Jurata – nadmorska osada w Polsce, położona w województwie pomorskim, w powiecie puckim, w gminie Jastarnia.Leży w środkowej części Mierzei Helskiej pomiędzy brzegiem otwartego Morza Bałtyckiego a Zatoką Pucką.
Jurata jest kurortem wypoczynkowym z letnim kąpieliskiem morskim, znanym z międzywojennej zabudowy modernistycznej. Do końca 2016 roku była częścią miasta Jastarnia. 1 stycznia 2017 roku, w wyniku zmiany granic i statusu gminy, stała się samodzielną osadą w gminie miejsko-wiejskiej JastarniaRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 lipca 2016 r. w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast, nadania niektórym miejscowościom statusu miasta oraz zmiany nazwy gminy ()..
Nazwa thumb|upright|lewo|Figura Juraty przy ul. Międzymorze
Nazwę miejscowości wywiedziono od imienia Jūratė, bohaterki litewskiej opowieści o władczyni Bałtyku i rybaku Kastytisie. Według najbardziej rozpowszechnionej wersji Jūratė mieszkała w bursztynowym pałacu, który został rozbity przez boga Perkuna. Badania nad genezą opowieści wskazują jednak, że nie jest ona dawnym przekazem mitologicznym, lecz utworem o literackim, romantycznym pochodzeniu, przypisywanym Ludwikowi Adamowi Jucewiczowi.
W okresie okupacji niemieckiej miejscowość oznaczano na mapach nazwą Helaheide.
Położenie i środowisko przyrodnicze thumb|Ulica Międzymorze, główna oś osady łącząca oba brzegi mierzei
Jurata leży na wąskim odcinku Mierzei Helskiej, dzięki czemu odległość pomiędzy brzegiem otwartego morza a Zatoką Pucką jest niewielka. Oba brzegi łączy biegnąca poprzecznie ulica Międzymorze, stanowiąca główną oś kompozycyjną miejscowości. Od strony północnej znajduje się szeroka plaża morska, a od strony południowej – płytszy brzeg zatoki z molem i promenadą.
Część przyrodniczego otoczenia osady jest objęta ochroną w ramach obszaru Natura 2000 „Zatoka Pucka i Półwysep Helski” (PLH220032). Specjalny obszar ochrony siedlisk obejmuje 26 566,43 ha w województwie pomorskim i w polskim obszarze morskim; chronione są w nim siedliska przyrodnicze oraz siedliska zagrożonych gatunków roślin i zwierząt.
Historia
Powstanie i planowanie kurortu thumb|Hotel „Lido” w 1933 roku, fotografia Henryka Poddębskiego
W 1928 roku grupa przemysłowców z Poznania i Warszawy utworzyła spółkę akcyjną „Jurata”, której celem była budowa nad Bałtykiem nowoczesnego kurortu o europejskim standardzie. Spółka wydzierżawiła około 150 ha zalesionego terenu na Półwyspie Helskim. Pierwszy plan regulacyjny osady opierał się na rozwiązaniach historyzujących i eklektycznych.
W 1933 roku przygotowano nowy, funkcjonalistyczny plan miejscowości, poprzedzony analizami prowadzonymi przez instytucje zajmujące się zabudową polskiego wybrzeża. W prace nad kształtowaniem kurortu włączyło się Biuro Zabudowy Wybrzeża Morskiego, którym w latach 1934–1936 kierował architekt Tadeusz Zandfos. Plan uwzględniał naturalny układ półwyspu oraz podział kurortu między wybrzeże otwartego morza i Zatoki Puckiej. Główną osią układu została ulica Międzymorze, a zabudowę wypoczynkową rozmieszczano wśród istniejącego lasu. Przed wybuchem II wojny światowej program zrealizowano jedynie częściowo.
Wśród powstających obiektów znajdowały się hotele, pensjonaty, wille i niewielkie domy letniskowe. Projekty typowych domów letniskowych opracowywał m.in. warszawski architekt Roman Sigalin. Dla architektury Juraty charakterystyczne stały się proste bryły, płaskie dachy, tarasy i duże przeszklenia, przy zachowaniu leśnego charakteru kurortu.
