Grand Prix na żużlu (ang. Speedway Grand Prix) – coroczny cykl turniejów, organizowany przez Międzynarodową Federację Motocyklową (FIM) od 1995 r., wyłaniający indywidualnego mistrza świata. Zastąpił on rozgrywane w latach 1936–1994 finały jednodnioweW latach 1936–1938 o końcowej klasyfikacji indywidualnych mistrzostw świata decydowała łączna liczba punktów zgromadzona w eliminacjach i turnieju finałowym.W 1987 r. rozegrano finał dwudniowy, a punkty zawodników sumowano..

Historia

Zasady Zasady turniejów cyklu Grand Prix zmieniają się na przestrzeni lat. W latach 1995–1997 rozgrywano tradycyjny turniej dwudziestobiegowy, w którym każdy z szesnastu zawodników spotykał się z każdym, następnie według klasyfikacji przejściowej zawodnicy przydzielani byli do czterech biegów finałowych – od tzw. finału D (o miejsca 13-16) odpowiednio do finału A (o miejsca 1-4). Za każde miejsce zajęte w finałowych biegach przyznawano odpowiednią liczbę punktów do klasyfikacji generalnej cyklu według odgórnie ustalonego klucza.

W 1998 r. wprowadzono formułę wzorowaną na systemie pucharowym, w której po dwóch słabych biegach (3. lub 4. miejsce) zawodnik kończył rywalizację. Turniej składał się z 24 biegów, w tym dziesięciobiegowego turnieju eliminacyjnego, dziesięciobiegowego turnieju głównego, dwóch biegów półfinałowych oraz dwóch finałowych, a brało w nim udział 24 zawodników. W turnieju głównym rozstawiano ośmiu najlepszych żużlowców z poprzednich zawodów (w przypadku pierwszej rundy w danym roku była to czołowa ósemka ubiegłorocznej końcowej klasyfikacji Grand Prix), pozostała czternastka rywalizowała o awans do tej fazy zawodów w biegach eliminacyjnych. Końcową kolejność ustalano w biegach finałowych: tzw. finale pocieszenia (o miejsca 5-8, dla zawodników, którzy odpadli w półfinale) oraz wielkim finale (o miejsca 1-4). System ten poddano drobnej modyfikacji w 2002 r., rezygnując m.in. z finału pocieszenia i wprowadzając dwa tzw. biegi zapoznawcze z udziałem rozstawionej ósemki w fazie eliminacyjnej – tabela biegowa składała się z 25 wyścigów.

Od sezonu 2005 powrócono do tradycyjnej formuły – turnieju dwudziestobiegowego, dla 16 zawodników, znanego z lat 1995-1997. Zamiast finałów A-D organizowało się dwa półfinały dla zawodników zajmujących w klasyfikacji przejściowej miejsca 1-8, z których po dwóch najlepszych zawodników awansowało do wielkiego finału. System punktacji poddano zmianie: czołowa czwórka była premiowana z góry ustaloną liczbą punktów (25, 20, 18 i 16), pozostali zawodnicy otrzymywali tyle punktów ile zdobyli podczas pierwszych pięciu swoich startów (biegi 1-20; bez biegów półfinałowych).

Choć w sezonie 2007 całkowicie zmieniono system punktowania, same zasady przeprowadzania turnieju pozostały niezmienione. Zrezygnowano z premiowania czołowej czwórki punktami za samo miejsce w końcowej klasyfikacji poszczególnego turnieju. Odtąd do klasyfikacji generalnej były zaliczane punkty ze wszystkich biegów, w których zawodnik wziął udział, również z biegów półfinałowych i wielkiego finału. W latach 2007–2012 punkty zdobyte przez zawodników biorących udział w biegu finałowym były mnożone dwukrotnie (6, 4, 2 i 0 punktów). Od sezonu 2014 wprowadzono na wzór Formuły 1 stałe numery startowe dla uczestników cyklu (wcześniej numery były przyznawane zawodnikom odgórnie w zależności od miejsca zajętego w poprzednim sezonie), jednak aktualny mistrz świata może używać numeru 1.

W sezonie 2020 po raz kolejny zmieniono system punktacji, lecz sposób rozgrywania turnieju pozostał taki sam jak dotychczas. Powrócono do zasad opartych na systemie znanym z lat 1995–2004 – do klasyfikacji łącznej nie jest zaliczana suma punktów zdobytych w poszczególnych wyścigach, lecz odgórnie określona ich liczba, uzależniona od końcowej pozycji w danym turnieju. Miało to w założeniu zapobiec sytuacjom, w których zawodnik z drugiego lub trzeciego miejsca miał w swoim dorobku więcej punktów niż zwycięzca całej rundy.

Niezależnie od systemu, w którym rozgrywano turnieje Grand Prix, punkty zdobyte w turnieju przekłada się na punkty do klasyfikacji ogólnej cyklu. Suma punktów w klasyfikacji generalnej ze wszystkich turniejów Grand Prix decyduje o medalach i tytule indywidualnego mistrza świata.

Zawodnicy

Stawka zawodników, którzy uczestniczą w turniejach cyklu w danym roku jest stała, choć zmieniała się na przestrzenie lat.

