Lipa Piotrowska (niem. Leipe-Petersdorf) – osiedle w północnej części Wrocławia.
Położenie Lipa Piotrowska leży w północnej części prawobrzeżnego Wrocławia. Od północnego wschodu graniczy z należącą do gminy Wisznia Mała wsią Szymanów, natomiast z pozostałych stron z innymi osiedlami Wrocławia – od wschodu z Widawą i Poświętnem, od południa z Różanką i Osobowicami, od zachodu z Rędzinem, a od północnego zachodu ze Świniarami.
Zachodnią granicę Lipy Piotrowskiej wyznacza linia kolejowa nr 271, zaś południową – ulica Jana Nowaka-Jeziorańskiego w ciągu obwodnicy śródmiejskiej Wrocławia. Od południowego wschodu i północy granica wytyczona jest głównie przez pola bądź nieużytki, natomiast na północnym wschodzie przebiega przez obszar częściowo zabudowany wzdłuż fragmentów obwodnicy autostradowej oraz ulic Miętowej, Lawendowej, Melisowej i Kminkowej. Aktualne granice osiedla określone zostały uchwałą Rady Miejskiej Wrocławia z 21 stycznia 2016 roku. Wcześniej do Lipy Piotrowskiej nie przynależały tereny przemysłowe i handlowe przy południowym fragmencie ulicy Pełczyńskiej oraz grunty położone na wschód od obecnej pętli autobusowej przy ulicy Kminkowej. Dawniejszy zasięg granic obowiązuje wciąż w ramach podziału geodezyjnego na obręby ewidencyjne.
Według podziału fizycznogeograficznego Polski opracowanego przez Jerzego Kondrackiego Lipa Piotrowska leży w granicach mezoregionu Pradoliny Wrocławskiej, będącego częścią makroregionu Niziny Śląskiej, w pobliżu zbiegu dolin Odry i Widawy. Obszar osiedla położony jest na wysokości 112–114 m n.p.m. i charakteryzuje się niewielkim zróżnicowaniem powierzchni, z której opady odprowadzane są niewielkimi ciekami wodnymi takimi jak strumień Mokrzyca.
W bezpośrednim sąsiedztwie osiedla po zachodniej stronie linii kolejowej rozciągają się nieczynne pola irygacyjne Wrocławia.
Historia Pierwsza wzmianka o osadzie na terenie dzisiejszej Lipy Piotrowskiej pochodzi z 1352 roku. W dokumencie mowa o wsi o nazwie Lipa bądź Lipie (zapisanej jako „Lype”), należącej do dominikanek z wrocławskiego klasztoru św. Katarzyny. Późniejsza niemiecka nazwa miejscowości, Leipe, do XIX wieku odnotowywana była również jako Klein Leipe (Lipa Mała). W XVIII wieku Lipa, rozwijająca się wzdłuż drogi z Wrocławia do Obornik w okolicy skrzyżowania dzisiejszych ulic Pełczyńskiej, Kaczeńcowej i Kominiarskej, stanowiła majątek szlachecki powiązany własnościowo ze Świniarami. Administracyjnie przynależała do dystryktu wrocławskiego księstwa wrocławskiego, który został przekształcony w 1742 r., po zajęciu Śląska przez Prusy, w powiat wrocławski.
W 1780 r. baron Johann Adam von Gruttschreiber zakupił Lipę od dotychczasowego właściciela, pułkownika Ludwiga Antona von WechmaraSchlesische privilegirte Zeitung, Bd. 131 (1780), S. 1505. Miejscowość obejmowała w 1795 roku 13 domostw oraz folwark, położony w północno-wschodniej części osady. W 1799 roku Lipa została sprzedana przez von Gruttschreibera radcy wojennemu i leśnemu Peterowi Friedrichowi von TriebenfeldowiSchlesische Provinzialblätter, Bd. 29 (1799), S. 45-48. Nowy właściciel wioski wybudował przy drodze w kierunku Świniar (na północny zachód od wlotu dzisiejszej ulicy Tymiankowej) domy, z których w 1802 roku powstała kolonia Petersdorf (dosł. „wieś Piotra”, prawdopodobnie nazwana od pierwszego imienia von Triebenfelda), licząca 14 gospodarstw.
W 1845 roku obie osady należały do Daniela Gottlieba Matzke, dziedzica na Zaprężynie. Lipę zamieszkiwało 138 osób w 19 domostwach, Petersdorf – 110 osób w 14 domostwach. Lipa uzyskała w 1856 r. połączenie kolejowe dzięki otwarciu linii Wrocław – Poznań z leżącą w bezpośrednim sąsiedztwie wioski stacją Osobowice. W 1882 roku należące do obu miejscowości obszary znajdujące się na zachód od torów kolejowych zostały zakupione przez miasto Wrocław na rozbudowę pól irygacyjnych. Od czasu pruskiej reformy samorządu terytorialnego z 1874 roku gmina wiejska i majątek Lipa oraz majątek Petersdorf należały do obwodu (niem. Amtsbezirk) Świniary. Obie osady rozbudowywały się w tym czasie wzdłuż obecnej ulicy Pełczyńskiej i między 1885 a 1895 rokiem utworzyły wspólną gminę wiejską Leipe-Petersdorf, natomiast folwark Lipa stanowił aż do 1929 roku osobną jednostkę administracyjną. W sumie wieś jako całość liczyła w 1905 roku 454 mieszkańców, dla 442 językiem ojczystym był niemiecki, a dla 12 polski. Do czasu przeprowadzenia ostatniego niemieckiego spisu powszechnego w 1939 roku liczba ludności zwiększyła się do 668 osób.