Jedną z pierwszych inwestycji był dworzec kolejowy z kawiarnią, bocznicą i dwustumetrowym peronem, ukończony w 1929 roku. Pierwszy sezon turystyczny ogłoszono w 1931 roku. W broszurze informacyjnej wydanej z tej okazji pisano: „(...) temperatura [...] w tej miejscowości jest o wiele łagodniejsza, wobec przykrycia lasów, chroniących przed wiatrem, niż to ma miejsce w Gdyni i nawet w Warszawie, oraz na całym wybrzeżu morskim. Jeszcze większa różnica na korzyść Juraty daje się zauważyć pod względem ilości dni słonecznych o wysokiej insolacji”. W okresie międzywojennym miejscowość stała się miejscem wypoczynku przedstawicieli świata polityki, gospodarki i kultury. Bywali tu m.in. Wojciech Kossak, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska i Magdalena Samozwaniec.
Po 1945 roku
Po II wojnie światowej Jurata zachowała funkcję wypoczynkową. Przedwojenne pensjonaty i wille uzupełniano o ośrodki zakładowe, resortowe i związkowe, szczególnie intensywnie w latach 60. i 70. XX wieku. W tym okresie rozbudowano również infrastrukturę rekreacyjną nad Zatoką Pucką, w tym drewniane molo spacerowe.
Najbardziej widocznymi przykładami powojennej rozbudowy były duże, piętrowe ośrodki wypoczynkowe wznoszone od końca lat 60. XX wieku. Ich budowie towarzyszyły rozbiórki części przedwojennych willi i wycinka sosen. Przy ul. Mestwina, nad Zatoką Pucką, powstał ośrodek „Kaper”, przez wiele lat użytkowany przez resort spraw wewnętrznych. W sąsiedztwie molo wzniesiono ośrodek „Neptun” w miejscu przedwojennego domu letniego Józefa Becka, który przetrwał okupację niemiecką, lecz został rozebrany w okresie PRL.
W 1968 roku w miejscu przedwojennych „Łazienek”, nad brzegiem otwartego morza, powstał dom wczasowy „Bryza” należący do Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Katowicach. W jego otwarciu uczestniczyli Edward Gierek, ówczesny I sekretarz KW PZPR w Katowicach, oraz jego żona Stanisława. Budowa ośrodka i otaczającego go ogrodu wymagała przesunięcia przebiegu ulicy Międzymorze o kilka metrów. Przerwano w ten sposób jej przedwojenny prostoliniowy przebieg i oś widokową łączącą brzeg otwartego morza z wodami zatoki.
Architektura i obiekty historyczne thumb|Historyczny dom letniskowy w Juracie
W Juracie zachował się zespół międzywojennej zabudowy wypoczynkowej, obejmujący wille, domy letniskowe, pensjonaty i budynki usługowe. W opracowaniach dotyczących architektury kurortu wymieniane są m.in. hotel „Lido” oraz pensjonaty „Bałtyk”, „Bargina”, „Helunia”, „Hungaria” i „Wielkopolanka”. Zabudowa reprezentuje przede wszystkim nurty funkcjonalistyczny i modernistyczny.
Do obiektów historycznej zabudowy Juraty zaliczane są:
ul. Kasztanowa 1 – Pensjonat Automobilklubu, lata 30. XX wieku; ul. Kasztanowa 9 – willa „Tamara”, lata 30. XX wieku; ul. Mestwina 22 – dom letniskowy, lata 30. XX wieku; ul. Mestwina 39 – dom letniskowy, lata 1933–1934; ul. Mestwina 62 – dom letniskowy, około 1930 roku; ul. Mestwina 64 – willa, lata 30. XX wieku; ul. Mestwina 66 – dom letniskowy, lata 1935–1936; ul. Mestwina 68 – dom letniskowy, 1932 rok; ul. Międzymorze 3 – pensjonat; ul. Międzymorze 12 – dom letniskowy, lata 30. XX wieku; ul. Ratibora 3 – dom letniskowy, lata 30. XX wieku; ul. Ratibora 7 – pensjonat „Bałtyk”, lata 30. XX wieku; ul. Ratibora 15 – pensjonat „Bargina”, obecnie „Zatoka”, lata 30. XX wieku; ul. Ratibora 16 – pensjonat „Helunia”, około 1936 roku; ul. Ratibora 25 – dom letniskowy, lata 30. XX wieku; ul. Ratibora 30 – dom letniskowy, lata 30. XX wieku; ul. Ratibora 39 – willa „Zofia”, lata 30. XX wieku; ul. Ratibora 42 – willa „Jola”, później posterunek policji, lata 30. XX wieku; ul. Świętopełka 2 – pensjonat „Hungaria”, około 1935 roku; ul. Świętopełka 5 – dom letniskowy, około 1935 roku; ul. Świętopełka 7 – pensjonat „Rodzina Urzędnicza”, później hotel „Fregata”, lata 30. XX wieku; ul. Wojska Polskiego 8 – pensjonat „Wielkopolanka”, lata 1935–1938, później rozbudowany; ul. Wojska Polskiego 17 – pensjonat „Florida”, lata 30. XX wieku; ul. Wojska Polskiego 18 – budynek poczty, lata 30. XX wieku, później zmodernizowany; ul. Wojska Polskiego 20 – hotel „Lido”, lata 1932–1933; ul. Wojska Polskiego 28 – dom letniskowy „Biedronka”, lata 30. XX wieku; pensjonat „Mrozik” w stylu modernistycznym z lat 30. XX wieku.
