Oddział ROA na Krymie () – struktura organizacyjna Rosyjskiej Armii Wyzwoleńczej na okupowanym Krymie podczas II wojny światowej.
W marcu 1943 r. na okupowanym Krymie stał się znany otwarty list gen. Andrieja A. Własowa pt. „Dlaczego poszedłem na wojnę z bolszewizmem?”. Publicznie na niego odpowiedział mianowany przez Niemców burmistrzem Jałty Wiktor I. Malcew, były pułkownik Armii Czerwonej, represjonowany w latach 1938–1939. Jeszcze w marcu 1943 r. wstąpił on w skład Komitetu Rosyjskiego gen. A. A. Własowa, zaś 4 czerwca tego roku opublikowana została w kolaboracyjnej gazecie „Głos Krymu” jego odpowiedź na list gen. A. A. Własowa jako artykuł w formie także otwartego listu pt. „Walka z bolszewizmem – nasz dług”. W poł. czerwca w Eupatorii powstał pierwszy punkt werbunkowy Rosyjskiej Armii Wyzwoleńczej (ROA). Wkrótce takie punkty utworzono po różnych miejscowościach Krymu. Główny oddział werbunkowy znajdował się w Symferopolu. W gazecie „Głos Krymu” pojawiła się rubryka „Kącik Ochotnika”, w której były zamieszczane informacje o formowaniu ROA na Krymie. Zresztą redaktorem naczelnym gazety został por. Bykowicz z ROA. Krymski oddział ROA był ściśle powiązany z niemieckim sztabem propagandy „Krim”. Jego szef płk Frei sprawował nadzór nad oddziałem. Własowcy działający na Krymie – oprócz werbunku do formowanych oddziałów wojskowych ROA – prowadzili też działalność propagandową, przejawiającą się m.in. pisaniem listów propagandowych do żołnierzy Armii Czerwonej i partyzantów. Pod koniec lipca na Krym przybyli absolwenci szkoły propagandystów ROA w Dabendorfie pod Berlinem. Było to grupa krymskotatarskich i kaukaskich dziennikarzy, która po spotkaniu w Niemczech z gen. A. A. Własowem wstąpiła do ROA (m.in. kpt. Borys N. Szyriajew). We wszystkich większych miastach Krymu doszło do publicznych spotkań, na których były przedstawiane wykłady pt. „Obecne Niemcy” i „ROA”. Następnie uczestnikom składano propozycje wstąpienia w szeregi ROA. Niemcy jednakże nie ufali własowskim propagandystom, podejrzewając, że reprezentują interesy rosyjskie, dlatego sprawowali nad nimi silną kontrolę. 22 czerwca 1943 r. doszło do masowego mityngu w Symferopolu z okazji 2 rocznicy ataku Niemiec na ZSRR, na którym poruszono m.in. tematy związane z ROA. Kolejne tego typu masowe zebranie miało miejsce 28 czerwca w Sewastopolu. Pod koniec 1943 r. na Krym przybyły kolaboracyjne oddziały wojskowe, złożone z Kozaków i przedstawicieli Kaukazu, wzmacniając lokalne siły ROA. Oddziały wojskowe ROA na Krymie działały bojowo przeciwko Armii Czerwonej i partyzantom. Poza tym ochraniały różne instalacje militarne armii niemieckiej, magazyny, czy linie komunikacyjne. Partyzanci poprzez swoją gazetę „Krasnyj Krym” prowadzili w szeregach własowców własną propagandę, która zaowocowała dezercjami części żołnierzy z ROA. W walce z partyzantami ROA poniosła duże straty. Do największej akcji doszło 26 lutego 1944 r., kiedy partyzanci z dywersyjnej grupy symferopolskiej organizacji konspiracyjnej zaatakowali na trasie kolejowej Alma-Symferopol pociąg z własowcami, zabijając i raniąc ok. 315 żołnierzy. We wrześniu 1943 r. mianowany generałem przez Niemców W. I. Malcew wyjechał z Krymu do Prus Wschodnich. Większość oddziałów ROA ewakuowała się z wojskami niemieckimi wiosną 1944 r.
Skład organizacyjny Krymskiego oddziału ROA Oddziały podporządkowane sztabowi 17 Armii: 181 (Wschodnia) Kompania Ochronna (Wschodnia) Kompania Ochronna Specjalnego Przeznaczenia 162 (Wschodnia) Kompania Ochronna 16 (Wschodni) Pluton Pomocniczych Oddziałów Ochronnych 1 (Wschodnia) Kompania Pomocniczych Oddziałów Ochronnych 708 Pułku Piechoty 1 (Wschodnia) Kompania Pomocniczych Oddziałów Ochronnych 805 Pułku Piechoty 1 (Wschodnia) Kompania Pomocniczych Oddziałów Ochronnych 933 Pułku Piechoty 3 (Wschodnia) Gospodarcza Kompania 602 Pułku Piechoty 4 (Wschodnia) Gospodarcza Kompania 617 Pułku Piechoty 591 (Wschodnia) Rzeczna Kolumna Gospodarcza dwa plutony (wschodniej) kompanii rezerwowej Hiwisów (wschodnia) kompania dla rekonwalescentów (wschodnia) kompania rezerwowa Hiwisów (w trakcie formowania) Oddziały podporządkowane sztabowi 49 Korpusu Strzelców Górskich 17 Armii: 4 Ochotnicza (Wschodnia) Kompania Budownicza 4 (Wschodnia) Budownicza Kompania Saperów 370 Pułku Piechoty (Wschodnia) Techniczna Kompania Budownicza 150 (Wschodnia) Lekka Artyleryjska Kolumna Gospodarcza Oddziały podporządkowane sztabowi V Korpusu Armijnego 17 Armii: dwa pododdziały (wschodniego) Jagdkommando
Bibliografia Nafziger G.F., Foreigners in Field Gray: The Russian, Croatian, and Italian Soldiers in the Wehrmacht, Ohio 1995
Linki zewnętrzne Historia krymskiego oddziału ROA (jęz. rosyjski)
Kategoria:Historia Krymu Kategoria:Rosyjska Armia Wyzwoleńcza