W systemach Unix oraz w systemach uniksopodobnych polecenia są często programami uruchamianymi z wiersza poleceń powłoki systemowej.
Często różne powłoki mają dodatkowo wbudowane własne implementacje niektórych poleceń; np. zawierają wersję polecenia dostępnego jako /bin/echo.
To, która wersja polecenia będzie wykonana domyślnie zależy od tego, która powłoka jest używana oraz od konfiguracji systemu.
Podstawową powłoką większości systemów Unix jest Bourne shell dostępna zwykle jako /bin/sh lub /usr/bin/sh, jednak częściej w pracy interaktywnej używa się wywodzących się z niej, bardziej rozbudowanych powłok takich jak bash, Korn shell, Z shell, czy też spokrewnionych C shell i tcsh, z nowszych popularność zyskuje fish.
Większość powłok może być także używana jako języki skryptowe, co pozwala użytkownikowi na wykonywanie rozbudowanych poleceń wykorzystujących wiele programów oraz pisanie skryptów automatyzujących często wykonywane czynności.
Za pomocą mechanizmów potoków i kolejek można w łatwy sposób przekazywać dane pomiędzy wieloma programami tworząc z nich bardziej skomplikowane narzędzia.
Zestaw najważniejszych poleceń Zarządzanie plikami cat – wypisywanie i łączenie plików chgrp – zmiana grupy pliku chmod – zmiana praw dostępu do pliku chown – zmiana właściciela/grupy pliku chattr – zmiana konkretnych atrybutów pliku cd – zmiana bieżącego katalogu, użyty bez argumentów powraca do katalogu domowego cp – kopiowanie plików df – wypisywanie wolnej przestrzeni zamontowanych systemów plików du – wyświetla ilość miejsca zajmowanego przez pliki/katalogi file – ustalanie typu danych zawartych w pliku find – przeszukiwanie systemu plików getfacl – odczytanie prawa dostępu z list ACL ln – tworzenie dowiązań twardych i symbolicznych (patrz niżej) ls – listowanie zawartości katalogu lsof – wyświetlanie listy otwartych plików, oraz używających ich programów mkdir – tworzenie katalogów mkfifo – tworzenie nazwanych potoków mv – przenoszenie/zmiana nazwy pliku pwd – wydruk aktualnego katalogu rcp – transfer plików na zdalny host rm – usuwanie plików i katalogów. rmdir – usuwanie katalogów scp – transfer plików bezpiecznym kanałem, SSH, na zdalny host setfacl – ustawienie prawa dostępu list ACL split – dzielenie pliku na kawałki rsync – synchronizacja plików, ewentualnie również bezpiecznym kanałem, SSH. touch – zamiana daty ostatniej modyfikacji, lub dostępu do pliku bądź utworzenie pustego pliku umask – wyświetla aktualną i umożliwia zmianę maski uprawnień dla tworzonych plików unlink – wywołanie systemowe, usuwanie pliku lub katalogu
Zarządzanie systemem plików badblocks – kontroluje badblocks (złe bloki urządzeń) df – sprawdzanie przestrzeni (również wolnej) na dyskach fsck – sprawdzanie integralności systemu plików fdisk – manipulacje w tabeli partycji także cfdisk, sfdisk, parted mkfs – tworzenie systemu plików, „formatowanie” lvm – narzędzia do LVM mount – montowanie urządzeń/zasobów w systemie plików (patrz niżej) umount – odmontowanie zasobu z systemu plików (patrz mount) dd – operacje io na dysku z pominięciem systemu plików. mdadm – zarządzania urządzeniami md czyli software RAID
Zarządzanie procesami at – jednorazowe wykonywanie polecenia w określonym czasie chroot – uruchomienie programu ze zmienionym katalogiem głównym cron – regularne uruchamianie programów w określonym czasie fg – przeniesienie procesu uruchomionego w tle na pierwszy plan kill – przekazanie sygnału do procesu (domyślnie usunięcie wskazanego procesu) killall – zakończenie wykonywania wszystkich procesów o podanej nazwie ps – pobieranie informacji o aktywnych procesach top – wyświetla najważniejsze procesy watch – monitorowanie wyniku polecenia halt, poweroff, shutdown, reboot – wyłączenie lub restart systemu nice zmienia priorytet procesów
