Szczęsny Feliks Dettloff (ur. 5 października 1878 w Nakle nad Notecią, zm. 4 listopada 1961 w Poznaniu) – polski historyk sztuki, duchowny katolicki, profesor Uniwersytetu Poznańskiego, członek PAN.

Życiorys Był synem Wiktora (mistrza tapicerskiego) i Honoraty z Drobińskich. Uczęszczał do gimnazjum z Nakle (do 1896), następnie studiował w seminariach duchownych w Poznaniu i Gnieźnie. Angażował się w działalność kół młodzieżowych, był prezesem tajnego kółka młodzieżowego im. Tomasza Zana w gimnazjum w Nakle, kierował również kołem oświatowo-politycznym w seminarium gnieźnieńskim. W 1901 przyjął święcenia kapłańskie i został wikariuszem katedry w Poznaniu oraz kapelanem biskupa pomocniczego poznańskiego. Prowadził działalność społeczno-patriotyczną. W 1910 wyjechał na uzupełniające studia; na uniwersytecie w Monachium zgłębiał historię sztuki, archeologię klasyczną i muzykologię (1910–1913), w Berlinie historię sztuki (1913), w Wiedniu historię sztuki i muzykologię; na Uniwersytecie Wiedeńskim obronił w 1914 doktorat na podstawie pracy Der Entwurf von 1488 zum Sebaldusgrab.

W latach 1914–1915 kierował Galerią Muzeum im. Mielżyńskich w Poznaniu. W czasie I wojny światowej działał na rzecz utworzenia Uniwersytetu Poznańskiego, a także Szkoły Zdobniczej i Konserwatorium Muzycznego w Poznaniu. W latach 1915–1918 prowadził wykłady z historii sztuki sakralnej w seminariach duchownych w Poznaniu, Gnieźnie i Monasterze Westfalskim. Od 1918 był kierownikiem Muzeum Wielkopolskiego w Poznaniu. W 1919 został profesorem nadzwyczajnym Uniwersytetu Poznańskiego; wykładał historię sztuki średniowiecznej. W latach 1918–1953 i 1956–1958 kierował Katedrą Historii Sztuki, od 1924 był profesorem zwyczajnym. Po zajęciu Poznania przez hitlerowców został początkowo zakładnikiem (1939), później był wysiedlony; przebywał w Zakopanem i Nowym Targu, pracował jako urzędnik. W ramach tajnego nauczania wykładał historię sztuki na Uniwersytecie Ziem Zachodnich w Częstochowie (1944–1945). W latach 1953–1956 przebywał na przymusowej emeryturze (było to spowodowane niepochlebnym komentarzem na temat Stalina). Powrócił do pracy na uniwersytecie w 1956, ale z powodu choroby oczu musiał ograniczyć aktywność. Zmarł 4 listopada 1961 w Poznaniu i został pochowany na Cmentarzu JunikowskimMiejsce pochówku Szczęsnego Feliksa Dettloffa [dostęp z dnia: 2016-09-22].

Wydarzenie z 5 marca 1953 (śmierć Stalina i reakcja na nią ks. prof. Sz. Dettloffa) zostały udokumentowane w "Dzienniku wypadków" prof. Karola Estreichera następująco: „Z Poznania wiadomość o kolosalnej awanturze, którą wywołał tam ksiądz Dettloff, historyk sztuki, profesor Uniwersytetu Poznańskiego. Miał on w klubie profesorskim wyrazić się brzydko o Stalinie z okazji jego śmierci. Garderobiana doniosła o tym tajnej policji, ci do rektoratu i oto gotowa awantura!. Dettloff nie jest mi sympatyczny, ledwo raz w życiu i to przelotnie spotkałem się z nim. Zawsze go unikałem i jego uczniów. Niemniej nie ma powodu, ażeby go wyrzucać z katedry dlatego, że wyraził się nie dość czołobitnie o Stalinie. Podobno partyjny uczeń Dettloffa historyk sztuki i profesor Uniwersytetu Poznańskiego – [Zdzisław] Kępiński bronił gorąco Dettloffa. Ostatecznie skończyło się na emeryturze, na którą był i tak już czas. Dettloff stary, chory, ślepy – ale prześladowaniu ze strony partyjnych nie było końca”.

