Rent – musical Jonathana Larsona (kompozytor, autor libretta i tekstów piosenek), będący uwspółcześnioną wersją opery Giacomo Pucciniego Cyganeria. Opisuje rok życia grupy młodych artystów, walczących o przetrwanie w ubogiej dzielnicy Nowego Jorku Lower East Side w epoce AIDS. Jest jednym z pierwszych dzieł scenicznych dotykających tematyki narkomanii, homoseksualności i transseksualizmu. Porusza kontrowersyjne tematy trzymając się konwencji rock opery.
Musical zdobył wiele nagród, między innymi Tony Award za najlepszy musical oraz Nagrodę Pulitzera w kategorii dramatu. Jego premiera odbyła się 25 stycznia 1996 w New York Theatre Workshop. Twórca musicalu, Jonathan Larson zmarł nagle nad ranem w dniu premiery.
Historia spektaklu Geneza
Koncepcja W 1988 r. dramaturg chciał stworzyć musical na podstawie Cyganerii Giacoma Pucciniego przeniesionej do współczesnego Nowego Jorku. W 1989 roku Jonathan Larson, 29-letni kompozytor rozpoczął z Aronsonem współpracę nad tym projektem, komponując utwory (później włączone do musicalu) – Santa Fe, Splatter (później tytuł zmieniony na Rent) oraz I Should Tell You. Różnice w dalszych koncepcjach spowodowały, że w 1991 roku Larson poprosił Aronsona o pozwolenie na zrealizowanie samodzielne dzieła według własnej koncepcji. Jego celem było napisanie opery rockowej, "zaprezentowanie teatru muzycznego pokoleniu MTV"Artykuł z NY Times. Aronson i Larson zawarli umowę, że jeśli sztuka pojawi się na Broadwayu, Aronson otrzyma udział w dochodach.
Wstępne etapy Jonathan Larson skoncentrował się na tworzeniu Rent na początku lat dziewięćdziesiątych, w ciągu siedmiu lat stworzył setki utworów dokonując wielu zasadniczych zmian (dzieło ostatecznie zawiera czterdzieści dwa utwory), zarabiając w tym czasie na utrzymanie jako kelner w restauracji. Jesienią 1992 roku Larson zaprezentował dyrektorowi artystycznemu New York Theatre Workshop, Jamesowi Nicolowi, taśmę i skrypt. Pierwsze próby czytane miały miejsce w marcu 1993 roku ukazując wiele problemów wynikających z długości i skomplikowania utworu.
Przed prapremierą Pomiędzy 1994 a 1996 rokiem spektakl był próbnie wystawiany na deskach off-broadwayowskiego teatru New York Theatre Workshop, większość utworów z tego okresu nie znalazła się w ostatecznym dziele. Premierę zapowiedziano na 25 stycznia 1996 roku. W noc poprzedzającą premierę autor dzieła zmarł nagle w swoim mieszkaniu z powodu tętniaka aorty, spowodowanego najprawdopodobniej przez zespół MarfanaNY times – ostatnie dni Larsona. Wcześniej był na obserwacji w 2 szpitalach, lecz nie został właściwie zdiagnozowany.
Prapremiera thumb|300px|Rent w Nederlander Theatre Reżyser (Michael Greif) początkowo nie wiedział, co zrobić. Przedstawienie premierowe miało zostać odwołane, lecz z woli rodziców Larsona odbyło się. Rozpoczęło się w wersji koncertowej, przybici aktorzy śpiewali na siedząco. Stopniowo wykonawcy zaczęli wchodzić w swoje role i akt II został zaprezentowany normalnie, z pełnym ruchem scenicznym itp.Historia musicalu Rent.
W premierowej obsadzie wystąpili: Anthony Rapp – Mark Cohen Adam Pascal – Roger Davis Daphne Rubin-Vega – Mimi Marquez Jesse L. Martin – Tom Collins Wilson Jermaine Heredia – Angel Dumott Schunard Idina Menzel – Maureen Johnson Fredi Walker – Joanne Jefferson Taye Diggs – Benjamin Coffin III Większość obsady debiutowała tym występem jako wykonawcy.
Dalsze występy przebiegły zgodnie z planem, spektakl błyskawicznie zdobył popularność, na co miały wpływ entuzjastyczne recenzje i okoliczności śmierci kompozytora. Wkrótce 150 osobowa widownia New York Theatre Workshop okazała się za mała. Ze względu na przytłaczającą popularność spektakl został przeniesiony na Broadway do Nederlander Theatre w dniu 29 kwietnia 1996 roku.
Producenci wprowadzili zwyczaj losowania tanich 20 dolarowych biletów do nabycia w dniu spektaklu, co przyczyniło się do wzrostu popularności teatru muzycznego wśród młodszego pokolenia. W dniu 24 kwietnia 2006 odbył się charytatywny spektakl z udziałem oryginalnej obsady, który zebrał 2 miliony dolarów dla fundacji: Jonathan Larson Performing Arts Foundation oraz Friends In Deed.