W połowie lutego 1945 roku miejscowość została zajęta przez Armię Czerwoną. Nadana po II wojnie światowej polska nazwa Lipa Piotrowska nie odzwierciedlała już bezpośrednio historycznej genezy wsi jako powstałej z dwóch odrębnych osad. W powojennych polskich strukturach administracyjnych miejscowość pierwotnie wchodziła w skład gminy Widawa (w dokumentach z lat 1945-1946 pojawia się nawet przejściowo określenie „gmina Lipa”) w ramach powiatu wrocławskiego. Po likwidacji gmin w 1954 roku Lipa Piotrowska była częścią gromady Widawa. Miejscowość w grudniu 1970 roku liczyła 722 mieszkańców, większość z nich zatrudniona była we wrocławskich zakładach. Jedynie 17,3% ludności utrzymywało się głównie z rolnictwa, na terenie wsi funkcjonowało 88 gospodarstw rolnych o przeciętnej powierzchni zaledwie 2,27 ha.
1 stycznia 1973 roku Lipa Piotrowska wraz z sąsiednimi miejscowościami została przyłączona do Wrocławia. Administracyjnie należała najpierw do dzielnicy Psie Pole, a od czasu likwidacji dzielnic jako jednostek pomocniczych miasta w 1991 roku stanowi jedno z powołanych w ich miejsce 48 osiedli administracyjnych Wrocławia. Lipa Piotrowska przez kilkadziesiąt lat po włączeniu w granice miasta jako osiedle położone peryferyjnie i w sąsiedztwie funkcjonujących pól irygacyjnych nie była przedmiotem żadnych znaczących inwestycji komunalnych bądź mieszkaniowych, w rezultacie czego liczba ludności na przełomie wieków spadła do około pół tysiąca. Przełomem okazało się dopiero uchwalenie w 2009 roku pierwszego planu zagospodarowania przestrzennego dla obszaru dawnych gruntów rolnych między północną częścią osiedla a Praczami Widawskimi, gdzie przewidziano powstanie nowego Zespołu Urbanistycznego Kminkowa. Na tym terenie w kolejnych latach zrealizowane zostały liczne kwartały zabudowy wielorodzinnej oraz domów szeregowych. W latach 2014–2016 Lipa Piotrowska została podłączona do kanalizacji, a w 2015 roku zaprzestano użytkowania pól irygacyjnych do oczyszczania ścieków.
Rozwój demograficzny Pierwsze wiarygodne dane o liczbie osób mieszkających na obszarze dzisiejszej Lipy Piotrowskiej pochodzą z początku XIX wieku. Wraz z zasiedleniem kolonii Petersdorf rozpoczął się dynamiczny przyrost ludności trwający do lat sześćdziesiątych XIX stulecia, odkąd liczba mieszkańców w wyniku wzmożonej migracji ze wsi zwiększała się znacznie wolniej i w nierównomiernym tempie, oscylując w okolicach 400 osób. Po I wojnie światowej ponownie doszło do gwałtownego wzrostu populacji, która w latach trzydziestych XX wieku była już o połowę większa niż w jego pierwszej dekadzie.
Pomimo wysiedlenia po 1945 roku dotychczasowej ludności niemieckiej liczba nowych, polskich mieszkańców Lipy Piotrowskiej w 1970 roku przewyższyła wskaźniki przedwojenne. Po przyłączeniu do Wrocławia nastąpił jednak stopniowy spadek liczby ludności, która do końca XX wieku zmalała o prawie jedną trzecią, by ustabilizować się na poziomie około 500 osób. Z chwilą rozpoczęcia w 2011 roku budowy kolejnych zespołów budynków wielorodzinnych na północny wschód od dotychczasowej zabudowy rozpoczął się radykalny, trwały trend wzrostowy, w ciągu kolejnych ośmiu lat liczba osób zameldowanych na Lipie Piotrowskiej wzrosła ponad pięciokrotnie. W latach dwudziestych XXI wieku w związku z oddaniem kolejnych dużych inwestycji mieszkaniowych przewidywany jest dalszy intensywny rozwój osiedla, które docelowo zamieszkiwać może nawet kilkanaście tysięcy osób.
