thumb|Nieistniejący pomnik ku czci Franza von Wincklera w Katowicach Franz Xaver Winckler, Franciscus Xaverus Winckler, od 1840 Franz Xaver von Winckler (ur. 4 sierpnia 1803 w Tarnowie (powiat ząbkowicki), zm. 6 sierpnia 1851 koło Lublany) – posiadacz ziemski, przemysłowiec, współtwórca przemysłu KatowicKatowice przed nadaniem praw miejskich www.mhk.katowice.pl [dostęp 2017-01-23]., który przyczynił się do przyszłego nadania im praw miejskich.
Życiorys Urodził się w niezamożnej rodzinie zarządcy majątku ziemskiego, miał ośmioro rodzeństwa. Uczęszczał do szkół w Kłodzku i Nysie oraz do szkoły górniczej w Tarnowskich Górach. W tarnogórskiej szkole poznał Friedricha Wilhelma Grundmana. Pracował jako górnik w kopalniach węgla kamiennego w Zabrzu i Królewskiej Hucie. Był sztygarem w kopalni Maria w Miechowicach (obecnie dzielnica Bytomia), a po pewnym czasie został jej zarządcą. Po śmierci właściciela zakładu – Franza Aresina - został zarządcą jego całych dóbr.
Już jako współwłaściciel (poślubił wdowę po Franzu Aresinie) powiększył je poprzez zakup dóbr rycerskich Bogucice-Katowice z osadami Karbowa i Brynów (1839, od Karla F. Lehmanna) oraz Ordynacji Dóbr Mysłowickich po Mieroszewskich (1841, od rządu pruskiego)Nałęcz-Gostomski Władysław: Dzieje i rozwój Wielkich Katowic jako ośrodka górnośląskiego przemysłu i stolicy autonomicznego Województwa Śląskiego, wyd. Magistrat Wielkich Katowic, Katowice 1926, s. 73. Zarząd swoich dóbr Winckler zlokalizował w Katowicach, a ich zarządcą ustanowił swojego przyjaciela, Friedricha GrundmannaHistoria miasta – Katowice miastem www.mhk.katowice.pl [dostęp 2017-01-20]., który wraz z Richardem Holtzem przyczynił się do rozwoju Katowic i nadania im praw miejskich.
Zgromadził duży majątek, między innymi był właścicielem lub współwłaścicielem 69 kopalń węgla kamiennego, 14 kopalń rud, wielu hut cynku i żelaza.
Za zasługi dla rozwoju regionu w 1840 r. został mu nadany przez króla Prus tytuł szlacheckiTiele von Wincklerowie. Arystokracja węgla i stali, 2006, s. 82..
Był dwukrotnie żonaty, po raz pierwszy z Alwiną Kalide, siostrą śląskiego rzeźbiarza Theodora Erdmanna Kalide, zaś po jej śmierci z Marią Aresin, wdową po miechowickim przedsiębiorcy Franzu Aresinie. Jego córka z pierwszego małżeństwa, Waleska, razem ze swoim mężem Hubertem von Tiele kontynuowała gospodarcze dzieło swojego ojca. Wnuczką Franza von Wincklera była Ewa von Tiele-Winckler, zwana Matką Ewą.
Upamiętnienie W 1853 w parku (obecnie park Powstańców Śląskich), obok zarządu dóbr Wincklerów w Katowicach (tzw. zamku) postawiono pomnik Franza von WinckleraMichał Bulsa, Barbara Szmatloch, Sekrety Katowic, Katowice 2018, s. 7-10. . Został on zniszczony po II wojnie. W 1868 córka Franza, Waleska von Tiele-Winckler, wspominałaWaleska von Tiele-Winckler, Tradycje rodzinne, tłum. Michał Musioł, Katowice 2019, s. 65, 66.:
Do 1924 i w latach 1939–1945 nieistniejąca już katowicka ulica Skośna nosiła nazwę Tiele-Winckler-Straße. O życiu Franza von Wincklera opowiada powieść Marii Klimas-Błahutowej pt. Siedem krów tłustych.
Od 2016 patron ulicy w centrum KatowicUchwała nr XXIV/500/16 Rady Miasta Katowice z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie nadania ulicy położonej na terenie miasta Katowice nazwy „Franza Wincklera” bip.katowice.eu [dostęp 2018-01-01]..
Zobacz też Plac Tiele-Wincklerów w Katowicach Tiele-Wincklerowie Pałac Tiele-Wincklerów w Miechowicach
Przypisy
Bibliografia Industrie im oberschlesischen Fürstentum Pless im 18. und 19. Jahrhundert. Klemens Skibicki, Stuttgart, 2002 , s. 235f. Górnośląski leksykon biograficzny, Bogdan Snoch, Katowice 1997 A. Kuzio-Podrucki, Tiele-Wincklerowie. Arystokracja węgla i stali, Bytom 2006, (wyd. I), Tarnowskie Góry 2009 (wyd. II) – opis dziejów rodu od połowy XVIII w. do czasów współczesnych, obszerna genealogia, bibliografia, zdjęcia archiwalne i współczesne.
Linki zewnętrzne Historia miasta – Katowice miastem www.mhk.katowice.pl [dostęp 2017-01-20]
Kategoria:Niemieccy przedsiębiorcy Kategoria:Niemieccy przemysłowcy Kategoria:Ludzie związani z Katowicami Kategoria:Urodzeni w 1803 Kategoria:Zmarli w 1851 Kategoria:Tiele-Wincklerowie