Kaszanka (kiszka, śl. krupniok, kaszok) – wyrób wędliniarski z kaszy i krwi oraz podrobów: wątroby, płuc, ozorów, skórek wieprzowych, tłuszczu. W Polsce krupnioki śląskie uzyskały w czerwcu 2016 europejski certyfikat Chronione Oznaczenie GeograficzneKrupnioki śląskie zarejestrowane, w: Smak i Tradycja, nr 21/2016, s. 66.. Wyrób ten popularny jest także w kuchni słowackiej, węgierskiej i niemieckiej.
Charakterystyka wyrobu Kaszankę w warunkach domowych wytwarza się głównie przy okazji świniobicia, kiedy jest dostępna świeża krew. Podstawowe przyprawy to sól, cebula, pieprz i majeranek.
Kaszanka jest koloru ciemnobrązowego (od krwi i kaszy) i ma najczęściej osłonkę z jelita. W zależności od regionu i producenta wytwarzane są produkty grubsze lub cieńsze. Krupniok zazwyczaj ma kształt typowej kiełbasy grubości do 5 cm.
Pierwsze w Polsce „Święto Krupnioka” odbyło się 28 maja 2011 w Nikiszowcu, zabytkowej dzielnicy Katowic.
Do wyrobu kaszanki używa się kaszy gryczanej lub jęczmiennej. Rozróżnia się też kaszankę pieczoną, jak i parzoną (gotowaną po napełnieniu).
Wyrobem podobnym do kaszanki jest bułczanka (śl. żymlok, w regionie łódzkim czarne), gdzie kasza zastąpiona jest miękiszem bułki. Kaszankę przypomina również kadrel (rodzaj czarnego salcesonu), który składa się przede wszystkim z krwi i kawałków słoniny.
Inną potrawą przypominającą kaszankę jest szewska kasza, zapiekana mieszanka mielonej śledziony i kaszy gryczanej.
Rys historyczny Do Polski kaszanka, potrawa co najmniej do XVII wieku tam nieznana, trafiła prawdopodobnie z Niemiec przez Śląsk. Jan Chryzostom Pasek, żołnierz hetmana Stefana Czarnieckiego podczas wyprawy w roku 1658 do Danii pisał:
Inne nazwy Morcilla de Burgos (Hiszpania) Haggis, gael. taigeis (Szkocja) Grützwurst (Niemcy) Knipp lub Pinkel (Dolna Saksonia) Stippgrütze lub Westfälische Rinderwurst (Westfalia) Jelito (Czechy) Jaternica lub Hurka (Słowacja) Véres hurka (Węgry) Krovyanka (Ukraina) Maischel (Karyntia): rodzaj kaszanki bez krwi i nie wtłaczanej w jelito, lecz formowanej w kule z dodatkiem tłuszczu i tak gotowanej. Nazwa pochodzi ze słoweńskiego majželj, co z kolei zostało przejęte z bawarskiego Maisen Mustamakkara (Finlandia)
Przypisy .
Kategoria:Wędliny Kategoria:Kuchnia śląska Kategoria:Kuchnia polska Kategoria:Kuchnia niemiecka Kategoria:Potrawy z kasz Kategoria:Hasła kanonu polskiej Wikipedii