W latach 1995–1997 ścigano się według dwudziestobiegówki: stałych uczestników cyklu było 17, w tym 15 pełnoprawnych i 2 rezerwowych. Obowiązywał system rotacyjny: dwóch ostatnich zawodników w klasyfikacji generalnej po danym turnieju zajmowało pozycje rezerwowych w następnym, a na ich miejsce wchodzili dotychczasowi rezerwowi. Stawkę uzupełniał jeden zawodnik z dziką kartą (zwykle był nim zawodnik z kraju organizatora, choć w turniejach, gdzie ów kraj miał już swojego reprezentanta w gronie pełnoprawnych uczestników zawodów nie zawsze przestrzegano tej zasady).

W 1998 r. program zawodów był nowatorski, oparty na zasadzie „przegrywający odpada”. Ten system pozwalał na uczestniczenie w turnieju aż 24 zawodników (21 stałych uczestników i trzy dzikie karty). Już w następnym roku jednak zwiększono liczbę stałych uczestników do 22, jednocześnie zmniejszając liczbę dzikich kart do 2. Mimo modyfikacji programu zawodów w 2002 (dodatkowe biegi eliminacyjne) liczba uczestników nie zmieniała się.

W 2005 r. ponownie powrócono do sprawdzonej dwudziestobiegówki (modyfikując jednak w porównaniu do lat 1995–1997 biegi finałowe). Liczba stałych uczestników wynosiła 15, stawkę uzupełniali jeden zawodnik z dziką kartą oraz dwóch rezerwowych (rezerwy toru; także z kraju organizatora). System ten funkcjonuje do dziś.

Medaliści Rok Miejsce Złoto Srebro Brąz 1995 Hans Nielsen Tony Rickardsson Sam Ermolenko 1996 Billy Hamill Hans Nielsen Greg Hancock 1997 Greg Hancock Billy Hamill Tomasz Gollob 1998 Tony Rickardsson Jimmy Nilsen Tomasz Gollob 1999 Tony Rickardsson Tomasz Gollob Hans Nielsen 2000 Mark Loram Billy Hamill Tony Rickardsson 2001 Tony Rickardsson Jason Crump Tomasz Gollob 2002 Tony Rickardsson Jason Crump Ryan Sullivan 2003 Nicki Pedersen Jason Crump Tony Rickardsson 2004 Jason Crump Tony Rickardsson Greg Hancock 2005 Tony Rickardsson Jason Crump Leigh Adams 2006 Jason Crump Greg Hancock Nicki Pedersen 2007 Nicki Pedersen Leigh Adams Jason Crump 2008 Nicki Pedersen Jason Crump Tomasz Gollob 2009 Jason Crump Tomasz Gollob Emil Sajfutdinow 2010 Tomasz Gollob Jarosław Hampel Jason Crump 2011 Greg Hancock Andreas Jonsson Jarosław Hampel 2012 Chris Holder Nicki Pedersen Greg Hancock 2013 Tai Woffinden Jarosław Hampel Niels-Kristian Iversen 2014 Greg Hancock Krzysztof Kasprzak Nicki Pedersen 2015 Tai Woffinden Greg Hancock Nicki Pedersen 2016 Greg Hancock Tai Woffinden Bartosz Zmarzlik 2017 Jason Doyle Patryk Dudek Tai Woffinden 2018 Tai Woffinden Bartosz Zmarzlik Fredrik Lindgren 2019 Bartosz Zmarzlik Leon Madsen Emil Sajfutdinow 2020 Bartosz Zmarzlik Tai Woffinden Fredrik Lindgren 2021 Artiom ŁagutaW związku z decyzją Sportowego Sądu Arbitrażowego, wykluczającą Rosję z imprez sportowych o randze mistrzostw świata w latach 2021–2022, zawodnicy rosyjscy startowali jako reprezentanci Rosyjskiej Federacji Motocyklowej (MFR). Bartosz Zmarzlik Emil Sajfutdinow 2022 Bartosz Zmarzlik Leon Madsen Maciej Janowski 2023 Bartosz Zmarzlik Fredrik Lindgren Martin Vaculík 2024 Bartosz Zmarzlik Robert Lambert Fredrik Lindgren 2025 Bartosz Zmarzlik Brady Kurtz Daniel Bewley 2026 Robert Lambert Bartosz Zmarzlik Brady Kurtz 2027

