thumb|Fort 31 wchodzący w skład Twierdzy Kraków thumb|Fort Boyard w trakcie wojen napoleońskich strzegący wraz z siostrzanym fortem Énet arsenału w Rochefort przed flotą brytyjską thumb|Fort Douaumont wchodzący w skład zespołu fortyfikacyjnego otaczającego rejon Verdun Fort (wł.) – budowla obronna przystosowana do obrony okrężnej stanowiąca element większego zespołu fortyfikacyjnego (np. twierdzy).
Forty wznoszono od XVII do początków XX w. zasadniczo grupowano je w zespoły zwane twierdzami fortowymi, choć w szczególnych wypadkach budowano również forty wydzielone (tzw. detaszowane) jako budowle samodzielne.
Budowa fortu Forty były budowlami ziemnymi o obrysie zamkniętym, zdolnymi do samodzielnej i długotrwałej obrony. Występował strefowy podział obwodu fortu: stok bojowy (plateau, glacis), stanowiska, fosa, wały, wnętrze. W skład budowli murowych fortów wchodziły koszary, schrony, stanowiska ogniowe artylerii i piechoty, magazyny, wieże obserwacyjne i artyleryjskie itp. Nie w każdym forcie występowały wszystkie z wymienionych obiektów, każda szkoła fortyfikacji miała swoje preferencje odnośnie do doboru obiektów i środków obrony i ich rozmieszczania w forcie. Forty połączone były między sobą siecią drogową i telefoniczną.
Zasadą budowy pierścieni fortów twierdz fortowych było zapewnienie możliwości wsparcia artyleryjskiego przez dany fort swoim najbliższym sąsiadom – z prawej i z lewej strony. Inaczej mówiąc, fort w twierdzy fortowej w razie potrzeby mógł dostać wsparcie od obydwu swoich skrzydłowych sąsiadów.
Typy fortów fort piechoty fort pancerny fort jednostkowy fort łącznikowy fort rozproszony fort zaporowy fort artyleryjski fort reditowy fort ceglano-ziemny
Zmierzch fortów thumb|Fort Pulaski, którego ceglane fortyfikacje w trakcie wojny secesyjnej poddały się nowoczesnej gwintowanej artylerii. Zapoczątkowało to trend budowy nowych fortyfikacji przy wykorzystaniu betonu Rozwój artylerii oblężniczej na przełomie XIX i XX w. zmuszał stopniowo do zastąpienia klasycznych fortów fortami rozproszonymi, a następnie dziełami jeszcze bardziej rozproszonymi: grupą warowną i rejonem umocnionym. Zmiany te wprowadzane były w różnych państwach niejednocześnie i często dopiero niepowodzenia wojenne (swoje lub cudze) przesądzały decyzję o modernizacji dotychczasowych fortyfikacji lub budowy nowych, dostosowanych do aktualnie używanych środków oblężniczych.
Mimo iż I wojna światowa wykazała niewystarczającą odporność na ogień nowoczesnej artylerii (np. ciężkich moździerzy oblężniczych typu gruba berta), forty były jeszcze niekiedy budowane w okresie międzywojennym, ale w czasie II wojny światowej nie odegrały większej roli.
Polskie forty thumb|Fort IV Twierdzy Toruń Na obszarze Polski znajduje się wiele twierdz fortowych, budowanych w różnych okresach i przez różne państwa i wojska. Typowymi twierdzami fortowymi są: Twierdza Kłodzko – twierdza austriacka i pruska Twierdza Kołobrzeg – twierdza pruska (niemiecka), nadbrzeżna Twierdza Kostrzyn – twierdza pruska (niemiecka) Twierdza Koźle - twierdza austriacka (pruska) Twierdza Kraków – twierdza austriacka Twierdza Modlin – twierdza rosyjska Twierdza Osowiec – twierdza rosyjska Twierdza Poznań – twierdza pruska (niemiecka) Twierdza Przemyśl – twierdza austriacka Twierdza Srebrnogórska – twierdza pruska (niemiecka) Twierdza Toruń – twierdza pruska (niemiecka) Twierdza Warszawa – twierdza rosyjska Twierdza Wrocław – twierdza pruska (niemiecka) Twierdza Świnoujście – twierdza pruska (niemiecka), nadbrzeżna Twierdza Nysa - twierdza pruska (niemiecka) Twierdza Łomża Twierdza Głogów – twierdza austriacka i pruska
Ponadto na terenie Polski istnieją forty samodzielne, broniące górskich przełęczy czy przepraw przez rzeki.
Zobacz też cytadela ława działowa
Przypisy
Bibliografia PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001,
Kategoria:Forty