Spośród obiektów znajdujących się w miejscowości w przyjętej w 2025 roku gminnej ewidencji zabytków ujęto: pensjonat przy ul. Kasztanowej 1; dom letniskowy wraz z działką przy ul. Mestwina 39; pensjonat „Helunia” przy ul. Ratibora 16; zespół domków spółki akcyjnej „Jurata”, w tym dom letniskowy, przy ul. Ratibora 32; dom letniskowy, dawniej „Kossakówka”, przy ul. Świętopełka 13; Profilaktyczny Dom Zdrowia „Wielkopolanka” przy ul. Wojska Polskiego 8.
Ujęcie obiektu w gminnej ewidencji zabytków nie jest równoznaczne z wpisem do rejestru zabytków.
Transport i infrastruktura thumb|Przystanek kolejowy w Juracie (2026)
Przez osadę przebiega linia kolejowa nr 213 z Redy do Helu. Obsługę pasażerską zapewnia przystanek kolejowy Jurata. Kolej na Półwyspie Helskim uruchomiono w latach 1922–1923, natomiast drogę łączącą miejscowości półwyspu pokryto nawierzchnią asfaltową w 1935 roku.
W Juracie znajduje się letnie kąpielisko morskie „Międzymorze”, położone przy wejściu na plażę nr 60. Nad Zatoką Pucką znajduje się molo i promenada. W osadzie działa kościół parafialny pw. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy.
W bezpośrednim sąsiedztwie Juraty, lecz już w granicach administracyjnych Helu, znajduje się Rezydencja Prezydenta RP na Mierzei Helskiej, pełniąca funkcję centrum reprezentacyjno-konferencyjnego.
Jurata w kulturze
Miejscowość stała się motywem polskich piosenek. Z Juratą kojarzony jest utwór „Już nie ma dzikich plaż” wykonywany przez Irenę Santor, do którego słowa napisał Krzysztof Logan-Tomaszewski, a muzykę skomponował Ryszard Szeremeta. Jurata pojawia się także w tytule utworu „Jurata w deszcz” z albumu Zbigniew Wodecki ’95; muzykę skomponował i piosenkę wykonał Zbigniew Wodecki, a tekst napisał Jan Wołek.
Jurata pojawia się również w innych utworach:
w tekście piosenki „Dziewczyny lubią brąz”, napisanym przez Jacka Cygana; muzykę skomponował i utwór wykonał Ryszard Rynkowski; w piosence „Jurata” zespołu Junior z 2002 roku; tekst napisał Marcin Siegieńczuk, a muzykę skomponowali Tomasz Sidoruk i Rafał Królik; w tytule piosenki „Księżyc nad Juratą” wykonywanej od 2019 roku przez Annę Wyszkoni; słowa napisał Andrzej Mogielnicki, a muzykę skomponował Jan Borysewicz.
Zobacz też Hotel Lido w Juracie Molo w Juracie Jurata (przystanek kolejowy)
Przypisy Raport o stanie gminy Jastarnia w roku 2025. Stan ludności 31.12.2025 str. 4 [dostęp 2026-09-30] GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()