Klasyfikacja medalowa Według zawodników Stan po sezonie 2026

Lp. Zawodnik Państwo LataLata, w których dany zawodnik zdobywał medale indywidualnych mistrzostw świata. Złoto Srebro Brąz Razem 1. * Polska 2016–2026 6 3 1 10 2. Szwecja 1995–2005 5 2 2 9 3. Stany Zjednoczone 1996–2016 4 2 3 9 4. Australia 2001–2010 3 5 2 10 5. Wielka Brytania 2013–2020 3 2 1 6 6. Dania 2003–2015 3 1 3 7 7. Polska 1997–2010 1 2 4 7 8. Stany Zjednoczone 1996–2000 1 2 – 3 9. Dania 1995–1999 1 1 1 3 10. * Wielka Brytania 2024–2026 1 1 – 2 11. Wielka Brytania 2000 1 – – 1 Australia 2012 1 – – 1 * Australia 2017 1 – – 1 Rosja 2021 1 – – 1 15. Polska 2010–2013 – 2 1 3 16. * Dania 2019–2022 – 2 – 2 17. * Szwecja 2018–2024 – 1 3 4 18. Australia 2005–2007 – 1 1 2 * Australia 2025–2026 – 1 1 2 20. Szwecja 1998 – 1 – 1 Szwecja 2011 – 1 – 1 Polska 2014 – 1 – 1 * Polska 2017 – 1 – 1 24. Rosja 2009–2021 – – 3 3 25. Stany Zjednoczone 1995 – – 1 1 Australia 2002 – – 1 1 Dania 2013 – – 1 1 Polska 2022 – – 1 1 Słowacja 2023 – – 1 1 * Wielka Brytania 2025 – – 1 1 Pogrubioną czcionką – zostali zaznaczeni zawodnicy, którzy kontynuują karierę żużlową. Dodatkowo przy stałych uczestnikach cyklu Grand Prix w sezonie 2026 postawiono gwiazdkę (*).

Według państw Stan po sezonie 2026

Lp. Państwo Złoto Srebro Brąz Razem 1. 7 9 7 23 2. 5 7 5 17 3. 5 5 5 15 4. 5 4 4 13 5. 5 3 2 10 6. 4 4 5 13 7. 1 – 3 4 8. – – 1 1

Turnieje Turnieje Grand Prix na żużlu organizowane są głównie w Europie, w państwach, gdzie sport żużlowy jest popularny. Dotychczas rozegrano 7 turniejów poza Europą – 4 w Australii i 3 w Nowej Zelandii.

Lp. Grand Prix 95 96 97 98 99 00 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 261. Polski Dwa turnieje. Trzy turnieje. W 2020 roku pierwotnie zaplanowane było 10 rund: GP Polski w Warszawie, GP Niemiec w Teterow, GP Czech w Pradze, GP Wielkiej Brytanii w Cardiff, GP Szwecji w Hallstavik, GP Polski we Wrocławiu, GP Skandynawii w Målilli, GP Rosji w Togliatti, GP Danii w Vojens oraz GP Polski w Toruniu, jednak z powodu pandemii COVID-19 niektóre rundy były przekładane na późniejsze terminy, odwoływane lub przenoszone na kolejny sezon. Finalnie odbyło się 8 rund: dwa GP Polski we Wrocławiu, dwa GP Polski w Gorzowie Wielkopolskim (nowa lokalizacja), dwa GP Czech w Pradze oraz dwa GP Polski w Toruniu. W 2021 roku pierwotnie zaplanowane było 11 rund: GP Włoch w Terenzano (lokalizacja podana w późniejszym terminie), GP Polski w Warszawie, GP Niemiec w Teterow, GP Czech w Pradze, runda GP bez podanej ostatecznie lokalizacji, GP Wielkiej Brytanii w Cardiff, GP Polski we Wrocławiu, GP Szwecji w Målilli, GP Rosji w Togliatti, GP Danii w Vojens oraz GP Polski w Toruniu, jednak z powodu pandemii COVID-19 niektóre rundy były przekładane na późniejsze terminy lub odwoływane. W międzyczasie potwierdzono jednak dodatkowe rundy, w tym GP Polski w Lublinie (nowa lokalizacja). Finalnie odbyło się 11 rund: dwa GP Czech w Pradze, dwa GP Polski we Wrocławiu, dwa GP Polski w Lublinie, GP Szwecji w Målilli, GP Togliatti (pierwotnie jako GP Rosji w Togliatti), GP Danii w Vojens oraz dwa GP Polski w Toruniu. Cztery turnieje. 2. Austrii 3. Niemiec W 2008 roku, w związku z odwołaniem GP Niemiec w Gelsenkirchen, rozegrano w Polsce GP Finał w Bydgoszczy (był to drugi turniej w tej lokalizacji). 4. Szwecji 5. Danii 6. Wielkiej Brytanii 7. Włoch 8. Czech 9. Europy 10. Norwegii 11. Słowenii 12. Skandynawii 13. Australii W 2018 roku GP Australii w Melbourne finalnie nie odbyło się. W 2019 roku GP Australii (bez podanej ostatecznie lokalizacji) finalnie nie odbyło się. 14. Łotwy 15. Finał 16. Nordyckie 17. Chorwacji 18. Nowej Zelandii 19. Finlandii 20. Sztokholmu 21. Togliatti – Rosji – MFR W 2022 roku GP MFR w Togliatti odwołano z powodu inwazji Rosji na Ukrainę. – Oceanii W 2022 roku GP Oceanii w Australii (bez podanej ostatecznie dokładnej lokalizacji) finalnie nie odbyło się. Lp. Grand Prix 95 96 97 98 99 00 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 Pogrubioną czcionką – zostały zaznaczone turnieje, które odbyły się w 2026 roku.

Miejsca rozgrywania