski wieniecPiotr II Petrowić-NiegoszXIX wiekDaniaBogowie PółnocyAdam Gottlob OehlenschlägerXIX wiekEstoniaKalevipoegFriedrich Reinhold Kreutzwald1861EtiopiaKebra Nagast (Wspaniałość królów)nieznanyXIII wiekFinlandiaKalevalaElias Lönnrot1849FrancjaPieśń o RolandzienieznanyXII wiekpanowanie Karola WielkiegoGruzjaRycerz w tygrysiej skórzeSzota RustaweliXIII wiekGrecja (starożytna)Iliada i OdysejaHomerVIII wiek p.n.e.epoka brązuGrecja (bizantyńska)Bazyli Digenis AkritasXI wiekHiszpaniaEl cantar del mío CidnieznanyXII wiekrekonkwistaImperium RzymskieEneidaWergiliuszI wiek p.n.e.Epoka brązuIndieMahabharatanieznanynieznanyIndieRamajanaValmikinieznanyIrakEpos o Gilgameszu–nieznanyepoka brązuIranSzahname (Księga królów)FerdousiX wiekokres przedislamskiIslandiaEddaSnorri SturlusonXIII wiekIzraelTora–––JaponiaHeike monogatari nieznany–HeianKazachstanKobłandy BatyrnieznanyXVI–XVIII w.KambodżaReamker––KirgistanManasWasilij Radłow1885LuksemburgPowieść o lisieMichel Rodange – jako redaktorśredniowiecze-XIX wiekŁotwaLāčplēsisAndrejs Pumpurs1888NiemcyPieśń o Nibelungachnieznanyokoło 1200PolskaPan TadeuszAdam Mickiewicz1834wojny napoleońskiePortugaliaOs LusíadasThe LusiadsLuís de Camões1572wielkie odkrycia geograficzneRosjaSłowo o wyprawie Igoranieznanydo końca XII wiekurozbicie dzielnicowe RusiRosjaWojna i pokójLew Tołstoj1865–1869wojny napoleońskieRumuniaCyganiadaIon Budai-Deleanu1800–1812panowanie Włada PalownikaSłoweniaChrzest nad SawicąFrance PrešerenXIX wiekStany ZjednoczoneEwangelinaHenry Wadsworth LongfellowXIX wiekdeportacje AkadyjczykówStany ZjednoczonePieśń o HajawacieHenry Wadsworth LongfellowXIX wiekSyriaLegenda o KerecieIlimilkuXII–XIV wiek p.n.eepoka brązuTajlandiaRamakienróżne wersjeXVIII wiekTybetGesser ChannieznanyXI wiekUzbekistanAłpamysznieznanyXVI wiekWaliaMabinogion–– Określenia epos używa się także w odniesieniu do dzieł filmowych, będących przeważnie superprodukcjami, takich jak na przykład amerykański Ben Hur
Polskie eposy narodowe Polskie eposy narodowe mają swój początek od tłumaczenia Jerozolimy wyzwolonej Torquato Tasso przez Piotra Kochanowskiego w XVII wieku. Ze względu na częściową parafrazę stosowaną dla spolszczenia tekstu był on uważany za ważny prototyp dla przyszłych eposów. Pierwszą większą próbą stworzenia eposu narodowego była Lechiada Macieja Kazimierza Sarbiewskiego. Eposu poeta nigdy nie dokończył. Zachowała się tylko XI pieśń. Następnie Wacław Potocki napisał pierwszy polski epos narodowy – Transakcję wojny chocimskiej. Utwór ten tworzony w latach 1669–1672 został jednakże wydany po raz pierwszy w 1850 roku. Pierwsze znane w Polsce polskie eposy narodowe to Sobiesciada (1686) Jędrzeja Ustrzyckiego i Viennis (1717) Jana Damascena Kalińskiego. Oba dotyczą zwycięstwa wiedeńskiego króla Jana III Sobieskiego. Ambitną, ale zapomnianą próbą była Jagiellonida Dyzmy Bończa-Tomaszewskiego.
Następnym polskim eposem narodowym jest Pan Tadeusz Mickiewicza. Do eposów polskich zaliczają się również Monachomachia i Antymonachomachia Ignacego Krasickiego. Umownie polskimi eposami narodowymi nazywa się także dzieła prozy polskiej – między innymi Stara baśń Józefa Ignacego Kraszewskiego i Chłopi Władysława Stanisława Reymonta.
Przypisy
Kategoria:Typy poematów