Spektakl został wystawiony po raz ostatni w dniu 7 września 2008 roku jako 5124 przedstawienieDane z bazy IBdB, co czyni go dziewiątym najdłużej granym na Broadwayu. Ostatni występ został zarejestrowany i wyświetlony w kinach oraz wydany na DVD i Blu-ray. Produkcja zarobiła łącznie ponad 280 milionów dolarówInformacja musical.pl.
Revival na off-Broadwayu W dniu 11 sierpnia 2011 spektakl wrócił na sceny Nowego Jorku, był wystawiany na off-broadwayowskiej scenie New World Stages, ponownie w reżyserii Michaela GreifaNYT informacja o spektaklu. Ostatnie 350 przedstawienie wystawiono 9 września 2012 rokuOstatnie przedstawienie RENT.
Pozostałe inscenizacje Polska Do chwili obecnej miało miejsce 5 polskich inscenizacji Rent.
Gdańsk Polska prapremiera miała miejsce w Gdańsku, w Centrum Stocznia Gdańska dnia 15 kwietnia 2005 roku. Sztukę wystawił w oryginale (po angielsku) zespół Maybe Theatre Company, amatorski teatr działający przy katedrze anglistyki Uniwersytetu Gdańskiego. Spektakl reżyserował Paweł Lewandowski, w rolach głównych wystąpili: Łukasz Tartas jako Mark, Marcin Szczepański jako Roger, Joanna Knitter jako Joanne, Łukasz Wesołowski jako Angel.
Chorzów Pierwsza polskojęzyczna adaptacja Rent (przekład: Paweł Marcinkiewicz) miała premierę 22 grudnia 2006 roku w Teatrze Rozrywki w Chorzowiewww.teatry.art.pl Chorzów. Reżyserował Ingmar Villqist, w rolach głównych wystąpili: Artur Święs jako Mark, Maciej Balcar jako Roger, Alona Szostak w roli Mimi, Dominik Koralewski jako Collins, Jakub Lewandowski jako Angel, Anna Sroka jako Maureen, Izabela Malik jako Joanne.
Szczecin Trzecia adaptacja musicalu miała premierę w szczecińskiej Operze na Zamku 7 listopada 2008. Sztukę reżyserował na podstawie własnego tłumaczenia Andrzej Ozga, kierownictwo muzyczne Maciej Cybulski, scenografia i kostiumy Mariusz Napierała, choreografia Tomasz Tworkowski w rolach głównych wystąpili: Grzegorz Duda jako Mark, Janusz Kruciński jako Roger, Karolina Adamska jako Mimi, Mateusz Brzeziński jako Collins, Filip Cembala jako Angel, Renata Gosławska jako Maureen, Dorota Pawłowska jako JoanneObsada szczecińskiego spektaklu. Ostatnie przedstawienie odbyło się najprawdopodobniej 10 czerwca 2010Galeria zdjęć z ostatniego spektaklu Szczecin.
Warszawa 24 października 2014 odbyła się warszawska premiera w teatrze Teatrze Rampa. Reżyserował Jakub Szydłowski według tłumaczenia Andrzeja Ozgi. W rolach głównych wystąpili: Jakub Wocial jako Mark, Rafał Drozd jako Roger (2 obsada to Konrad Marszałek), Ewa Lachowicz jako Mimi (2 obsada – Kamila Boruta), Łukasz Talik jako Collins, Krzysztof Broda-Żurawski jako Angel, Agnieszka Fajlhauer jako Maureen oraz Brygida Turowska jako Joanne. Ostatnie 40 wystawienie miało miejsce się 13 marca 2016.
Kraków 7 grudnia 2024 roku odbyła się krakowska premiera w Teatrze Variété. Za reżyserię i inscenizację spektaklu odpowiedzialny jest Jakub Wocial, a współreżyserem, inscenizatorem oraz choreografem widowiska jest Santiago Bello. Wykorzystano tłumaczenie Andrzeja Ozgi. Spektakl wystawiono w podwójnej obsadzie: Jan Traczyk i Jakub Wocial jako Roger Davis, Wojciech Bochra i Michał Słomka jako Mark Cohen, Malwina Kusior i Marta Zalewska (również kierowniczka muzyczna) jako Mimi Márquez, Patryk Bartoszewicz oraz Kamil Olczyk w roli Toma Collinsa, Krystian Embradora i Jakub Szyperski jako Angel Dumott Schunard, Natalia Kujawa i Małgorzata Majerska jako Maureen Johnson, Sabina Karwala i Julia Pawlak w roli Joanne Jefferson oraz Michał Domagała i Kamil Krupicz jako Benjamin "Benny" Coffin III.
Świat Musical był wystawiany w wielu krajach świata, poza Polską również m.in. w: Danii, Estonii, Finlandii, Islandii, Irlandii, Norwegii, Szwecji, Belgii, Holandii, Irlandii, Meksyku, Panamie, Boliwii, Brazylii, Argentynie, Rosji, Chinach, Korei Południowej, Kanadzie, Wielkiej Brytanii, Tajwanie, Japonii, Filipinach, Singapurze, Tajlandii, RPA, Australii, Nowej Zelandii, Izraelu, Puerto Rico, Austrii, Peru oraz Trynidadzie i Tobago.
