Świnka – polski herb szlachecki, noszący zawołanie Świnka. Wzmiankowany w najstarszym zachowanym do dziś polskim herbarzu, Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae, spisanym przez historyka Jana Długosza w latach 1464–1480. Świnka jest jednym z 47 herbów adoptowanych przez bojarów litewskich na mocy unii horodelskiej z 1413 roku.
Herb występował głównie wśród rodzin osiadłych w ziemi kaliskiej, poznańskiej, sieradzkiej i krakowskiej. Spośród najbardziej znanych rodów pieczętujących się herbem Świnka, należy wymienić Czackich i Mączyńskich.
Świnki używali też Włodzimierz Krzyżanowski i Józef Zajączek.
Opis herbu Opis historyczny mały|Jedna ze stron manuskryptów Jana Długosza, zawierająca opisy polskich herbów Jan Długosz (1415–1480) blazonuje herb i opisuje herbownych następująco:
Po przetłumaczeniu:
Kasper Niesiecki, podając się na dzieła historyczne Bartosza Paprockiego, Szymona Okolskiego i Marcina Bielskiego, opisuje herb:
Opis współczesny Opis skonstruowany współcześnie brzmi następująco:
Na tarczy w polu czerwonym łeb czarny dzika o srebrnych kłach, pod nim ręka dzierżąca go za dolną szczękę w niebieskim rękawie.
W klejnocie kobieta w sukni czerwonej z włosami rozpuszczonymi.
Labry herbowe czerwone, podbite czernią.
Geneza Najwcześniejsze wzmianki 1352 – pieczęć Henryka de Buchwalt 1405 – zapiska sądowa
Najwcześniejsze lokalne źródło heraldyczne wymieniające ten herb to wspomniane już wcześniej Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae, datowane na lata 1464–1480. Autorem tego dzieła jest polski historyk, Jan Długosz.
W wyniku unii horodelskiej w 1413 herb został przeniesiony na Litwę. Do rodu Świnków przyjęty został Andrzej Dewknotowicz (Dewknethowycz). Napis na pieczęci przywieszonej do aktu jest jednak tak niewyraźny, że nie pozwala odczytać do kogo ta pieczęć należała, a zatem kto reprezentował w Horodle ten ród.
Herbowni
Lista Tadeusza Gajla Lista herbownych w artykule sporządzona została na podstawie wiarygodnych źródeł, zwłaszcza klasycznych i współczesnych herbarzy. Należy jednak zwrócić uwagę na częste zjawisko przypisywania rodom szlacheckim niewłaściwych herbów, szczególnie nasilone w czasie legitymacji szlachectwa przed zaborczymi heroldiami, co zostało następnie utrwalone w wydawanych kolejno herbarzach. Identyczność nazwiska nie musi oznaczać przynależności do danego rodu herbowego. Przynależność taką mogą bezspornie ustalić wyłącznie badania genealogiczne.
Pełna lista herbownych nie jest dziś możliwa do odtworzenia, także ze względu na zniszczenie i zaginięcie wielu akt i dokumentów w czasie II wojny światowej (m.in. w czasie powstania warszawskiego w 1944 spłonęło ponad 90% zasobu Archiwum Głównego w Warszawie, gdzie przechowywana była większość dokumentów staropolskich). Lista nazwisk znajdująca się w artykule pochodzi z Herbarza polskiego, Tadeusza Gajla (77 nazwisk). Występowanie na liście nazwiska nie musi oznaczać, że konkretna rodzina pieczętowała się herbem Świnka. Często te same nazwiska są własnością wielu rodzin reprezentujących wszystkie stany dawnej Rzeczypospolitej, tj. chłopów, mieszczan, szlachtę. Jest to jednakże dotychczas najpełniejsza lista herbownych, uzupełniana ciągle przez autora przy kolejnych wydaniach Herbarza. Tadeusz Gajl wymienia następujące nazwiska uprawnionych do używania herbu Świnka:
Pozostałe nazwiska Jury Łyczkowski, na swojej stronie dotyczącej heraldyki, wspomina również o nazwisku Braun.
Odmiany strona=23|mały|238x238px|Świnka w Tablicach odmian herbowych Teodora Chrząńskiego (1909). I rząd, I kolumna.
Galeria
Zobacz też
heraldyka polska ród herbowy
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Herby szlacheckie
Kategoria:Herby unii horodelskiej