Zarządzanie użytkownikami i systemem login – logowanie do systemu passwd – zmiana hasła su – logowanie na konto innego użytkownika (patrz niżej) sudo – uruchomienia aplikacji z uprawnieniami root w – podobnie jak who, jednak zawiera więcej informacji who – wypisanie listy zalogowanych użytkowników wraz z dodatkowymi informacjami o nich whoami – pokazuje bieżący efektywny uid, czyli identyfikator użytkownika, z którego prawami działamy
Przetwarzanie tekstu cut – wycina określone znaki z wejścia (zazwyczaj z pliku) grep – wypisywanie linii pasujących do wzorca head – wypisanie pierwszych 10 linijek tekstu more – rozwinięcie o sterowanie strumieniem less – dla dużych ilości tekstów tail – wypisanie ostatnich 10 linijek tekstu, także używane w diagnostyce (patrz niżej) tee – wypisywanie danych wejściowych na standardowe wyjście i do dowolnej liczby plików od – wypisywanie i formatowanie surowej wersji pliku vi – edycja plików tekstowych
Operacje wejścia/wyjścia echo – druk na standardowe wyjście printf – bardziej rozbudowane polecenie drukujące na standardowe wyjście. read – wczytanie znaków z terminala
Inne clear – wyczyszczenie konsoli/terminala mail – zarządzanie pocztą man – podręcznik elektroniczny xinit – uruchomienie środowiska X Window System test – sprawdzanie typów plików i porównywanie wartości
Operatory (bash) && – wykonaj jeśli poprzednie polecenie zakończyło się sukcesem, np. `./configure && make bzImage` – bezwzględne wykonanie, np. `clear ; echo -e "Fajnie!"` > – przekierowanie standardowego wyjścia (czyli to co program wypisze w konsoli) do pliku, np. `cat /proc/cpuinfo > ~/cpuinfo.txt` < – przekierowanie do standardowego wejścia, np. `cat < /proc/cpuinfo`, jednak w efekcie to to samo co `cat /proc/cpuinfo` (w pierwszym przypadku dane wejściowe to plik skierowany na standardowe wejście, w drugim parametr przekazywany do programu, który znajduje, otwiera i czyta plik) | – skierowanie standardowego wyjścia do potoku, który obsłuży program trzeci, np. `cat /etc/hosts | grep "192.168.0." | awk {print $1}` & – wykonanie programu w tle, np. sudo synaptic &. Program taki nie podaje danych do terminala i pozostawia go możliwym do użycia. `komenda` – wykonanie polecenie bashowego w trakcie wykonywania poprzedniego polecenia, np. `clear && echo -en "\033[1;31mInformacje o procesorze:\033[1;0m\n`cat < /proc/cpuinfo`\n"` – należy zwrócić uwagę na operator "`", przerywa on na chwilę działanie skryptu, wykonuje polecenie `cat` i kieruje standardowe wyjście w miejsce operatorów ``. Parametry programu echo – \033[y;xxm ustawiają kolory – y to kolor tła, x to kolor napisów.
Przykłady łączenia kilku poleceń $ su -c "mount -t smbfs //inny_komputer/share /mnt/net_share; cp -r /mnt/net_share /home/uzytkownik/dane; chown uzytkownik:users -r /home/uzytkownik/dane; umount /mnt/net_share"
Podane polecenie skopiuje zawartość udostępnionych zasobów z inny_komputer, nada im odpowiednie prawa dostępu i potem odmontuje zasoby sieciowe. Wszystko jest wykonywane z poziomu roota, gdyż domyślnie tylko on może montować partycje i zasoby innych komputerów.
Zobacz też
Unix Historia systemu operacyjnego Unix