Poza angielską powstały 22 wersje językowe: duńska, estońska, fińska, islandzka, norweska, szwedzka, holenderska, francuska, niemiecka, portugalska, hiszpańska, włoska, węgierska, polska, słowacka, grecka, rosyjska, chińska (mandaryńska oraz kantońska), koreańska, japońska i hebrajska.
Inspiracje Podstawową inspiracją dla Larsona jest opera Giacoma Pucciniego Cyganeria. Symbolicznie premiera Rent została zaplanowana prawie dokładnie w stulecie światowej prapremiery Cyganerii. Oba dzieła opowiadają o życiu ubogich młodych artystów zagrożonych śmiertelną chorobą (gruźlica w Cyganerii, AIDS w Rent).
Nazwiska i charaktery postaci z Rent również silnie nawiązują do postaci z opery Pucciniego. Rent Cyganeria Mark Cohen, niezależny filmowiec Marcello, malarzRoger Davis, piosenkarz, nosiciel HIV Rodolfo, poeta Mimi Marquez, tancerka, nosicielka HIV Mimi, krawcowa chora na gruźlicęAngel Dumott Schunard, drag queen, muzyk Schaunard, muzykTom Collins, informatyk i filozof Colline, filozof Maureen Johnson, performerka Musetta, śpiewaczka Joanne Jefferson, prawnik Alcindoro, radca stanu Benjamin "Benny" Coffin III, właściciel kilku loftów Benoit, właściciel kamienicy
Rent odwołuje się do Cyganerii w wielu momentach. Nawiązania w warstwie muzycznej: Powracający motyw, grany przez Rogera na gitarze, kiedy próbuje skomponować piosenkę, opiera się na arii Musetty z II aktu Cyganerii - Quando men vo W utworze La Vie Boheme, kiedy Roger gra swój gitarowy motyw, Mark komentuje to słowami "nie przypomina walca Musetty" (Walc Musetty to inna nazwa Quando men vo) Również w innych utworach pojawiają się muzyczne aluzje do Quando men vo, ale nie są już tak bezpośrednie Nawiązania w tekstach i tytułach piosenek: Tytuł utworu "Tango: Maureen" to znowu nawiązanie do Walca Musetty. Utwór Light My Candle nawiązuje w tekście do arii Rodolfa Che gelida manina ("Jaka zimna rączka"), arii Mimì Si, mi chiamano Mimì ("Tak, zwą mnie Mimi") oraz ich duetu O soave fanciulla ("O, piękna dziewczyno!") Tytuł utworu La Vie Bohème to nawiązanie wprost do oryginalnego tytułu Cyganerii (La Bohème)
W musicalu twórca zawarł również wątki autobiograficzne: żył latami w dzielnicy artystycznej, utrzymując się z pracy dorywczej (kelner). przeniósł elementy wyposażenia swego ówczesnego mieszkania na scenę – nielegalny piec opalany drewnem, wanna w środku kuchni, zepsuty domofon, klucz zrzucany gościom. Larson, podobnie jak Mark, został porzucony przez swoją dziewczynę dla kobiety. uczestniczył regularnie w spotkaniach grupy wsparcia nosicieli wirusa HIV, samemu nie będąc zarażony – odgrywał więc rolę obserwatora, jak postać Marka Słowa użyte w tytule i tekście piosenki Will I? ("Will I loose my dignity?" – "Czy utracę godność?") zostały wypowiedziane przez jednego z członków tej grupy wsparcia imiona postaci wymienione w tym utworze są imionami przyjaciół Larsona zmarłymi na AIDS
Główne postaci thumb|400px|Obsada Rent w 2005 Mark Cohen – twórca filmu dokumentalnego. Narrator spektaklu. Jest współlokatorem Rogera (wcześniej był współlokatorem Collinsa), były chłopak Maureen. Alter ego autora musicalu Jonathana Larsona. Głos: Baryton/Niski tenor Roger Davis – muzyk zakażony wirusem HIV, były narkoman, współlokator Marka. Jego marzeniem jest napisać przed śmiercią piosenkę, która będzie zapamiętana. Głos: Tenor Mimi Márquez – tancerka klubowa, narkomanka, zakażona HIV. Mieszka pod Markiem i Rogerem, zaleca się do Rogera. Jest byłą dziewczyną Benny'ego. Głos: Kontralt z beltem. Tom Collins – gej chorujący na AIDS. Geniusz informatyczny, nauczyciel, anarchistyczny włóczęga. Były współlokator Rogera, Marka, Benny'ego i Maureen, wyprowadził się do Angela. Głos: Baryton/Tenor Angel Dumott Schunard – drag-queen, perkusista, zarażony AIDS. Jest zakochany w Tomie. Głos: Tenor (z szerokim falsetem).