Zaś po latach ówczesne wydarzenia na Uniwersytecie Poznańskim skorygował krakowski historyk literatury staropolskiej prof. Tadeusz Ulewicz, pisząc: „|Co się zaś tyczy epizodu z ks. Dettloffem (rodem z Kaszubszczyzny), to rzecz, znana mi od kolegów z Poznania wyglądała następująco. Profesorowie spotykali się zwykle między 10 a 12 na czarną kawę. Otóż sędziwy ks. Szczęsny Dettloff przyszedł tam po Mszy, jak zwykle o niczym nie wiedząc, a kelner dyskretnie się nachyliwszy szepnął mu do ucha, że Stalin umarł. Na co ks. Dettloff zawołał odruchowo: «natychmiast dwa pączki!» – ku powszechnej radości całej sali, co oczywiście musiało dojść do policji. Ale za taką wiadomość warto było pójść w odstawkę, nawet bez emerytury…”.

Zajmował się historią sztuki późnogotyckiej, muzeologią i ochroną zabytków; jest uważany za twórcę poznańskiej szkoły historii sztuki. Szczególnie wiele uwagi poświęcił twórczości Wita Stwosza, m.in. dokonując analizy porównawczej jego dorobku na tle sztuki europejskiej; zajmował się sprawą formy językowej nazwiska rzeźbiarza, opowiadając się za formą "Stosz". Badał związki artystyczne biskupa poznańskiego Uriela Górki z Norymbergą oraz zabytki śląskiej sztuki średniowiecznej (Wrocław, Kłodzko, Jelenia Góra). Zorganizował wystawę wielkopolskiej plastyki gotyckiej, był inicjatorem dużej akcji inwentaryzacyjnej zabytków parafii w Wielkopolsce. Zorganizował Komisję Historii Sztuki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk; był członkiem zwyczajnym tego towarzystwa (1915), członkiem tytularnym (1952) i rzeczywistym (1957) PAN, członkiem honorowym Stowarzyszenia Historyków Sztuki. Otrzymał również honorowe obywatelstwo Poznania (1957). Organizował coroczne wyjazdy naukowe studentów do Włoch, Austrii i Niemiec, był znany z komentowania własnych zajęć ze studentami poza uczelnią, np. w kawiarni. Brał aktywny udział w Międzynarodowym Kongresie Historyków Sztuki w Brukseli (1930). Był także członkiem Towarzystwa Miłośników Miasta Poznania.

Jest fundatorem i patronem nagrody przyznawanej corocznie przez Stowarzyszenie Historyków Sztuki za najlepsze prace naukowe młodych historyków sztuki, które pojawiły się w danym roku.

Dorobek naukowy thumb|200px|Grób na Cmentarzu Junikowskim w Poznaniu Ogłosił ponad 160 prac naukowych, m.in.: Antykwariat dzieł sztuki przy księgarni św. Wojciecha (1915) Der Entwurf von 1488 zum Sebaldusgrab (1915) (Pojekt z r. 1488 grobu św. Sebaldusa z Norymbergi)Opublikowana w Poznaniu rozprawa doktorska Sz. Dettloffa Czy Wit Stosz był w Siedmiogrodzie? (1917) Rzeźba gnieźnieńska Wita Stwosza (1922) Wit Stwosz czy Hans Brandt (1929) Rzeźba polska do początku XVIII wieku (1932) Stwosz, Stosz czy Stoss (1933) Wit Stosz uczczony przez Norymbergę (1934) Na marginesie wystawy dzieł Wita Stosza w Norymberdze (1934) U źródeł sztuki Wita Stosza (1935) Kamienny krucyfiks Wita Stosza w krakowskim kościele mariackim (1939) Wit Stosz, jego życie i twórczość (1954) Zagadnienie twórcze krakowskiego ołtarza mariackiego Wita Stosza (1956) Ze studiów nad sztuką Wita Stosza (1958) Wit Stosz (1961, 2 tomy)

Przypisy

Bibliografia Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 1: A–J, Wrocław 1983 Piotr Grzelczak, Sprawa ks. Szczęsnego Dettloffa. UAM 1953, "Artium Quaestiones" 2011, t. XXII, s. 79-99.

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Wiedeńskiego Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Członkowie Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk Kategoria:Członkowie Towarzystwa Miłośników Miasta Poznania Kategoria:Członkowie Towarzystwa Tomasza Zana Kategoria:Duchowni archidiecezji poznańskiej Kategoria:Duchowni katoliccy zaboru pruskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Nakle nad Notecią Kategoria:Ludzie związani z Gnieznem Kategoria:Pochowani na Cmentarzu na Junikowie Kategoria:Polacy wysiedleni z Wielkopolski 1939–1941 Kategoria:Polscy historycy sztuki Kategoria:Polscy teoretycy kultury Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Ziem Zachodnich Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Historycznego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Urodzeni w 1878 Kategoria:Zmarli w 1961