thumb|Posidonia oceanica thumb|Kule z włókien posydonii znajdowane na plażach thumb Posydonia (Posidonia K.D. Koenig) – jedyny rodzaj roślin w obrębie monotypowej rodziny posydoniowatych (Posidoniaceae) z rzędu żabieńcowców (Alismatales). Do rodzaju należy 9 gatunków. Jeden z nich – P. oceanica występuje w Morzu Śródziemnym, a pozostałe na wybrzeżu Hongkongu oraz wzdłuż południowych i zachodnich wybrzeży Australii. Rośliny te zaliczane są do tzw. traw morskich. Poszczególne osobniki rozrastając się klonalnie osiągają wielkie rozmiary (do tego rodzaju należy największa roślina na Ziemi z gatunku P. australis, rozciągająca się na długości 180 km).
Liście posydonii stosowano do krycia dachów i produkcji opakowań, a kłęby włókien wyrzucane na plaże w lecznictwie.
Naukowa nazwa rodzaju nadana została w nawiązaniu do greckiego boga mórz – Posejdona (gr. Ποσειδῶν Poseidōn).
Morfologia i biologia Pokrój Rośliny wieloletnie, zanurzone, z płożącym w dnie morskim, grubym, walcowatym lub spłaszczonym kłączem oraz z krótkimi, wzniesionymi pędami. Wzniesione pędy otulone są u nasady tuniką z trwałych włókien pozostałych po rozpadzie starych liści. Z każdego węzła kłącza wyrasta jeden lub dwa długie, rozgałęziające się korzenie, zwykle bez włośników. Liście Tylko odziomkowe, naprzemianległe. Pochwy liściowe zwinięte, uszkowate u nasady, języczkowate wierzchołkowo. Blaszka równowąska, taśmowata z mocnymi włóknami łyka, płaska lub zawijająca się na brzegach. Kwiaty Drobne, obupłciowe zebrane w kłosopodobne grona wyrastające pojedynczo lub po kilka w wachlarzykowatym wówczas kwiatostanie złożonym na wydłużonym, spłaszczonym pędzie kwiatostanowym. Kwiatostany wsparte są przez 2–4, łuskowate podsadki. Okwiat nieobecny lub zredukowany do trzech krótkotrwałych, łuseczkowatych listków. Pręciki trzy o siedzących główkach, ze spłaszczonym łącznikiem między pylnikami, pękającymi podłużną szczeliną. Słupek pojedynczy, jednozalążkowy, z siedzącym, nieregularnym znamieniem. Owoce Mięsiste mieszki (ale też uznawane są za pestkowce, jagody lub niełupki), z gąbczastą owocnią z jednym nasionem pozbawionym bielma. Zarodek prosty.
Biologia i ekologia Byliny bardzo długowieczne – poszczególne osobniki (genety) porastają dno morskie na długości zwykle do 15 km (największy płat zajmowany przez jedną roślinę P. australis rozciąga się na długości 180 km), a ich wiek szacowany jest na kilkadziesiąt do 200 tys. lat. Pyłek tych roślin jest nitkowaty i umożliwia zapylenie pod powierzchnią wody. Owoce za sprawą gąbczastej owocni unoszą się na powierzchni wody.
Rośliny te rosną na dnie mórz i oceanów oraz w estuariach. Ponieważ nie znoszą wynurzania – zasiedlają sublitoral poniżej zasięgu odpływu, sięgając do głębokości 40 m. Tworzą jednogatunkowe agregacje mające postać mniejszych lub większych płatów, często bardzo rozległych, przy czym w morzach wokół Australii bywają one tworzone przez kilka gatunków posydonii, czasem też z udziałem Amphibolis. Rośliny te kształtują siedliska odgrywające ogromną rolę dla wielu organizmów morskich, przy czym istotne są nie tylko podmorskie łąki, ale nawet ryzosfera wyróżnia się dużym zróżnicowaniem bakterii i grzybów. Roślinami tymi żywi się wiele organizmów (w tym ryby i szkarłupnie), przy czym szczególnie istotna jest w ich wypadku produkcja ogromnej ilości materii organicznej stanowiącej pożywienie dla drobnych organizmów filtrujących wodę morską. Łąki stanowią też schronienie dla wielu gatunków zwierząt.
Łąki posydonii w Morzu Śródziemnym zajmują ok. 2% powierzchni dna wzdłuż wybrzeży, a na wybrzeżach Australii mają dwukrotnie większy udział. Siedliska te są silnie zagrożone przez globalne ocieplenie – wzrost temperatur zwiększa śmiertelność roślin i skutkuje zanikaniem podmorskich łąk.
Systematyka Rodzaj i rodzina siostrzana względem grupy obejmującej rupiowate Ruppiaceae i bałwanicowate Cymodoceaceae, przy czym cała ta grupa miała ostatniego wspólnego przodka ok. 27 milionów lat temu. W niektórych ujęciach postulowane jest włączenie tego rodzaju wraz z innymi blisko spokrewnionymi w szeroko ujmowaną rodzinę rdestnicowatych Potamogetonaceae.
Pozycja rodziny według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)
Wykaz gatunków Posidonia angustifolia Cambridge & J.Kuo Posidonia australis Hook.f. Posidonia coriacea Cambridge & J.Kuo Posidonia denhartogii J.Kuo & Cambridge Posidonia kirkmanii J.Kuo & Cambridge Posidonia oceanica (L.) Delile Posidonia ostenfeldii Hartog Posidonia robertsoniae J.Kuo & Cambridge Posidonia sinuosa Cambridge & J.Kuo
Zastosowanie W basenie Morza Śródziemnego wykorzystywano liście Posidonia oceanica jako surowiec pakunkowy i tapicerski, a wzdłuż wybrzeży afrykańskich także do krycia dachów. Włókna z tunik okrywających nasady pędów i kłączy, zbijane w kłęby wielkości owoców grejpfruta przez ruch wody morskiej i wyrzucane przez fale na brzeg, zbierane były i wykorzystywane w lecznictwie.
Największe znaczenie gospodarcze posydonii ma charakter pośredni – rośliny te tworzą siedliska ogromnie istotne dla utrzymania w morzach zasobów poławianych ryb i krewetek. Stabilizują osady na morskim dnie i ograniczają erozję morską tłumiąc energię fal.
W przeszłości badano potencjał użytkowy także ogromnych ilości włókien wytwarzanych przez te rośliny pod kątem wykorzystania ich do produkcji tkanin i papieru.
Przypisy
Kategoria:Żabieńcowce