Szczegółowe dane dotyczące liczby ludności w poszczególnych latach:
1830 – 206 (Lipa – 127, Petersdorf – 79) 1845 – 248 (Lipa – 138, Petersdorf – 110) 1867 – 368 (Lipa – 220, Petersdorf – 148) 1871 – 366 (Lipa – 157 wieś, 55 folwark, Petersdorf – 154) 1885 – 397 (Lipa – 220 wieś, 31 folwark, Petersdorf – 146) 1895 – 397 (Lipa – 235 wieś, 38 folwark, Petersdorf – 124) 1905 – 454 (Lipa – 232 wieś, 24 folwark, Petersdorf – 188) 1910 – 424 (w tym 24 w folwarku Lipa) 1925 – 494 1933 – 618 1939 – 668 1970 – 722 1996 – 493
2004 – 500 2005 – 499 2006 – 500 2007 – 515 2008 – 502 2009 – 504 2010 – 515 2011 – 514 2012 – 591 2013 – 694 2014 – 855 2015 – 999 2016 – 1492 2017 – 1844 2018 – 2256 2019 – 2780 2020 – 3238 2021 – 3804 2022 – 4170 2023 – 4680Liczba mieszkańców z podziałem na osiedla - stan na 31.12.2023 2024 – 5183Liczba mieszkańców z podziałem na osiedla - stan na 31.12.2024 2025 – 5462Liczba mieszkańców z podziałem na osiedla - stan na 30.09.2025
Struktura przestrzenna i architektura thumb|200px|Podwórko przy ul. Waniliowej, Cynamonowej i Szałwiowej W strukturze przestrzennej Lipy Piotrowskiej można wyróżnić trzy części. W części południowej, odseparowanej od reszty osiedla nasypem autostrady, znajdują się nieliczne domy mieszkalne, dominują zaś budynki przemysłowe (zakłady Centrostal) oraz hale magazynowe. Położone są tam również stacja kolejowa Wrocław Osobowice oraz fort piechoty z początku XX wieku. W pobliżu obwodnicy śródmiejskiej ulokowany jest targ rolno-spożywczy Targpiast.
W północno-zachodnim fragmencie Lipy Piotrowskiej wzdłuż ulicy Pełczyńskiej przeważają domy jednorodzinne, w większości powstałe przed II wojną światową, stanowiące pozostałość dawnej wsi ulicówki. Natomiast w rejonach ulic Kminkowej i Cynamonowej od 2010 roku powstają nowe kompleksy wielorodzinnych budynków mieszkalnych. Na północ od nowych zabudowań znajdują się pola uprawne, natomiast na wschodzie znajdują się głównie nieużytki, których planowana zabudowa ma połączyć osiedle z sąsiednią Widawą.
Zabytkowy fort piechoty przy ul. Pełczyńskiej Na posesji przy ulicy Pełczyńskiej 33 znajduje się jedyny na Lipie Piotrowskiej obiekt architektoniczny figurujący w rejestrze zabytków, dawny fort piechoty, w którym mieści się obecnie Mobilne Muzeum Militarne. Wybudowany w latach 1890–1891 jako schron kompanii piechoty nr 9 (niem. Infanterie Stellung Nr. 9), został rozbudowany w 1912 roku, a następnie w latach 1944–1945. Sąsiadują z nim dwa bliźniacze (na obu flankach) schrony-wartownie. Wraz z polami minowymi założonymi pod koniec II wojny światowej fort stanowi fragment pasa fortyfikacji okalających dawną Festung Breslau od północy.
Transport Układ drogowy Głównym ciągiem komunikacyjnym Lipy Piotrowskiej jest ulica Pełczyńska, która jako fragment drogi wojewódzkiej nr 342 stanowi również trasę wylotową z Wrocławia w kierunku Obornik Śląskich. Ponadto osiedle przecina fragment autostradowej obwodnicy Wrocławia w ramach autostrady A8, z którą Lipa Piotrowska jest jedynie pośrednio skomunikowana poprzez węzeł Wrocław Północ, leżący na sąsiednim osiedlu Widawa. Wzdłuż południowej granicy Lipy Piotrowskiej przebiega północny fragment obwodnicy śródmiejskiej Wrocławia w ciągu drogi krajowej nr 5.
thumb|200px|Stacja kolejowa Wrocław Osobowice
Kolej Wzdłuż zachodniej granicy Lipy Piotrowskiej przebiega linia kolejowa nr 271 Wrocław Główny – Poznań Główny. Położona na niej stacja kolejowa Wrocław Osobowice z czterema krawędziami peronowymi oraz niewielkim budynkiem dworcowym obsługuje ruch pociągów regionalnych. Jest ona również początkiem wyłączonego z ruchu liniowego odcinka linii kolejowej nr 292 Jelcz Miłoszyce – Wrocław Osobowice, przebiegającego częściowo w południowej części osiedla. Ze stacji odchodzi ponadto bocznica towarowa do zakładów Centrostal.
Komunikacja miejska thumb|200px|Pętla autobusowa przy ul. Kminkowej Komunikacja miejska na obszarze Lipy Piotrowskiej funkcjonuje w postaci następujących linii autobusowych:
105 (Kromera – Świniary; kursy co pół godziny)